كوپقىرلى ساياسات كوكجيەگى

ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يران يسلام  رەسپۋبليكاسىنا جاسايتىن رەسمي ساپارىنا وراي

يران ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك ال­عاننان بەرى قازاقستاننىڭ ستراتە­گيالىق ماڭىزى بار حالىقارالىق ءارىپ­تەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. ايماقتىق قاۋىپسىزدىك, كاسپي پروب­لەماسىن ءبىر­لەسىپ شەشۋ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە دە قازاقستاندىق تاۋارلاردى الەمدىك مۇحيتتاعى ساۋدا جولدارىنا قىسقا جانە ۇنەمدى جولمەن شىعارۋ سياقتى ماسەلەلەردەگى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتاردى بالاماسىز دەپ اتاۋعا بولادى. يران – قازاقستاننىڭ استىعى مەن مە­تالدارىن جانە وزگە تاۋارلارىن باس­­تى تۇتىنۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. يس­لام رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى كون­سەرۆاتورلىق, قازىرگى رەفورماشىل باس­شىلارى دا قازاقستاندى ءاردايىم ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەل دەپ تانىدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى (ير) دوس­تاس, كورشىلەس جانە سەنىمدى ءارىپ­تەس مەملەكەتتەر رەتىندە بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمى (بۇۇ), ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى ءجونىن­دەگى كەڭەس (اوسشك), يسلام ىنتىماق­تاستىعى ۇيىمى (يىۇ), شانحاي ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمى (شىۇ), ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەىۇ) سياقتى ايماقتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇيىمدار شەڭبەرىندە سىندارلى ىن­تى­ماقتاستىق ورناتىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق «التى­لىق» پەن يران اراسىنداعى يادرولىق كەلىس­سوزدەرىندەگى مامىلەگەرلىك ميس­سيا­سى وسى ۇدەرىستىڭ ءساتتى اياقتا­لۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەنى بار­شاعا ايان. بۇل كەلىسسوزدەردەگى ەلىمىز­دىڭ ءرولى تەك تەحنيكالىق نەمەسە لوگيس­تيكالىق كومەك كورسەتۋمەن عانا شەك­تەلىپ قالعان جوق. پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ يراننىڭ الماتىداعى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دەلەگاتسيالارىمەن بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان كەزدەسۋلەرى, قازاقستان ديپ­لو­ماتياسىنىڭ بىرنەشە ايلىق كۇش-جىگەرى وسى كەلىسسوزدەرگە ەداۋىر وڭ ىق­پالىن تيگىزدى. الماتى كەلىسسوزدەرى ير يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كەلىسىم جاساسۋ ۇدەرىسىندەگى شەشۋشى كەزەڭ بولدى. كەلىسسوز جۇرگىزۋشى ەل­دەر­دىڭ پىكىرىنشە, ءدال وسى الماتى كەز­دەسۋىندەگى ۇسىنىستار كەيىنىرەك جەنە­ۆا كەلىسىمىنىڭ جانە ودان ءارى ۆەنا شار­تىنىڭ نەگىزدەرىن قالادى. ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل دەرەكتى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى قازاقستاننىڭ ەڭ تابىستى حالىقارالىق بىتىمگەرلىك ميسسياسى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى. يادرولىق كەلىسسوزدەرگە قازاق­ستاننىڭ سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى قازىرگى تاڭدا ۆەنا شارتىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسىنە دە ءبىزدىڭ ەلدىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنا نەگىز بولدى. يران مەن ماگاتە اراسىنداعى ۋاعدالاستىقتى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وسى ەلگە ۋران جەتكىزۋدەگى ماڭىزدى ءرول­دى قازاقستان اتقارىپ وتىر. بۇل تۋرالى پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاقىندا جاساعان ءوز مالىمدەمەسىندە اتاپ وتكەنى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان بۇل ەلمەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭا با­عىتىنا باسىمدىق بەرىپ وتىر. يران­نىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي وق­شاۋلانۋدان شىعۋىنا بايلانىس­تى بۇگىندە وسى ەلدىڭ كەلەشەگى زور نارىعىنا كىرۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن قاربالاس ورىن الۋدا. جاھاننىڭ ءىرى كومپانيالارى ير-ءدىڭ ەكونوميكالىق جوبالارىنا قاتىسۋعا ۇلكەن كۇش سالۋدا. بۇل ۇردىستەن قازاقستان دا تىس قالماسى انىق. البەتتە, ەلىمىزدىڭ جانە حالىق­ارا­لىق بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ يرانمەن اراداعى ءۇزىلىپ قالعان ەكونو­مي­كالىق بايلانىستاردى جالعاۋ جولىندا كۇردەلى دە ۇزاق كەزەڭدى باسىنان وتكەرۋىنە تۋرا كەلەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, تەگەران الداعى بىرنەشە جىل كولەمىندە ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋە­تىن قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن باس­تى باسىمدىق رەتىندە قاراستىرماق. قارا­جات تاپشىلىعىن كورە دە بەرمەك. الايدا, يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونو­ميكالىق وراسان مۇمكىندىگىن, ونىڭ ونەر­كاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­لارىنداعى الەۋەتىن, سونداي-اق, بۇل ەلدىڭ وڭىردەگى, اسىرەسە, كورشى ەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىز­دى لوگيستيكالىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرە كەلگەندە, يران الداعى كەزەڭدەردە ەڭ تارتىمدى نارىقتىق كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرى بولاتىنىنا كۇمان جوق. يراننىڭ سانكتسيا قۇرساۋىنان شىققان ساتىندە وسى ەل كومپانيا­لارى­نىڭ قازاقستانعا دەگەن, ال ءبىزدىڭ كوم­پانيالارىمىزدىڭ يرانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى كۇننەن كۇنگە ارتا تۇسۋدە. بىزدەر كۇنىنە ونداعان ير كومپانيالارىمەن كەزدەسەمىز, اپتاسىنا قازاقستاننىڭ ونداعان كومپانيالارىن تەگەراندا قابىلداۋدامىز. بۇل رەتتە, ءبىزدىڭ وسى ەلدىڭ نارىق الامانىندا ۇلكەن دە ايقىن باسىمدىعىمىز بار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بىرىنشىدەن, ءبىز ءىس جۇزىندە يرانمەن ەشقاشان ەكونوميكالىق بايلانىسىمىزدى ۇزبەي, جالپى العاندا, جاقسى دەڭگەيدەگى تاۋار اينالىمىن ساقتاي الدىق, ءتىپتى, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىردىق. يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ونداعان ورتا جانە شاعىن كومپانياسى قازاقستاندا جۇمىس ىستەدى جانە قازىر دە جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق, قازاقستان كومپا­نيالارى تەك ساۋدا-ەكونوميكالىق ماسە­لەلەرمەن اينالىسىپ قانا قويماي, ير-گە ينۆەستيتسيا سالدى. قازاقستاننىڭ ءبىر عانا كومپانياسى – «ەۋرازيا گولد» يراننىڭ سولتۇستىك-باتىس اۋماعىنداعى كەن ورنىنا 70 ملن. دوللار ينۆەستيتسيا قۇيدى. بۇل سانكتسيا جىلدارىندا ير ەكونوميكاسىنا سالىنعان ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا بولىپ سانالادى. ەكىنشىدەن, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ۇتىمدى كولىكتىك-ترانزيتتىك جاعداي دا بارىنشا سەرپىن بەرمەك. بۇل ورايدا, قازاقستان, تۇرىكمەنستان, يران سياقتى ءۇش ۇلكەن ەلدىڭ اۋماعىنان وتەتىن «جاڭاوزەن – قىزىلقيا – بەرەكەت – ەترەك – گورگان» باعىتىندا جۇزەگە اساتىن جاڭا تەمىرجول تارماعىنىڭ ال­داعى ۋاقىتتا ىسكە قوسىلۋىنىڭ ايرىق­شا ماڭىزى بار. اتالعان باعىت قازاق­ستاننىڭ پارسى شىعاناعى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, افريكا ەلدەرىمەن دە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى با­عىتتا وراسان زور جۇمىس اتقارىپ جات­قان «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كوم­پانياسى» اق ير تاراپىمەن بان­دار-ابباس پورتىنداعى جانە ءىنشى-بۇرىن ستانساسىنداعى جۇك تەرمينالدارىنا قاتىستى بىرنەشە ءىرى لوگيستيكالىق جوبالاردى پىسىقتاۋدا. قازىرگى كەزدە باتىس ەلدەرىنىڭ رەسەيگە سانكتسيالار سالۋى, ماسكەۋدىڭ ءبازبىر ەلدەرمەن تەكەتىرەستەرىنىڭ شيەلەنىسۋى تۇرعىسىنان قاراعاندا, يراننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن پايدالانىپ, پارسى شىعاناعىنداعى اراب ەلدەرىنىڭ, يراك, ءۇندىستان, پاكىستان مەملەكەتتەرىنىڭ نارىعىنا شىعۋدىڭ وزەكتىلىگى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ءوز