بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ» باعدارلاماسى بويىنشا جارىق كورگەن اتالمىش جوبانىڭ جەتەكشىسى جانە جالپى رەداكتسياسىن باسقارعان – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, جۋرناليستيكا ءماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور نامازالى وماشەۆ ەكەنىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز.
10 تومدىق ەڭبەكتىڭ العاشقى 4 تومىندا بۇرىن ەش جەردە جاريالانباعان «شولپان», «جاس ءتۇركىستان» جۋرنالدارىنداعى جاريالانىمدار توپتاستىرىلعان. تۇڭعىش رەت كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ءار تومنىڭ كولەمى 22 باسپا تاباقتان تۇرادى. «الاش كوسەمسوزى» سەرياسىمەن جارىق كورگەن 4 تومدىقتىڭ 3-4-تومىندا, سونداي-اق الاش قايراتكەرى مۇستافا شوقايدىڭ باس رەداكتورلىعىمەن 1929-1939 جىلدارى فرانتسيادا, بەرليندە شىققان «جاس تۇركىستان» جۋرنالىندا جاريالانعان ۇلتتىق تاۋەلسىزدىك, ەل مەن جەر ماسەلەسى, عىلىم-ءبىلىم, ءتىل تۋرالى جانە تاعى باسقالار جايلى كوسەمسوزدەر ەنگىزىلگەن. وسىعان دەيىن مۇستافا شوقايدىڭ جەكە-دارا ماقالالارى عانا قاراستىرىلسا, بۇل تومداردى شىعارۋشىلار «جاس تۇركىستانداعى» جاريالانىمداردى تۇتاس جارىققا شىعارۋدى ماقسات ەتىپتى دەسەك, سول كەزدەگى تۇركى حالىقتارىنا ورتاق شاعاتاي تىلىنەن ماتەريالداردى كيريلليتساعا اۋدارۋ ءۇشىن دە تالاي ەڭبەكتىڭ سىڭگەنى بەلگىلى.
نامازالى وماشەۆ ءوز سوزىندە: «وسىعان دەيىن الاش ادەبيەتى, الاش تاريحى, الاشتىڭ ساياسي كوزقاراسى ءبىراز زەرتتەلگەن. ال ەندى الاشتىڭ پۋبليتسيستيكاسى, الاش كوسەمسوزى وسىعان دەيىن ۇلكەن ەڭبەك بولىپ شىققان جوق. ياعني, بۇگىنگە دەيىن الاش ءباسپاسوزى جۋرناليستيكا تۇرعىسىنان زەرتتەلمەگەن. جۋرناليستيكا ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلعاننان كەيىن, وسى ىسكە بەل شەشىپ كىرىسۋگە تۋرا كەلدى. جالپى, «جاس تۇركىستان» – ءبىرتۇتاس تۇركىستان تاۋەلسىزدىگى يدەياسىن كوتەرىپ, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن باسىلىم. بار عۇمىرىن «ازات جانە ءبىرتۇتاس تۇركىستان قۇرۋ» يدەياسىنا ارناعان جانە سول جولدا تىنباي كۇرەسكەن الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى مۇستافا شوقايدىڭ ءومىرى مەن ساياسي قىزمەتى وسىعان دەيىن ءبىرشاما زەرتتەلگەن. دەسە دە, مۇستافا شوقايدىڭ مول مۇرالارىنىڭ اراسىنان وسى ۋاقىتقا دەيىن قالتارىستا قالىپ كەلە جاتقان ءبىر ماسەلە بار بولاتىن. ول – ەميگراتسياداعى مۇستافا شوقايدىڭ پاريج بەن بەرليندە 1929 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان 1939 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن, ياعني 10 جىل بويىنا شىعارىپ تۇرعان «جاس ءتۇركىستان» جۋرنالى. ونىڭ ءتۇپنۇسقاسى ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر كىتاپحانالارى مەن مۇراعاتتارىندا جوق. بىزگە بەلگىلىسى – «جاس تۇركىستان» باسىلىمىنىڭ بارلىق ساندارى نيۋ-يوركتەگى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىندە, انكاراداعى اياز-تاحير تۇركىستان ەدىل-ورال قوعامىنىڭ كىتاپحاناسىندا ساقتالعان. امەريكاداعى نۇسقاسىنا ايتارىمىز – مۇستافا قازاسىنان كەيىن ونىڭ كىتاپتارى پاريجدەگى مۋزەيدە ساتىلىمعا شىعارىلادى. مىنە, وسى كەزدە كەيبىر جەكە كىتاپتارىمەن بىرگە وسى «جاس تۇركىستاننىڭ» مۇستافا قولىنداعى ساقتالعان 10 تومدىق تۇپنۇسقاسىن دا كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى ساتىپ العان. «جاس تۇركىستاننىڭ» بۇل ساندارىندا مۇستافانىڭ اراب جازۋىنداعى قولتاڭبالارى, كەرەك جەرىنە جاساعان تۇسىنىكتەمەلەرى مەن جازبالارى بار», – دەپ ويىن تۇيىندەدى.
سونداي-اق 1922-1923 جىلدارى تاشكەنتتە جارىق كورگەن «شولپان» جۋرنالى وزبەكستاننىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتتارىنان كوشىرىلىپ الىنعاندىعى ايتىلدى.
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.