تاعدىرلى دارىن

قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا بەلگىلى اقىن توقاش بەردياروۆ تۋرالى جازىلعان «كوكە» اتتى ەستەلىك كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى 80-ءشى جىلدار ەكەن... جازۋشىلار وداعىندا كەزەكتى ءبىر ادەبي جيىن ءوتىپ جاتادى. جينالىس توراعاسى – ءابىش كەكىلباەۆ. توراعاعا جاقىنداۋ وتىرعان قىزبا اقىن توقاش بەردياروۆ كەنەت ورنىنان اتىپ تۇرىپ: «ماڭعىستاۋدان تەمىرحان اقىندى الماتىعا الدىرىڭدار. ۋاقىت جەتتى...» دەيدى دە الدى-ارتىنا قاراماي, سىرتقا شىعىپ جۇرە بەرەدى. كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ۇستىندە قازاقتىڭ تانىمال اقىندارى مەن جازۋشىلارى تىك مىنەزدى, ءور سويلەيتىن, جالتاڭدى جانى سۇيمەيتىن توقاش بەردياروۆقا قاتىستى نەبىر قىزىقتى-قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتتى. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اقىن تەمىرحان مەدەتبەك اڭگىمەسىن: – اقىن ءىنىم بولات شاراحىمبايدىڭ جيناقتىڭ اتىن «كوكە» قويۋىنىڭ ءوزى سول ءبىر وتكەن جىلداردىڭ جىلناماسى ىسپەتتى دەر ەدىم, – دەپ باستادى. – كوزى تىرىسىندە وسىناۋ جاراتىلىسى ەرەكشە, بولمىسى بولەك بۇل ازاماتتىڭ ىزىنەن ەرگەن ىنىلەرى شىن مانىسىندە دە ول كىسىنى «كوكە» دەپ وتتىك. توقاش كوكەم – ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان مايدانگەر اقىنداردىڭ ىشىندە ەڭ دارىندىسى ەدى. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, تاعدىرلى اقىننىڭ «وق پەن گۇل», «ەسكى پاراۆوزدار» پوەمالارى ونىڭ ەسىمىن قازاق ادەبيەتىندە وشپەس بەلگى سوققانداي قالدىردى. اقىننىڭ جەرلەسى, بەلگىلى جازۋشى زاكىر اساباەۆتىڭ بەردياروۆتىڭ جەكە باسىنىڭ مادەنيەتى تۋرالى مايىن تامىزىپ ايتقان اڭگىمەسى دە تىڭداۋشىسىن تاپتى. جىر جامپوزدارى امانحان ءالىم مەن ۇلىقبەك ەسداۋلەت كەشەگى ستۋدەنت كەزدەرىندە ارقالى اقىنعا سەرىك بولا ءجۇرىپ جىر وقىپ, جىر تىڭ­داعان ادۋىندى قيماس ساتتەردى ەسكە الىپ, تامسانا ايتىپ جۇرتتى تاڭداندىردى. ارا-تۇرا اقىننىڭ نايزاعاي ويناعانداي, توڭىرەكتى «كۇركىرەتكەن» توسىن مىنەزدەرى مەن قىزىقتى-قىزىقتى قىلىقتارى تۋرالى دا ايتىلماي قالمادى... قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى ارىپتەسى بولات شاراحىمبايعا ءوز بەتىنشە شىعارعان بۇل ەستەلىك كىتابى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. وداقتىڭ جوسپارىندا اقىننىڭ 90 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ بار ەكەنىن دە ەسكەرتتى. قازاق اقىنىنىڭ جوقتاۋشىسى بولعان اقىن بولات شاراحىمبايدىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, وداقتىڭ اتىنان قولدان قۇيىلعان اباي ەسكەرتكىشىن سىيعا تارتتى. كوزى تىرىسىندە «تەنتەك توقاش» اتانعان اقىننىڭ شىرايلى شىعارمالارى تۋرالى ۇلى جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, بەلگىلى ادەبيەت سىنشىلارى بەيسەنباي كەنجەباەۆ پەن ساعات اشىمباەۆتىڭ, جازۋشى مارحابات بايعۇت پەن اقىن ەسەنعالي راۋشاننىڭ اق پاراققا اپپاق كوڭىلمەن جازىپ قالدىرعان وي-تولعامدارىن كىتاپتان وقي وتىرىپ, ايرىقشا مىنەزدى اقىننىڭ وتكەن ءومىر جولى راسىندا دا وقىرمانىن تەرەڭ ويعا قالدىراتىنى بار ەكەن... كەش ۇستىندە جازۋشى زاكىر اساباەۆتىڭ «اقىنداردى ءتۇسىنۋ كەرەك. اقىنداردى ءتۇسىنۋدىڭ وزىنە ەڭبەك كەرەك...» دەپ قايتالاي-قايتالاي ايتقان ءبىر اۋىز ءسوزى دە كوپ جايتتى اڭعارتىپ تۇرعانداي. سول كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە, كەزەكتى كىتابىنان العان قالاماقىسىنا تۋعان اۋىلى «ۇشقىن» مەن كەلەس اۋدانىنىڭ ورتالىعى اباي اۋىلىنا دەيىنگى 10 شاقىرىم جەرگە اسفالت توسەتىپ, جول سالدىرعان توقاش اقىننىڭ ءىس-ارەكەتى سول زاماننىڭ ولشەمىنە, كوممۋنيستىك مو­رالعا قالاي عانا سىيىپ كەتتى ەكەن؟! جۇمباق! تەمىرحان اقىن ءدوپ باسىپ ايتقانداي, «تاعدىرلى دارىننىڭ», تاعدىرى ءوز زامانىنا جۇك بولعان ادۋىندى اقىننىڭ ءومىر جولىنان سىر تەربەگەن «كوكە» كىتابى قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا تاراپ كەتتى... ايتپاقشى, ءسوز سوڭىندا «كوكە» كىتابى جازۋشى تالعات ايتباي ۇلىنىڭ جەكەمەنشىك «توعاناي -ت» باسپاسىنان 500 دانامەن عانا شىققانىن دا ەسكە سالا كەتكەندى ءجون دەپ تاپتىق. تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.