اۋىلدا تۇرىپ-اق كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى ورىستەتىپ وتىرعان بۇل وتباسى تاعدىردىڭ قازاقستانمەن قايتا قاۋىشتىرعانىنا ءدان ريزا. ولار اۋمالى-توكپەلى سول ءبىر كەزەڭنىڭ ىعىمەن كەتىپ قالماي, باياندى باقىت جولىن نىق تاڭداۋىن ەل تاۋەلسىزدىگىمەن تىعىز بايلانىستىرا ايتۋدان استە جالىققان ەمەس. بۇل جونىندە وتباسى, وشاق قاسىنىڭ ءسانىن كىرگىزىپ, ۇيىتقىسىنا اينالىپ وتىرعان سۆەتلانانىڭ شەرتەر سىرى كوپ.
– سۆەتلانا فەدوروۆنا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ادامداردىڭ سەڭ سوققان بالىقتاي ءارلى-بەرلى سەندەلگەن قالپىن كوز الدىمىزعا ءبىر ەلەستەتىپ كورەيىكشى.
– ءبىز – اۋىلدا تۋىپ-ءوسىپ, توبە-قويناۋىندا ويناپ وسكەن ۇرپاقپىز. الاڭسىز بالالىق شاعىمىز تۋعان جەر توسىندە ءوتتى. اۋىل بالاسى بولعاندىقتان, اتامەكەننىڭ ءار شوقىسى, ءار تالى ىستىق. كەڭشارىمىز الەۋەتتى ەدى. مىڭعىرعان ءتورت ت ۇلىگىنە, قۋاتتى ماشينا-تراكتور پاركىنە وزگەلەر قىزىعا قارايتىن. كسرو ىدىراپ, ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىز سوگىلەدى دەپ كىم بولجاپتى؟ ادامدار ەستەرىن جيعانشا نارىقتىڭ دۇلەي جەلى جەر-دۇنيەنىڭ استان-كەستەڭىن شىعاردى. قازاقستاندى قونىستانعان حالىقتار تۇرمىسقا قولايلى جەر ىزدەپ, جان-جاققا ۇدەرە كوشتى. تۋعان-تۋىستارىن ساعالادى. سولاردىڭ ءبىرى – ءبىز, نەمىستەر گەرمانيانى بەتكە الدىق. الدىمەن اكە-شەشەم قونىس اۋداردى.
– سىزدەر ات باسىن قاشان بۇردىڭىزدار؟
– 1996 جىلدىڭ جازىندا. كوپكە دەيىن قوبالجىپ, ءارى-ءسارى كۇيگە تۇسكەنىمىز بۇگىنگىدەي كوز الدىمىزدا. ءتۇنى بويى كىرپىك ىلمەي, تاڭ اتىرامىز. پەتروپاۆل پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىن بىتىرگەن كەزىم. ماماندىق بويىنشا قىزمەت ەتپەك تۇگىل ەكى قولعا جۇمىس تابۋدىڭ ءوزى – ۇلكەن ماشاقات. ونىڭ ءۇستىنە جاس وتباسىمىز. بالا-شاعانى اسىراۋ – باستى ۋايىم. ءسويتىپ جۇرگەندە, گەرمانياداعى تۋىسقانداردان «تەز جەتىڭدەر» دەگەن حابار كەلدى. وسىلايشا تاعدىردىڭ جازۋىمەن شەتەلگە قونىس اۋدارۋعا تۋرا كەلدى.
