ايگۇل اتا-اناسىنىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى ەدى. كوزىنىڭ اعى مەنەن قاراسىنداي ءبىر قىز, ءبىر ۇلدى اتا-اناسى بارىن سالا باعىپ-قاقتى, جەتكىنشەكتەرىنىڭ جولىنا جانىن ايتا ءجۇرىپ جەتكىزدى. ايگۇل تامىلجىعان كوكتەم گۇلىندەي قۇلپىرا بويجەتتى. مەكتەپتى ءۇزدىك ءبىتىرىپ, قۇربىلارىنىڭ الدى بولىپ, جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇستى. كەلبەتىنە كوركى ساي, اقىلىنا ءبىلىمى ساي, تال بويىنان ءبىر ءمىن تاپپاس بويجەتكەن ءۇشىنشى كۋرستا كۇرت وزگەردى.
سانقوي بويجەتكەندەر قىزىعا قارايتىن ۇلدە مەن بۇلدەسىن سىرىپ تاستاپ, قاراپايىم ماتادان تىككەن, ەتەگى جەر سىزعان كويلەك كيدى. اۋزى-مۇرنىن تۇمشالاپ, باسىنا قوس-قابات ورامال (حيدجاب) شالدى. لەكتسيادان كەلگەن سوڭ ۇزاقتى كۇن قاراكولەڭكە بولمەگە قامالىپ, الدەبىر ۋاعىزداردى جاتتاپ, مۇلگىپ وتىراتىندى شىعاردى. قاناش قىزىنىڭ بۇل قىلىعىنان قاتتى شوشىندى. سانياعا سان رەت ەسكەرتۋ جاساپ, ايگۇلدى رايىنان قايتارۋدى تالاپ ەتتى. ءسانيانى بىلاي قويىپ ءوزى دە جالعىز قىزىنا ولەردەگى ءسوزىن ايتىپ, قانشا اقىل-كەڭەس بەرسە دە ايگۇل العان بەتىنەن قايتپادى.
جاقىندا قاناش قىزىنىڭ تۇرمىس قۇراتىنىن حابارلاپ, تويعا شاقىردى. قاناشتىڭ كوڭىلسىز كۇيىنەن كوڭىلىمىز قىلپ ەتسە دە, كوز الدىمىزدا وسكەن ايگۇلدىڭ قىزىعىنان قاعىس قالا الماي قاراقويىنعا تارتتىق. اۋىل كلۋبىنىڭ كەڭ زالىندا توي ءمازىرىنىڭ ىرىمى جاسالىپ جاتىر.
مەشىتتە نەكە قيۋ ءراسىمىن جاساپ كەلگەن جاستار تورگە وزدى. بەتاشار ايتىلمادى. ۇزىن اق كويلەك, اق حيدجاب كيگەن ايگۇلدىڭ بەت-ءجۇزى اق ماتامەن تۇمشالانىپ تاستاپتى. تىزەگە دەيىن توگىلگەن ۇزىن جەڭنەن قولدارىنىڭ ۇشى دا كورىنبەيدى. قيىلعان قاس, قاراقات كوز, قىر مۇرىن, ايداي ءجۇزىن جۇرتتان جاسىرعان جاس كەلىننىڭ اققا ورانعان قۇل سۇلباسىنا قاراپ, «اتتەڭ-اي» دەدىك. ايگۇلدىڭ قاسىندا بالاعى توبىقتان جوعارى تىرتىيعان اق شالبار, سۇر بەشپەنت, اق تاقيا كيگەن, يەگى مەن ەكى جاعىن ۇرپيگەن سيرەك قارا ساقال باسقان جاس جىگىت كەلەدى. كۇيەۋ بالامىز وسى ەكەن. كوڭىل شىركىن قۇلازىپ سالا بەردى...
توي ىشىمدىكسىز وتەدى ەكەن. نەسى بار؟! اۋەزدى ءان, كۇمبىرلى كۇي مەن كوڭىلدى بيگە ۇلاسقان مۇنداي تالاي تويلاردى كورىپ ءجۇرمىز. اساباسى كەلىسسە, ءان مەن جىردان شاشۋ شاشىپ, تويدى دۇرىلدەتىپ-اق وتكىزۋگە بولادى. بۇل تويدىڭ اساباسى دا توبىقتان جوعارى تىلتيعان شالبار كيگەن ساقالدى ءدىندارلاردىڭ ءبىرى ەكەن. جيىن باسقارعاننان گورى جينالعانداردىڭ كيىم كيىسىن, ءجۇرىس-تۇرىسىن مىنەپ, ءجون-جوسىق ايتۋى كوبەيىپ كەتتى.
