استانا. 11 ءساۋىر. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا ساپارى اياسىندا وتكەن ەكى ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ بيزنەس فورۋمىندا «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق پرەزيدەنتى قۋاندىق بيشىمباەۆ پەن يراندىق-قازاقستاندىق ىسكەرلىك كەڭەستىڭ تەڭ توراعاسى ا. ابەدي قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ايتىپ بەردى. بۇل تۋرالى egemen.kz ءتىلشىسى حابارلادى.
بۇل قۇجاتاردىڭ ىشىندە – يرانعا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ماشينا جاساۋدىڭ ءونىمىن جەتكىزۋگە ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتار, حيميا جانە مۇناي حيمياسى سالاسىنداعى جوبالاردى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ جانە باسقا دا كەلىسىمدەر بار.
«ءبىز قازاقستان ەكونوميكاسىنا يراندىق كومپانيالاردىڭ ينۆەستيتسيالارىن كوزدەيتىن بۇگىنگى كۇنى قول قويىلعان كەلىسىمدەر يراندىق كومپانيالار ۇلكەن جەتىستىككە جەتكەن سالالاردان ەكەنىنە قۋانىشتىمىز. وتكەن ىسكەرلىك كەڭەستە اۋە باعىتتارى بويىنشا جەكە ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن. بارلىق ايتىلعان ماسەلەلەردى ءبىز قازاقستان ۇكىمەتىنە جەتكىزدىك. كولىك قاتىناسىنىڭ پروبلەمالارى جاقىن ارادا شەشىلەدى. «ەير استانا» قازاقستان مەن يران اراسىندا جاڭا باعىتتاردى اشىپ جاتىر. بۇل بىزگە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز», دەدى «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق پرەزيدەنتى قۋاندىق بيشىمباەۆ.
ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى بويىنشا ەڭ ءىرى كەلىسىمدەردىڭ ءبىرى – «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمى «قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق قورى» اق مەن يراندىق «كاۆە ينداستري گرۋپپ» كومپانياسى اراسىنداعى قۇنى $200 ملن. قىزىلوردا وبلىسىندا كالتسيلەندىرىلگەن سودا وندىرەتىن زاۋىت سالۋ جونىندەگى كەلىسىم. وسى قازاقستاندىق-يراندىق جوبا قىزىلوردا قالاسىنداعى شىنى زاۋىتىن سالۋ جوباسىنىڭ جالعاسى بولادى دەپ كۇتىلەدى. جاقىن ارادا تاراپتار كالتسيلەندىرىلگەن سودا وندىرەتىن زاۋىتتىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋگە كىرىسەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن ءونىمىنىڭ يمپورتى مەن ەكسپورتى سالاسىندا كەلىسىمدەردىڭ اۋقىمدى توپتاماسىنا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ بىرقاتار قازاقستاندىق ارىپتەس-كومپانيالارى ەت جانە ءداندى داقىلدار ءونىمىنىڭ ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەرى تۋرالى ۋاعدالاستىعى. «كونتيتەنت ترەيدينگ» كومپانياسى يرانعا $30 ملن. سوماسىنا ەت پەن توڭازىتىلعان جارتىلاي فابريكاتتاردى ەكسپورتقا شىعارادى.
«ۇلتتىق چەمپيون» قازاقستاندىق «Alageum electric» كومپانياسى يرانعا ترانسفورماتورلار مەن ترانسفورماتور مايىن جەتكىزۋگە يراندىق «Niroo Nransfo Co.» كومپانياسىمەن كەلىسىم جاساستى.
«بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىسى قۋاندىق بيشىمباەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا قازاقستاندىق كومپانيالار تەمىرجول قاتىناسىن دامىتۋ سالاسىنا دا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى.
«ءبىز ءۇشىن يران – پارسى شىعاناعىنا, جاڭا حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ارىپتەس. يران ءۇشىن قازاقستان رەسەيگە, قىتاي مەن ورتا ازياعا شىعۋ ءۇشىن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى», دەدى قۋاندىق بيشىمباەۆ.
وسى سالادا «يستكومترانس» جشس كومپانياسى يراندىق Railway transportation S.A. ارىپتەسىمەن $25 ملن. سوماسىنا تەمىرجول جۇك تاسىمالدارىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزە الدى.
ىسكەرلىك كەڭەستىڭ بارىسىندا $70 ملن. سوماسىنا كەيىننەن كومىرسۋتەكتەردىڭ تەحنولوگيالىق جانە كوممەرتسيالىق ەسەپ الۋدىڭ جۇيەلەرىن جەتكىزۋ ماقساتىندا يراننىڭ اۋماعىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندى قۇرۋ بويىنشا قازاقستاندىق «توپان» جشس مەن يراندىق «ەلەكترو كاۆير» كومپانياسى اراسىندا كەلىسىمگە قول قويىلدى.
سونداي-اق, الماتى وبلىسىندا قۋاتى 50 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسىن سالۋ بويىنشا جوبانىڭ قۇرىلىسىن سالۋ مەن ونى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى.
بۇدان باسقا, ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستان ۆيزالىق قولداۋ جونىندەگى ماسەلەنىڭ شەشىمىنە كىرىستى.
«ءبىز ۆيزالىق قولداۋ ماسەلەسىن قازاقستاننىڭ ۇكىمەتىنە جەتكىزدىك. وسى ماسەلە بويىنشا جۇمىس باستالىپ كەتتى. ۆيزا الۋ قيىندىقتارىنا تاپ بولماي, قازاقستان مەن يران اراسىندا الاڭسىز ۇشۋ ءۇشىن قازاقستاندىق تاراپ ەڭ جاقىن ۋاقىتتا بارلىق شارالار قابىلدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ مالىمدەدى ق. بيشىمباەۆ.
ءوز كەزەگىندە, يراندىق-قازاقستاندىق ىسكەرلىك كەڭەستىڭ تەڭ توراعاسى ا. ابەدي: «باۋىر ءۇشىن ءۇيدىڭ ەسىگىن جابىق ۇستاۋعا بولمايدى. قازاقستان اۋەجايلاردا 40 مەملەكەتپەن ۆيزا بەرۋ جۇمىسىن رەتكە كەلتىردى. ۆيزالىق ماسەلەلەر شەشىمىن تاپسا, وندا تۋريزم, ساۋدا جانە قارجى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءتيىمدى داميتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
داستان كەنجالين.
دەرەك, فوتو: baiterek.gov.kz