– ەۋروپانىڭ تورىندە ورنالاسقان وركەنيەتتى دە دامىعان ەلدە تۇرۋ اركىمنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىن باق دەسەك, باقىت قۇسىنان ءوز ەرىكتەرىڭىزبەن باس تارتتىڭىزدار ما, الدە كەرى قايتۋعا باسقاداي سەبەپتەرى بولدى ما؟
– وسى ساۋال ماعان ءجيى قويىلادى. قولىمدى كەۋدەمە قويىپ ايتار بولسام, تۋعان جەرگە قايتا ورالعانشا اسىقتىق. ۇنامادى دەسەم, ەشكىم سوزىمىزگە سەنە قويماس. ولاي ايتۋعا اۋىز بارمايدى, تۇرمىسىمىز جامان بولعان جوق. ەڭبەكتەندىك, ەل قاتارلى ءومىر سۇردىك. الايدا, شەتەلدە تۇرعان 2,5 جىلدىڭ ىشىندە ۇنەمى ءبىر نارسە جەتىسپەي تۇرعانداي كورىندى. سويتسەك, ول – اتامەكەنگە, اۋىلداستارعا, ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ وسكەن قۇربى-قۇرداستارعا دەگەن قيماس سەزىم ەكەن. ولاردى ويلاعاندا, كەۋدەمىزدى الدەبىر وكسىك قىسىپ, جانارىمىزدى جاس شىلايتىن. نە كەرەك, ۇيرەنىسىپ كەتە المادىق. ءبىر كۇنى جۇگىمىزدى جيناستىردىق تا: «قازاقستانىم, قايداسىڭ؟» دەپ تارتىپ كەتتىك. ەشكىمنىڭ سوزدەرىنە قاراعان جوقپىز. قاراڭىزشى, تۋعان جەرگە ورالىپ ەدىك, كوڭىلىمىز بايىز تاپتى, جانىمىز جايلانىپ سالا بەردى. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشتىڭ مۇنشالىقتى قۇدىرەتتى كۇش, جالىندى وت ەكەنىن كىم ءبىلىپتى؟!.
– كورشى-قولاڭ مەن جورا-جولداستارىڭىز قالاي قارسى الدى؟
– قاشان جەتكەنشە قاتتى قوبالجىعانىمىز راس. نەشە ءتۇرلى ويلارعا بەرىلدىك. ءبارى قوشتاساردا قيماستىقپەن شىعارىپ قالعان ەدى. ەندى قاتۋلى قاباقپەن قارسى الىپ, تابالايتىنداي, قايتىپ كەلگەنىمىزدى بەتىمىزگە سالىق ەتەتىندەي, كۇندەرىن كورە الماي كەلدى دەپ كۇندەيتىندەي كورىنگەن. جوق! اۋىلداستارىمنىڭ شىن كوڭىلمەن قارسى العان اقجارقىن جۇزدەرىن كورگەندە قالاي جىلاپ جىبەرگەنىمدى بىلمەيمىن. سەرگەيدىڭ دە كوڭىلى بوسادى. بارىن الدىمىزعا توستى. بىزدەن كەيىن گەرمانيادان شاعالالى اۋىلىنا 5 وتباسى كوشىپ كەلدى. سولاردىڭ ءبىرى اناتولي مەن تاتيانا سۆيستۋنوۆتار كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. مەككەرلەردىڭ جاس وتباسى, زەينەتكەرلەر ليدەرلەردىڭ دە تاڭداۋى قازاقستان بولدى.
– كەي كەزدە گەرمانيادا نەگە تۇرا بەرمەدىك دەگەن وكىنىش بيلەمەي مە؟
– اتاماڭىز! ولاي ويلاسام, ەلجاندىلىعىم, وتانشىلدىعىم, قازاقستاندىق رۋحىم جالعان بولعانى عوي.
– جولداسىڭىز سەرگەي بايىپتى, ورنىقتى ازامات كورىنەدى. جەكە كاسىپكەرلىكتى بىرلەسىپ ۇرشىقشا ءيىرىپ وتىرعان سەكىلدىسىزدەر. ونىمەن قالاي تانىسىپ ءجۇرسىز؟
– جوعارىدا ايتتىم عوي, جوعارى وقۋ ورنىن ءتامامداپ كەلگەن ديپلومدى جاس مامان بولسام دا «جۇمىسسىزدار» ساناتىندا ءجۇردىم دەپ. قايدا جۇمساسا دا باس تارتپايمىن. ءسويتىپ جۇرگەندە سەرگەي كەزىكتى. بىشكەكتەن ءبىزدىڭ اۋىلداعى جولداسىن ساعالاپ كەلىپتى. ءبارى «جىگىتتىڭ تورەسى» ەكەن دەپ اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىعانشا ماقتايدى. كورەيىنشى دەپ كوز قيىعىمدى سالسام, شىنىندا دا كوپ-كورىم. اتاق-داڭقى جەر جارعان سپورتشى ەكەنىن كەيىن ءبىلدىم. نىسانا كوزدەپ اتۋدان كسرو قۇراماسىنا مۇشە بولعان. حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى دەگەن دارداي اتاعى بار. يتاليادا وتكەن الەمدىك جارىستا ءجۇلدەگەر اتانعان. تەز ءتۇسىنىسىپ كەتتىك. ءوزىمىزدى باقىتتى وتباسى سانايمىز.