اۋزى جابىلمايتىن اسابا اسقىنىپ بارادى. بارا-بارا ءتىپتى, توي تاقىرىبىن جيناپ قويىپ, تىكەلەي ءدىني ءدارىس بەرۋگە كوشتى. مىنا ءبىر توي داستارقانىندا وتىرعان جۇرت مۇشريفتەن ءدارىس الۋعا كەلگەن مۇريتتەرى سياقتى. ونىڭ ۇزىن-سونار ۋاعىزىنان ۇققانىمىز, وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبارىمىز كۇپىرلىكپەن كۇن كەشكەن كۇناھارلار ەكەنبىز... امال قانشا, تويدىڭ شىرقىن بۇزا الماي ءتوزىپ-اق وتىرمىز. قاناش پەن ءسانيا بولسا, ءتىپتى ءمۇجىلىپ قالىپتى. مويىندارى سالبىراپ, كوزدەرىمەن جەر شۇقىپ, باستارىن كوتەرە الار ەمەس. باۋىر ەتى بالالارىن شىرماعان سۇمدىقتىڭ سالماعىمەن ەزىلىپ, قۇر ءسۇلدەرلەرى وتىر.
قۇلاقتارىنىڭ قۇرىشى قانار تىڭداۋشىلارىن ەندى تاپقانداي تىپىرشىعان اسابا كەلەسى ءسوز كەزەگىن كۇيەۋ بالا – ەراسىلدىڭ بىرگە وقىعان كۋرستاستارىنا بەرىلەتىنىن حابارلادى. ورتاعا تاعى دا توبىقتان جوعارى تىرتيعان قىسقا شالبار كيگەن, سۇرقاي بەشپەنتتى, بۇقارا تاقيالى ءتورت-بەس قابا ساقال جىگىت شىقتى. ولار كەزەك-كەزەك ميكروفونعا جارماسىپ, ەكى جاسقا جۇرەكجاردى تىلەك ايتۋدىڭ ورنىنا, بىرىمەن ءبىرى جارىسا ۋاعىز ايتىپ كەتتى. ۋاعىزدارىنىڭ سيقى: ۇزاق جىلدار بويىنا كوممۋنيستىك يدەيامەن ۋلانعان سانامىز ەندى باتىستىڭ بۇزاقى دوگمالارىمەن بۇزىلا باستاپتى. بالالارىمىزدى باليعاتقا جەتپەي ءدىني ۋاعىزدارمەن سۋسىنداتۋىمىز كەرەك. مۇسىلماننىڭ ءومىر سالتى قۇران قاعيدالارىنان قۇرىلۋ كەرەك. ايەلدەر ەرلەردەن تومەن, سوندىقتان قىز بالالار باليعاتقا تولعاننان كەيىن بەت-ءجۇزىن تۇمشالاپ جۇرۋلەرى كەرەك دەگەندەرگە سايادى.
شىدام شەگىنە جەتتى, ءتوزىم تاۋسىلدى. شيرىعىپ-اق بارامىز. كەنەت...
– توقتات! قىزىل يەكتەرىڭە شىققان بەس تال ساقالدارىڭدى بۇلداماي, توقتات ەندى! – دەپ قاناشتىڭ ۇلكەن جەزدەسى التىكەن اعامىز ورنىنان اقىرا اتىپ تۇردى. – ءدىن جولىن قۋىپ, مۇسىلماننىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەتىن مىنا سەندەر مە؟! سوندا نەمەنە, ءبىز ءدىنسىز بولىپپىز با! كەشەگى قىلىشىنان قان تامعان قىزىل يمپەريا تۇسىندا دا قالاداعى جالعىز مەشىتكە بارىپ, ءبىتىر-ساداقامىزدى بەرەتىنبىز. اللانىڭ اق جولىمەن ءجۇرىپ, باقيلارىمىزدى ارۋلاپ, اتا-بابامىزدىڭ باسىنا بارىپ, دۇعا قايىراتىنبىز. ۇلكەنىمىزدى ارداقتاپ, كىشىمىزدى ايالايتىنبىز. قىزىمىزدى قادىرلەپ, كەلىنىمىزدى قۇرمەتتەيتىنبىز. ءدال سەنىڭ دىنىڭدەي جاڭا تۇسكەن جاس كەلىندى ءبۇيتىپ قورلاپ كورگەنىمىز جوق. بەسىكتەن بەلدەرىڭ شىقپاي جاتىپ, ۋاعىزشىل بولىپ كەتىپسىڭدەر عوي, تۇگە. ۇلكەن تۇرىپ, كىشى سويلەگەننەن بەز. ۇيالمايسىڭدار ما, مىنا وتىرعان حالىقتان. الدىمەن ءدىنىڭدى تۇزەپ, وڭ مەن سولىڭدى ايقىنداپ ال. قاي دىنگە ۇيىدىڭ, قايدا باراسىڭ؟! ءاي, قۇدا, تويلاۋعا شاقىردىڭ با, قورلاۋعا شاقىردىڭ با؟ تىي, مىنا دۇمشەلەرىڭدى. تۇرعىز انا جاس كەلىندى, بەتىن اش! بالامىزدىڭ ماڭدايىنان ءسۇيىپ, اق جول تىلەيىك...
