الاڭداۋعا نەگىز جوق

جاريالانباعان حاتتىڭ دەرەگى

اۋىلدى وركەندەتۋ تەتىگى –  ينۆەستيتسيا تارتۋ, دەيدى كاسىپكەر دۇيسەن نۇرلانوۆ قازىرگى كەزدە الىس اۋىل­دار­دى كوركەيتۋ مەن حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ­دىڭ ءبىر كوزى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. بۇل تۋرالى كورەگەن كوش­باسشى – تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى قىزمەت­كەر­لەرى­مەن كەز­دەسكەندە جەرگىلىكتى ات­قارۋ­شى بيلىك الدىنا ناقتى تاپ­­سىرما قويدى. ونسىز اۋىل­دى وركەندەتۋ مەن سان-سالالى شا­­رۋا­شىلىق جۇمىستارىن بۇگىنگى وركەنيەت تالاپتارىنا ساي ءجۇر­گىزۋ قيىن. ونى باقاناس اۋى­لى­نىڭ ىرگەسىنە ورنالاسقان «اق­دا­لا-وتەس» اگرو­فير­ماسىنىڭ ءبۇ­گىن­گى تىنىس-ءتىر­شى­لىگىنەن بايقاۋعا بولادى. اگروفيرما تىزگىنىن تا­نىمال كاسىپكەر دۇيسەن نۇرلانوۆ ۇستاعاندا, حا­لىق قۋانعان. ايت­قانداي, ەلدىڭ جاعدايى العاشقى جىلدارى جەدەل جاقسارىپ, كوپ­شى­لىكتىڭ تىلەۋى ورىندالعانداي ەدى. بەرتىن كەلە شارۋا جايى قو­جى­راي باستادى. قارجى تاپ­شى­لى­عى قولبايلاۋ بولىپ, جۇمىس­شى­لار بىرنەشە اي تابان اقى, ماڭ­داي تەرلەرىن الا المادى. سون­دىقتان بولار, اگورفيرمادا ۇزاق جىل ىستەگەن تاجىريبەلى ماماندار تابىس كوزىن ىزدەپ, كەتە باستادى. وسى ساتتە ەلدى الاڭ­دات­قانى – ۇلتى قىتاي ونشاقتى ما­مان­نىڭ اگروفيرماعا كەلىپ, جۇ­مىس ىستەگەنى. ەلدىڭ اراسىندا «ءدۇي­سەن شا­رۋاشىلىقتى قىتاي­لار­عا جالعا بەرەدى ەكەن» دەگەن قاۋەسەت وسى­لاي ءوربىپ, بىردەن-ءبىر­گە جەتكەن. بيىلعى ەرتە كوكتەمدە جەر وڭدەپ, تۇقىم سەبەتىن قىتاي تەح­­نيكالارى شارۋاشىلىققا جەت­كىلىكتى اكەلىندى. بەس-التى قىتاي ازاماتى ەگىس باسىندا, ءتورت-بەس قىتاي ازاماتى اگروفيرما پرەزيدەنتى دۇيسەننىڭ تۋعان ءىنىسى عابيتتىڭ ءۇيىنىڭ جانىنداعى شاعىن جەر تەلىمىندە جاز بويى جۇمىس ىستەدى. قولمەن سويا, كۇرىش ەكتى. كۇرىش, سويا ءوسىرۋدىڭ شەبەرلەرى بولۋ كەرەك, جاڭا تاسىلمەن ەگىلگەن ەگىن بىتىك شىقتى. اقدالالىقتار مەن باقاناستىقتار وعان كۋا بولدى. ولار باقاناس اۋىلى تۇر­عىن­دارىنىڭ باقشاسىنا سۋ جەت­كىزەتىن ارىقتى بايلاپ قوي­ىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ رەنىشىن تۋعىزعان. بايلانعان ارىق­تا ءبىراز ۋاقىت سۋ بولمادى. سەلولىق وكرۋگ اكىمى دۇيسەباي ۇيقاس­باەۆ اپتاپ ىستىقتا ەل قامىن وي­لاپ, ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ارىقتىڭ بويىندا جۇرگەنىن دە ايتادى. – قىتاي ازاماتتارىنا ارىق­­تاعى سۋدى ەكى كۇن الساڭ, ءبىر كۇن حالىققا جىبەر دەگەن ءسوزدى تۇسىندىرە الماي قويدىم. ءتىل بىلمەيدى ەكەن. عابيت بولماعان كۇندەرى حالىق ءۇشىن مەن دە قاتتى قينالدىم. ۇلكەن شارۋا­شىلىق يەسىنىڭ «ەكسپەريمەنت» رەتىندە پايدالانعان ۋچاسكەسىنە سەلو تۇرعىندارىنا ارنالعان ارىقتىڭ سۋىن پايدالانعانى كوڭىلىمە قونبادى,– دەدى