– ومىردەن ءوز ورىندارىڭىزدى تاپقان ەكەنسىزدەر. ال بيزنەس الەمىنە قالاي كەلدىڭىزدەر؟
– گەرمانيادان ورالىسىمەن شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا قۇلشىنا كىرىستىك. بۇل ورايدا, نەمىس اعايىنداردان ۇيرەنگەن ءىس-تاجىريبە ۇلكەن كومەگىن تيگىزدى. ول جاقتان قۇرال-جابدىقتار الدىرىپ, شاعىن كولباسا تسەحىن اشتىق. كەيىن ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرىپ, ەت ونىمدەرىن قالدىقسىز وڭدەيتىن كاسىپورىنعا اينالدىردىق. جىلىنا 300 تونناعا دەيىن ءونىم وندىرە الادى. بىلتىر 16 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن زاماناۋي قوندىرعىلار ساتىپ الدىق. ساۋدا نۇكتەلەرىمىز الماتى, استانا, قاراعاندى, كوكشەتاۋ, پەتروپاۆل, تاعى باسقا قالالاردا ورنالاسقان. بۇگىندە 50 اۋىلداسىمىزدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز. ەت جانە كولباسا ونىمدەرىنىڭ 150-دەن استام ءتۇرىن شىعارامىز. رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ 3 التىن, 1 كۇمىس مەدالىن جەڭىپ الدىق. «يسو-9001» حالىقارالىق ساپا سەرتيفيكاتىن يەلەنگەنبىز. قازىر الەمدىك نارىققا شىعۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋدەمىز. جۋىردا ءبىزدىڭ كاسىپورىندا ستيۆەن فيندلي باسقارعان اعىلشىندىق كومپانيا وكىلدەرى بولىپ ءونىمدەردىڭ ەكسپورتقا ازىرلىگى جايلى ساراپتاما جۇرگىزدى. قورىتىندى قۋانتارلىق. سونداي-اق جاپونيانىڭ زەرتتەۋ توبى وبلىستىق اكىمشىلىكپەن بىرلەسە وتىرىپ ءبىزدىڭ كاسىپورىن شەڭبەرىندە وڭىردە تاماق ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ ورتاق جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۋاعدالاستى. ايتا بەرسە, تابىسىمىز كوپ-اق. مۇنىڭ ءبارى –ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنىڭ, ۇستانعان ساياساتىمىزدىڭ دۇرىستىعىنىڭ, زاماننىڭ تىنىشتىعىنىڭ ارقاسى. شاعىن كاسىپكەرلىككە جولداسىم باسشىلىق جاسايدى, مەن – ونىڭ ورىنباسارىمىن.
– ءسىز تاۋەلسىزدىك ۇعىمىنىڭ قادىر-قاسيەتىن قالاي تۇسىنەسىز؟
– اينالاعا قاراڭىزشى, ءبىر مەزەت كوز جىبەرىڭىزشى! ادامداردىڭ جۇزىندە نۇر وينايدى, باقىتتىلىقتىڭ لەبى ەسەدى. قازاقستان ءوز الدىنا ەگەمەندىك العان كەز بەن قازىرگى كەزەڭدى سالىستىرساق – اراسى جەر مەن كوكتەي. سودان بەرى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇسىپ, كوپتەگەن ەلدەرگە ۇلگى بولىپ وتىرمىز. وسىندايدا تاۋەلسىزدىك دەگەن ءتاتتى ۇعىمنىڭ قادىر-قاسيەتىن ءتىپتى سەزىنە ءتۇسكەندەي بولاسىڭ. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقتار اراسىنداعى بىرلىك پەن ىنتىماقتى كوزدەگەن ساياساتىنا ەشتەڭەنى تەڭدەستىرە المايسىڭ. مۇندايدا وتانعا, ەلگە قىزمەت ەتۋدەن اسقان باقىت جوق!
اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, اققايىڭ اۋدانى.