كەزەگىندە, يسلام رەسپۋبليكاسى دا قازاقستان اۋماعى ارقىلى ورتالىق ازيا, قىتاي جانە رەسەي ەلدەرىنە تاۋار تاسىمالداماق. ۇشىنشىدەن, ير-دە ءبىز ءۇشىن اسا قو­لايلى پسيحولوگيالىق احۋال قالىپتاسىپ وتىر. يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي لاۋازىم يەلەرى قازاق ەلى قيلى ۋاقىتتا, اسىرەسە, سانكتسيا زامانىندا يران حال­قىنىڭ جانىنان تابىلعانىن, ەندى سانكتسيالار الىنىپ تاستالعاننان كەيىنگى جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ بارىسىندا قازاقستان جاعىنا ايتارلىقتاي باسىمدىق بەرىلەتىنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ ىسكەر ادامدارىمىز بۇل ەلدە جوعارى دەڭگەيدە قا­بىل­دانادى جانە ولارعا بارىنشا قولاي­لى جاعدايلار جاسالۋدا. وسى جايدى ۇتىم­دى پايدالانۋ ماقساتىندا ءوز دە­لە­گا­تسيا­لارىمىزدىڭ ساپارلارىن ءتيىمدى ۇيىم­داستىرۋعا كۇش-جىگەر جۇمسالىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ۇستىمىزدەگى جىلعى 6-7 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆ جانە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ق.بيشىمباەۆ باستاعان ەلىمىز دەلەگاتسياسىنىڭ تەگەرانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا قازاقستان-يران قاتىناستارىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ ءىرى بيزنەس-فورۋم ۇيىمداستىرىلدى. وعان 200-دەن استام قازاقستاندىق بەلدى كومپانيا جانە 1000-عا جۋىق يراندىق ءىرى كومپانيا قاتىستى. بۇل شاراعا قاتىسقان ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت مۇشەلەرى جانە جەكە كاسىپكەرلەر قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ونەركاسىپ, تاۋ-كەن, ينۆەس­تيتسيا, تۋريزم, ءدارى-دارمەك, سونداي-اق, ازىق-ت ۇلىك, جەمىس-جيدەك جەتكىزۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا دامىتۋ ماسەلەلەرىنە كەڭىنەن توقتالدى. يران تاراپى قازاقستان نارىعىن يگەرۋ ماقساتىندا ير كومپانيالارى سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىسكەر توپ وكىلدەرىنە ۆيزا بەرۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ساپار بارىسىنداعى قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ ير پرەزيدەنتىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى س.ساتتاريمەن, ير سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى م.زاريفپەن, ير ونەركاسىپ, كەن جانە ساۋدا مي­نيسترى م.نەماتزادامەن, ير اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى م.حودجا­تيمەن كەزدەسۋلەرى بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي, ساۋدا-ەكونو­مي­كالىق, ينۆەستيتسيالىق, عىلىمي-تەحنو­لوگيالىق, عارىش جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى سالالارىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق­تى دامىتۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقى­لاندى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا قول جەت­كەن ۋاعدالاستىقتاردى ىسكە اسىرۋ ماقس­اتىندا بارلىق سالا بويىنشا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن ناقتى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى. ارتىنشا, ياعني 13-15 ناۋرىزدا تە­گە­رانعا ساپارمەن كەلگەن قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مامىتبەكوۆ تە يراننىڭ اسا ءىرى كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, وسى سالاداعى ەكىجاقتى بايلانىستاردى جان-جاقتى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. كەلىسسوز بارىسىندا قازاقستان استىعىن يرانعا جەتكىزۋگە, وسى ەل ارقىلى وزگە مەملەكەت­تەرگە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تاسى­مالداۋعا جانە بۇل مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا استىق ساقتايتىن جانە وزگە دە ماقساتتاعى تەرمينالدار سالۋعا زور ماڭىز بەرىلدى. اتالعان تەرمينال­داردىڭ ءبىرى قازىر امير-اباد پورتىندا ءوز جۇمىسىن باستاسا, ينچە-بۋرۋن ستان­ساسىندا وسىنداي نىسان سالۋ ءۇشىن جەر ءبولۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىر. سونداي-اق, «قازاقستان تەمىر­جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق پار­سى شىعاناعى جاعالاۋىنداعى بان­دار-ابباس پورتىندا تەرمينال سالۋ جۇ­مىسىن قولعا الۋدا. سونىمەن قاتار, «دجيھاد-ە ەستەعلال» حولدينگى قازاق­ستاندا كۇرىش, جۇگەرى ەگۋ, الما باقتارىن ءوسىرۋ جوبالارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ, وزدەرىنىڭ وسى سالالارداعى وزىق ءتاجى­ريبەلەرىن قولدانباق نيەتتە. قازاقستان دەلەگاتسيالارى يراننىڭ ىسكەر ادامدارىمەن كەلىسسوزدەرىندە ءبىزدىڭ ەلدەن يرانعا سيىر, قوي ەتتەرىن, جۇگەرى, مايلى داقىلدار جەتكىزۋ, وسى ەلدەن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الۋ جانە بىرلەسكەن اگروكەشەندەر سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزدى. رەسمي تەگەران الداعى جىلى استا­نادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە قا­تىسۋعا ءازىر ەكەنىن بىرنەشە رەت ءمالىم­دەدى. بۇل ورايدا, جىلىنا ميلليون­نان اسا تۋريست قابىلدايتىن يس­لام رەسپۋبليكاسىنىڭ تاجىريبەسى قىزىق­تىرادى. 2015 جىلعى 7-8 قاراشادا تە­گەراندا ەكى ەلدىڭ ءىرى كومپانيالا­رى تۋريزم سالاسىنداعى ءوزارا ىنتى­ماق­تاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى مەمو­ران­دۋمدارعا قول قويدى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىنداعى مادەنيەت, ءبىلىم-عىلىم سالا­لارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. يرانمەن اراداعى تاريحي-مادەني باي­لانىستارىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بەلگىلى. وتكەنىمىزدىڭ عىلىمعا بەيمالىم بەتتەرى پارسى ەلىنەن اشىلاتىنى كۇمانسىز. بابالارىمىزدىڭ قۇندى جادىگەرلەرى مەن قولجازبالارىن ىزدەپ-تابۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى يران مۇراعاتتارىن اقتارىپ, ۇلكەن ەڭبەك ەتۋدە. وتكەن جىلى قازاقستاندىق يرانتانۋشى عالىم ع.قامباربەكوۆا XVI عاسىردىڭ باسىندا يران شاحىنىڭ اسكەري كومەك سۇراعان وتىنىشىنە جاۋاپ رەتىندە جازعان قازاق حانى قاسىمنىڭ حاتىن تاۋىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. الداعى ۋاقىتتا يران توپى­را­عىنان تابىلاتىن وسىنداي تاريحي عىلىمي ولجالارىمىزدىڭ قاتارى ەسەلەنە تۇسەدى دەپ سەنەمىز. سونداي-اق, 2014 جىلدىڭ جەلتوق­سا­نىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ع.مۇ­تانوۆ باستاعان دەلەگاتسيانىڭ يران اس­تاناسىنا ساپارى كەزىندە ش.بەھەشتي ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاسۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلۋى ەكى ەلدىڭ وقۋ-ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋ جولىنداعى ۇلكەن ءبىر قادام بولعانى انىق. ال مۇنداي ءىس-شارالاردىڭ ەكى ەل قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ارينە, قازاقستان مەن يران قارىم-قاتىناستارىنداعى بيىلعى جىلدىڭ ەڭ ۇلكەن وقيعاسى 2016 جىلدىڭ 12-13 ساۋىرىندە وتكىزىلۋى جوسپارلانىپ وتىرعان قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ تەگەرانعا كەزەكتى رەسمي ساپارى بولىپ تابىلادى. وسى ساپار كەزىندە ەكى ەلدىڭ باسشىلارى قازىرگى تاڭداعى وزەكتى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ساياسي ماسەلەلەر جايىندا پىكىر الىسىپ, ولاردى ساياسي جانە بەيبىت جولمەن شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىراتىن بولادى. سونداي-اق, الداعى تەگەراندا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناستارعا جاڭا سەرپىن بەرۋدى كوزدەيدى. اتالعان ساپار بارىسىندا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلدەرىمىزدىڭ ءتۇرلى سالا­لار­داعى ءوزارا قارىم-قاتىناستارىن قار­قىندى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 40-تان استام ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلماق. سولاردىڭ قاتارىندا ير-مەن 2026 جىلعا دەيىنگى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەس­تيتسيالىق ىنتىماقتاستىق بو­يىن­شا كەڭەيتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باع­دارلامانى, يرانمەن 2026 جىلعا دەيىنگى «جىبەك جولى» باعىتى بويىنشا كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى پايدالانۋ جونىندەگى كەڭەيتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامانى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى جول كارتاسىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, مەتاللۋرگيا ونەر­كاسىبى, جاڭا تەحنولوگيالار, جاڭعىر­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, عارىشتى ءبىر­لەسىپ يگەرۋ جانە ينجەنەر-تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى قۇجاتتار بار. قازاق­ستان ۇكىمەتى مەن ير ۇكىمەتى اراسىن­داعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماق­تاستىق تۋرالى كەلىسىم, قازاقستان مەن ير اراسىنداعى قۇقىقتىق كو­مەك, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ءىس­تەر بويىنشا قۇقىقتىق قارىم-قا­تى­ناستار جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم, قازاقستان مەن ير ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى سوتتالعان ازاماتتاردى بەرۋ جانە ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى كەلىسىم جانە ت.ب. ماڭىزدى ۇكىمەتارالىق قۇجاتتارعا قول قويىلۋىنا دا وسى ساپار مۇرىندىق بولماق. سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ تەگەرانعا ساپارى كەزىندە ەكى تاراپ اراسىندا جالپى كولەمى جۇزدەگەن ميلليون اقش دوللارىنان اساتىن ساۋدا-ساتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قول قويىلادى دەپ كۇتى­لۋدە. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان ين­ۆەستيتسيالىق قورى» اق پەن «كاۆە» يندۋستريالىق توبى اراسىنداعى كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن زاۋىت سالۋ جوباسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, يراندىق «تاك اي گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جىلىجاي ورىندارىن سالۋ, جەمىس اعاشتارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ەگۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاقستاندىق «توپان» جشس مەن يراندىق «ەلەكترو كاۆير» كومپانيالارى اراسىنداعى ير اۋماعىندا بىرلەسكەن كاسىپورىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىم, «الز باتت» ساۋدا ۇيىمى» جشس مەن يراندىق «K.T. Steel Complex Manufacturing/Import» كومپانياسى اراسىنداعى بولات ونىمدەرىن جەتكىزۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاقستاندىق «ەكوفارم» مەن يراندىق «ارتيم تەدجارات دارۋ» فارماتسەۆتيكالىق كوم­پانياسى اراسىنداعى ءدارى-دارمەك ءوندى­رۋ جانە يرانعا وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم, ت.س.س. وسىنداي بىرقاتار ەكىجاقتى كوم­مەرتسيالىق قۇجاتتارعا قول قويۋ ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس­تارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ كۇ­تىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, «بايتەرەك» ۇبح» اق پەن ير ۇلتتىق دامۋ قورى ارا­سىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماق­تاستىق تۋرالى مەموراندۋم مەن «قازاق­ستان دامۋ بانكى» اق پەن يراننىڭ «مەللي» بانكى اراسىنداعى مەموراندۋم دا ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق. تۇتاستاي العاندا, ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالار بويىنشا قارىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋ الەۋەتى مەن كەلەشەگى زور. وسى رەتتە, ەلباسىمىزدىڭ تەگەرانعا رەسمي سا­پارى ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى قارىم-قاتى­ناستارىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا تىڭ سەرپىن بەرمەك. قازاقستان مەن يران قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ ەلىمىز­دىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەتۋگە, مەملەكەتىمىزدىڭ سىرت­قى ەكونوميكالىق باعىتتارىن ءارتا­راپ­تاندىرۋعا جانە كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك اشادى دەپ كۇتىلۋدە. باعدات امىرەەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.