ەل مەن جەر تاعدىرى, ول تۋرالى ايتىلعان اڭگىمە – بارشاعا ورتاق. ۆاشينگتوندا وتكەن جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ سويلەگەن سوزىنە قاتىستى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ناعبۋ قاماروۆامەن پىكىرلەسكەن ەدىك.
– ناعبدۋ سۇلتانسيىققىزى, الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى احۋالدارعا قاراي وتىرىپ, ءاربىر ماسەلەنى سوعىس ارقىلى شەشۋدەن تايىنباۋشىلىق سيپات الىپ بارا جاتقانداي اسەر بەرەدى. ءسىز قالاي ويلايسىز؟
– سوعىستىڭ جاقسى ەمەس ەكەندىگىن بىلە تۇرىپ, سان مىڭداعان جازىقسىز جانداردىڭ وققا ۇشىپ, انالاردىڭ جەسىر, بالالاردىڭ جەتىم قالاتىنىن بىلە تۇرىپ, قارۋعا جۇگىنۋ, ماسەلەنى سوعىس ارقىلى شەشۋگە ارەكەتتەنۋ XXI عاسىردىڭ ءبىلىمدى, بىلىكتى ادامدارىنا جاراسپايتىن ارەكەت. ن.نازارباەۆ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن دە سوعىس تۋرالى «جەر وركەنيەتى 15 مىڭنان استام سوعىستى, ياعني ءار جىل سايىن 3 سوعىستى باسىنان وتكەرگەن. ولاردا جۇزدەگەن ميلليون ادامدار قازا تاۋىپ, جەر بەتىنەن قالالار مەن ەلدەر جوعالىپ, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر جويىلعان» دەپ باستادى. وسىنشاما ۇرەيلى دەرەكتەردىڭ ءوزى تالايعا وي سالۋى ءتيىس. قازىر تەحنولوگيانىڭ تاڭعاجايىپ جەتىستىكتەرمەن تولىعىپ, ايرىقشا دامۋ دەڭگەيىنە جەتكەن كەزىندە قارۋ تۇرلەرىمەن وزگەنى تاڭعالدىرۋعا دا, وزگەمەن باسەكەلەسىپ, تالاسىپ-تارتىسۋعا دا بولمايدى. ەڭ قاۋىپتىسى – جەر عالامشارىنداعى ءتىرشىلىك اتاۋلىعا زاردابىن تيگىزەتىن يادرولىق قارۋ بولىپ تۇر. بۇل جويقىن قارۋدىڭ قاسىرەتىن بارلىق ەل, بارلىق ساياساتكەرلەر بىلسە دە, ودان باس تارتۋعا اسىعار ەمەس. اسا قاتەرلى قارۋدىڭ ارتىنا جاسىرىنعان قاۋىپسىزدىك, بەيبىتشىلىك باياندى بولا ما؟ اڭگىمە – وسىندا. سوندىقتان, بىزگە دە, باسقاعا دا, اسىرەسە, قاراپايىم حالىققا, جاس بۋىنعا, بەسىكتەگى بەيكۇنا بۇلدىرشىنگە بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق كەرەك. بارشا حالىقتىڭ كوكەيىندەگى جالعىز قاجەتتىلىك – وسى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىز بۇل ماسەلەنى اقش-تاعى سامميت ءمىنبەرىنەن دۇرىس جانە دەر كەزىندە ايتتى.
– يادرولىق قارۋلاردىڭ لاڭكەستەردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ءمۇمكىندىگى دە ايتىلدى...
– «مەن قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن» دەمەكشى, دەمەك, مۇنداي قاۋىپ بار دەگەن ءسوز. بۇل لاڭكەستەردىڭ ءبىز بىلمەيتىن ماقسات-جوسپارلارىنىڭ ءبىرى دە بولۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى ەلباسىمىز سامميتتە «يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداي الماي وتىر. اجال سەبەتىن قارۋ مەن ونى دايىنداۋ تەحنولوگيالارى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ قوسارلانعان ستاندارتتارىنىڭ سالدارىنان بۇكىل الەمگە تاراۋدا. ولاردىڭ تەررورشىلار قولىنا ءتۇسۋى – ۋاقىت وتە كەلە ابدەن بولۋى مۇمكىن ءنارسە», دەدى. راسىندا, يادرولىق قارۋلاردىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسىپ قالۋىنان قورقۋىمىز جانە الدىن الىپ, ساقتانۋىمىز كەرەك. ن.نازارباەۆ وسى ماقساتتا الەمنىڭ سان ميلليونداعان تۇرعىندارىن – ساياساتكەرلەر مەن جاستاردى, عالىمداردى, ونەر ادامدارىن يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ, ازات الەمگە قاراي سانالى تۇردە ۇمتىلۋعا شاقىردى. سونداي-اق, قىرىپ-جوياتىن اتالمىش قارۋ ءتۇرىن ءوندىرۋدى قاداعالاۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى.
قازاقستاننىڭ الەۋەتى جاعىنان الەمدە ءتورتىنشى كۇشكە يە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى, سەمەي سىناق پوليگونىن جابۋى – ەلباسى ايتقان «ازات ومىرگە ۇمتىلۋدىڭ» ءسوز ءجۇزىندەگى ناقتى دالەلى بولا الدى. سەمەيدەگى سىناق پوليگونىنىڭ جابىلۋى الەمدىك تاجىريبەدەگى العاشقى جانە بىردەن-ءبىر وقيعا ەكەن. ەلباسىنىڭ ءسوزى امەريكالىق ساياسي باسىلىمدا جاريالانعانىن وقىپ-ءبىلىپ وتىرمىز. بۇل ەلباسى ءسوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ, بۇگىنگى كۇننىڭ تامىرىن ءدال باسىپ, ەرتەڭ ءۇشىن ساقتاندىرۋىنىڭ دۇرىس ەكەندىگىن وزگەلەردىڭ مويىنداۋىنىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىن. «ەندىگى سوعىستا جەڭىمپاز بولمايدى» ەكەن, ولاي بولسا سوعىسسىز ءومىر سۇرگەنگە جەتەر بايلىق جوق. بارلىق مەملەكەتتەر قانداي جاعداي بولماسىن, قانداي قيىن ماسەلە بولماسىن, وسى ۇستانىمدى ەڭ باستى ورىنعا قويسا عوي!
اڭگىمەلەسكەن
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.