ول. ەكىنشىدەن, «اقدالا-وتەس» اگرو­فيرماسى جۇمىسشىلارىنا ايلىق جالاقىنى كەشىگىڭكىرەپ بەرۋدى داعدىعا اينالدىردى. ناۋ­قاندىق جۇمىستار دا ال­عاش­قى كەزدەردەگىدەي ۋاقى­تىن­دا ءجۇر­گىزىلمەي, قوجى­راي باس­تادى. ونىڭ ۇستىنە جوعارىدا ايتىل­عان­داي, قىتاي ازامات­تا­رى اگروفير­ماعا كەلىپ, جۇمىس ىستەپ, كوزگە تۇسەتىن سۋ جاڭا تەح­نيكالارىن دا الا كەلدى. وسى­دان سوڭ «دۇيسەن ىنىلەرىنىڭ شا­رۋاشىلىقتى باس­قارا الماي­تىنىنا كوزى جەتكەننەن كەيىن جەردى قىتايلارعا جالعا بەرەدى» دەگەن ءسوزدىڭ ودان ءارى ءورىس­تەۋىنە نەگىز بولعانداي. وسى دەرەكتەردى زەرتتەگەندە اۋداندا جوعارىداعىداي داقپىرتتىڭ ورىستەۋىنە اگروفيرمانى باس­قار­عان دۇيسەننىڭ ءىنىسى عا­بيتتىڭ دە ەپتەپ كىناسى بار دەۋگە بولادى. ول جەرگىلىكتى حالىقتى جيناپ, اۋىل قاريالارى مەن بەدەلدى ازامات­تاردىڭ باسىن قوسىپ, اتقارىلعان جۇمىستار, ونىڭ بو­لاشاعى تۋ­رالى قۇلاعدار ەتكەندە بالكىم, مۇنداي اڭگىمە تاراماس پا ەدى. ول تۋرالى اگروفيرما پرەزيدەنتى د.نۇرلانوۆقا ايتقاندا, ول ونى مويىندادى. شىنىندا دا بۇل ءبىزدىڭ جىبەرگەن كەمشىلىگىمىز. سىرتتان ينۆەستيتسيا تارتۋعا كۇش سالا ءجۇرىپ, جەرگىلىكتى حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تا­رىن جۇرگىزۋدى ويىمىزدان شىعارىپ الىپپىز, دەيدى. كەلەر جىلى اگروفيرما قىتايلاردى الىپ كەلىپ, وتىز مىڭ گەكتارعا سويا, كۇرىش ەگەدى, دەگەن قاۋەسەت جەرگىلىكتى جۇرت­شى­لىق اراسىندا ءورشىپ تۇر. ول جايلى نە ايتاسىز دەگەن ساۋالعا دا تومەندەگىدەي جاۋاپ الدىق. ءدال سىزدەر سياقتى اتامەكەنگە قىتايلاردى الىپ كەلۋگە قارسى ادامداردىڭ ءبىرىمىن. بىراق, ەلباسى ايتقانداي اۋىل شارۋاشىلىعىنا سىرتتان ينۆەستيتسيا تارتپاي, وركەندەتۋ مۇمكىن بولماي تۇر. مەن اۋدانعا قىتاي ازا­ماتتارىن الىپ كەلۋدى ەمەس, ول ەلدەن ينۆەستيتسيا تارتۋدى كوزدەپ ءجۇرمىن. ول ءۇشىن بىزدە وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي تازا بولاتىنىنا قالتالى شەت ەل ازاماتتارىنىڭ كوزىن جەتكىزۋ كەرەك. وسىنداي ماقساتپەن الدىن-الا كەلىسىم-شارت جاساسىپ, بيىل اۋدان­عا قىتايدان ونشاقتى مامان الىپ كەلىپ, وزدەرىنە كۇرىش, سويا ەككىزدىم. الىنعان ونىمدەرىن ولار وزدەرىمەن بىرگە الىپ كەتتى. ول ونىمدەردى ارنايى ساراپتامادان وتكىزەدى. ايت­قانداي, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا بولسا, ينۆەستيتسيا سالاتىندىقتا­رىن ايتىپ وتىر. كۇرىش, سويانى قىتايلىق­تار­سىز ءوزىمىز دە وسىرە الامىز. بىراق وندىرىلگەن ءونىمدى وتكىزۋ قيىن­نىڭ-قيىنى. «بىرلىك» اگرو­فير­ما­سى اقتالعان كۇرىشتەرىن الۋ­شى­لارعا جارتى باعاسىنان دا تومەن, ەلۋ تەڭگەدەن وتكىزىپ جاتىر. جۇ­مىسشىلارعا ەڭبەكاقى بەرۋ ءۇشىن ءابدۋجاپار قىستاۋباەۆ امالسىز وسىنداي قادامدارعا بارعان. ەگەر قالتالى قىتاي كاسىپ­كەر­لەرىنىڭ ءتىلىن تاباتىن بولساق, ولار ينۆەستيتسيا سالادى. بۇدان