التىكەن اعا ەكى جاسقا شىنايى تىلەك ايتىپ, جاس وتاۋعا ارناعان سىيلىعىن اتادى. اسابا جاس كەلىندى ورتاعا شىعارىپ, بەتىن اشتى. اق جامىلعىمەن تۇمشالانعان ايگۇلدىڭ اققۇبا ءجۇزى قىزارىپ باتقان كۇن الاۋىنداي الابۇرتىپ كەتىپتى. اۋا جەتپەي تىنىسى تارىلعانداي اۋىر كۇرسىندى. قاراقات كوزدەرى ءبىر عانا جالت ەتىپ, ايقاسقان كىرپىكتەرىنەن ۇزىلگەن جاس تامشىلارى سورعالاپ كەتتى.
«ايگۇل-اۋ,جالىن جاستىعىڭدى شۇبەرەكپەن تۇمشالاپ, العاشقى قىزىعىڭدى حيدجابپەن تۇنشىقتىرعانىڭ قالاي؟ نە كۇن تۋدى باسىڭا؟». بويجەتكەننىڭ جۇمباق ءجۇزى وسىنداي سانسىز سۇراعىمدى جاۋاپسىز قالدىرىپ, جىبەك ورامالداردىڭ قالقاسىندا كومەسكىلەنە بەردى...
اقيقاتىندا ءبىز ەلىكتەگىش حالىقپىز عوي. دۇنيەنىڭ دۇرمەگىنە تەز-اق بەيىمدەلىپ كەتەمىز. تالايلاردىڭ تاڭسىعىن تالعاماي تاتامىز دەپ تاڭداي كۇيدىرگەن كۇندەرىمىز دە از ەمەس. سانامىز بوساي سالىسىمەن جاپپاي دىنگە دەن قويدىق. اسىرەسە, جاستارىمىزدىڭ قارقىنى قاتتى. ارينە, يماندىلىقتى تۋ ەتىپ, مۇسىلماندىقتىڭ ءداستۇرلى حاق جولىمەن جۇرسە, قۇبا قۇپ. بىراق كەشەگى قاتال كەڭەستىك يدەولوگيادان بوساعان كەڭىستىگىمىزدە «جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي» قاپتاعان ءدىني اعىمداردىڭ قايسىسى دۇرىس, قايسىسى بۇرىس؟! سونى تالعاي الامىز با, اسىرەسە, دۇنيەتانىمى تولىقپاعان اسەرشىل جاستارىمىز تۋرا ءدىندى تاڭداي الا ما؟ ماسەلەن, «حيزبۋت – ءتاحريردىڭ» ىقپالىنا تۇسكەن جاستارىمىز دا از ەمەس. ال «حيزبۋت – تاحرير» ءدىني اعىم ەمەس, العاشقىدا ءوز جەرلەرىن يزرايلدەن قايتارىپ الۋدى كوكسەگەن پالەستينالىق ارابتار قۇرعان بەيرەسمي ءدىني-ساياسي پارتيا ەكەنىن, بۇل ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – بيلىككە جەتۋ, ياعني بۇكىل مۇسىلمانداردى ءبىر حاليفاتقا بىرىكتىرۋ ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سىندارلى ون جىل» اتتى ەڭبەگىندە «ەكى نارسەدەن – ءدىني دۇمشەلىك پەن ءدىني فاناتيزمنەن ساقتانۋ كەرەك» دەپ ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. ەندەشە, ءار وتباسى ۇل-قىزدارىنىڭ ابايسىزدا اداسىپ كەتپەۋىن قاداعالاسا, تانىم-ءتۇسىنىگىنىڭ دۇرىستىعىنا كەپىلدىك بەرەتىندەي ءتاربيەلەسە دەيمىز. دۋالى اۋىز اقساقالىمىز ءومىربەك بايگەلدي ايتقانداي «جاقسى مەنەن جاماننىڭ اراسىن اجىراتايىق». («قازاعىم قايدا باراسىڭ؟» «ەگەمەن قازاقستان»). قالتالىلارىمىز مەشىت سالۋدان جارىسقا ءتۇسپەي, مەكتەپ سالسا, ءتالىمدى تاربيە ۇياسى – بالاباقشا تۇرعىزسا. يباسى جوق ەلدىڭ يمانى دا بولمايتىندىعىن ۇمىتپاساق ەكەن دەيمىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.