ءبىز ۇت­پا­ساق, ۇتىلمايمىز. تەحنيكا مەن قا­را­جاتتى سولار بەرەدى. ەگىستىك ال­قاپ­قا كۇرىش, سويا ەگىپ, ونى كۇتىپ, باپ­تايتىن جەرگىلىكتى ادامدار بو­لادى. بىراق وندىرىلگەن ءونىمدى وزدەرى ساتىپ الادى. بىزگە قاجەتى دە وسى. قىتايلىقتارعا ەكولوگيالىق تازا كۇرىش قاجەت. ال ءبىز جەرگىلىكتى حا­لىقتى جۇ­مىس­پەن قامتيمىز ءارى ءمۇم­­كىن­دى­گىن­شە پايدا تابۋعا تىرىسامىز. قىتاي ازاماتتارىنىڭ ەلىمىزگە كىرىپ, شىعۋى ەلىمىزدەگى زاڭ تالاپتارى بويىنشا قاتاڭ قادا­عا­لاناتىنى ءتۇ­سىنىكتى. ولار بەرىلگەن كۆوتا بويىنشا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا عانا كەلەدى. ەلىمىزدە بولۋعا رۇقساتى بىتكەن كۇننەن كەشىكپەي شىعارىلادى. ونى قى­تاي­لىق ازاماتتار جاقسى بىلەدى, دەدى دۇيسەن نۇرلانوۆ اعىنان جارىلىپ. ەلىمىز بويىنشا 2008 جىلى جاريالانعان سەرپىندى باعدار­لا­ما­لاردىڭ ءبىرىن وسى «اقدالا-وتەس» اگروفيرماسى ۇتىپ الىپ, ونىڭ تۇساۋكەسەرىنە ۇكىمەت باس­شىسى ك.ءماسىموۆ قاتىسقان-دى. سەرپىندى جوبادا بەس مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ كەشەنى, ەت كوم­بي­ناتى جانە باسقا دا مال ونىمدەرىن ۇقساتۋعا باعىتتالعان كەشەندى باع­دارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى قارالعان-دى. د.نۇر­لانوۆ ايتقان­داي, اۋدانعا جانە قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتىلاتىن بولسا, وندا «اقدالا-وتەس» اگروفيرماسىنىڭ عانا ەمەس باسقا دا كوپتەگەن سەرىك­تەس­تىكتەردىڭ تامىرىنا قان ءجۇ­گىرەتىنى انىق. اگروفيرما پرەزيدەنتى ءدۇي­سەن نۇرلانوۆتىڭ الداعى جوس­پار­لارى, بولاشاقتى زەردەلەي بىلەتىن ىسكەرلىگى, پاتريوتتىعى قۋانت­تى. بىراق حالقىمىزدىڭ كوڭىلگە ءتۇيىپ ۇستايتىن «كوڭىل­دەگى با­عا­نى بازار نارقى بۇ­زادى» دەگەن ءتامسىلىن استە جادىمىزدان شىعارماعانى­مىز ءجون. كەلىسىم-شارت جاساسۋدان اسپان استى ەلى ەشقاشان ۇتى­لىپ كورگەن ەمەس. مۇمكىن ەكو­نومي­كاداعى ۋا­قىت­شا داعدا­رىس­تى پاي­دا­لانىپ, ال­عاشقى ءجۇ­رىستەرىن شاحمات تاق­تاسىنداعى «اتپەن» ءجۇرىپ, ايلالارىن اسىر­عالى وتىرعان شىعار. دەسەك تە, «شەگىرتكەدەن قورىققان ەگىن ەك­پەيدىنىڭ» كەبىن كيىپ, قورقاقتاپ, ءار نارسە­دەن تارتىنشاقتاي بەرسەك, كورشى ەلدەرگە ەسەمىزدى جىبەرىپ الارىمىز انىق. ەڭ دۇرىسى, سۇڭعىلا ساياساتكەر, ۇلت كوش­باسشىسى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ۇس­تانعان سارا جولىنان اي­نى­ما­ساق, تۋعان ەل, قاسيەتتى جە­رى­مىزدىڭ الدىندا ادال بولىپ, ىزدەنىپ, ايانباي ەڭبەك ەتسەك, قانە. بۇل ەلدىڭ ەرتەڭىن ويلا­عان, جا­ڭاشىل كاسىپكەر, «اق­ادال-وتەس» اگروفيرماسىنىڭ پرە­زيدەنتى دۇيسەن نۇر­لا­نوۆ­تىڭ ۇستانعان ۇستانىمى. ارينە, ءبىز وسى ماسەلە جايلى زەردەلەگەندە, وعان وسى­لايشا كوز جەتكىزدىك, قۋاندىق. مارات قاشقىنباەۆ, جۋرناليست, كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى.