كەشە پارلامەنت سەناتى ءوزىنىڭ جاڭا جىلدان كەيىنگى العاشقى جالپى وتىرىسىن وتكىزدى. كۇن تارتىبىنە ءتورت ماسەلە شىعارىلسا, سونىڭ بارلىعى دەرلىك قولداۋ تاپتى. وتىرىستى اشقان سوزىندە سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «بيىلعى العاشقى وتىرىستى ەل تاعدىرى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلە – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ ۇسىنىسىن قاراۋدان باستاعالى وتىرمىز», دەپ, اتالعان ماسەلەگە ەرەكشە توقتالدى.
– ەلىمىزدىڭ قازىرگى تاڭداعى بارلىق جەتىستىكتەرى ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. تاريح تۇرعىسىنان العاندا از عانا مەرزىم ىشىندە قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكاسى قالىپتاسقان جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتا بيىك بەدەلگە يە قۋاتتى دا داۋلەتتى مەملەكەتكە اينالدى, – دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. – ءوركەندەۋدىڭ بۇل مودەلى «قازاقستان جولى» دەپ تانىلدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشىمىزدى باستاپ, ءوزى باعدار بەرمەسە, وسى مودەل دۇنيەگە كەلىپ, بۇگىنگىدەي تولاعاي تابىستارعا جول اشىلۋى مۇمكىن بولماس ەدى. بۇل – بۇكىل الەم مويىنداعان اقيقات. تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزى قالانعان, اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسا كورنەكتى رەفورماتور جانە الەمدىك اۋقىمداعى ءىرى ساياساتكەر رەتىندە بۇكىل الەم گە تانىمال بولدى. قازاقستاندا باتىل دا تەڭدەسسىز رەفورمالار جۇزەگە استى. قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستار ەڭسەرىلىپ, ورنىقتى ساياسي جۇيە ءتۇزىلدى. سونداي-اق, ۇلتارالىق جانە ءدىنارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتىپ, ازاماتتىق قوعام قۇرىلدى.
توراعا وسى رەتتە «ومىرشەڭدىگىن دالەلدەگەن تاۋەلسىزدىك, باسەكەگە قابىلەتتىلىك, جاڭعىرتۋ جانە ينتەگراتسيا يدەيالارى « ۇلى تۇلعالاردى تاريحتىڭ ءوزى تۋدىرادى. الايدا, تاريحتى كوشباسشىلاردىڭ وزدەرى دە جاسايدى» دەگەن اقيقاتتى تاعى دا راستاپ بەرگەندىگىنە ەرەكشە دەن قويا سويلەدى. ەلىمىز سىرتقى ساياساتى سالاسىنداعى تابىستارى, ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت قايراتكەرلىگىنىڭ ناقتى كورىنىسى. دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا قازاقستان جاۋاپكەرشىلىگى زور مەملەكەت رەتىندە بەلگىلى. وزەكتى حالىقارالىق پروبلەمالار بويىنشا, مەيلى قارۋسىزدانۋ بولسىن, قاۋىپسىزدىك نەمەسە ينتەگراتسيا ماسەلەلەرى بولسىن, بەدەلىمىز بيىك, دەدى ق.توقاەۆ. وتكەن جىلى قازاقستان تمد-نىڭ, تۇركى جانە يسلام الەمىنىڭ ىشىندە تۇڭعىش رەت ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ قۇقىعىنا قول جەتكىزدى. ون ءبىر جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن ۇيىم ءسامميتىنىڭ استانادا وتكىزىلۋى وسى ميسسيانىڭ تابىستى جۇزەگە اسقانىن دالەلدەي ءتۇسەدى. استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەشۋشى ءرول اتقاردى جانە بۇل ونىڭ الەمدەگى جوعارى بەدەلىنىڭ كورسەتكىشى بولدى.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى كونستيتۋتسياعا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ۇزارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىپ, ءسوز سويلەگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ق.توقاەۆ نەگىزگى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىس قابىلداۋ تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىن سەنات دەپۋتاتتارى ءبىراۋىزدان قولدايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋى تۋرالى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تۇسىنىك بەرە كەتكەن زاڭناما جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەرىك يماشەۆ وسىناۋ ماڭىزدى قوعامدىق-ساياسي شارانىڭ زاڭدىق نەگىزدەرىنە ءارىپتەستەرىنىڭ نازارىن اۋداردى. دەپۋتات ءوز سوزىندە «قۇقىق تەورياسىنا سايكەس, تيىمدىلىككە ۇمتىلاتىن كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر قوعامدا قالىپتاسقان جاعداي مەن كوڭىل-كۇيدى ەسكەرۋى, ءتىپتى, وعان سايكەس بولۋى ءتيىس» دەگەندى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ولاي بولسا, قازاقستاندىقتار اتا زاڭنىڭ 3-بابىنا سايكەس, ءوز تاڭداۋىن جاساپ, قۇقىقتىق شەشىم قابىلداي الادى.
اتالعان باستامانى قولداپ ءسوز سويلەگەن سەناتورلار اناتولي باشماكوۆ, مۇحتار التىنباەۆ, الەكساندر ساۆچەنكو, يۋري تسحاي, ميحايل بورتنيك, تاسباي سيمامباەۆ, قۋانىش ايتاحانوۆ جانە باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ ونىڭ ەل ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن جان-جاقتى اشىپ كورسەتتى. كەشەگى وتپەلى كەزەڭنىڭ وتكەلەگىنە شەگىنىس جاساعان سەناتورلار ءبۇگىنگى تولاعاي تابىستار بارىسىنا دا ەكپىن بەرە سويلەدى. سەناتور قۋانىش سۇلتانوۆ ءوز سوزىندە سايلاۋ مەن رەفەرەندۋم – ەكەۋى دە دەموكراتيالىق تاسىلدەر ەكەنىن, ەكەۋىنىڭ دە مارتەبەسى ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدا, باسقا زاڭدارىمىزدا كورسەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت بەكىتكەن جەدەل يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق باعدارلاما – ءبۇكىل حالىقتىڭ الەۋمەتتىك مۇددەسىنە جاۋاپ بەرە الاتىن ۇلتتىق يدەيا دارەجەسىندەگى وتە ءىرى جوبا. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ارقىلى ءوزىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق قۋاتىمىزدى كۇشەيتەمىز, ەلدىڭ بىرلىگىن وركەنيەتتى ماقساتقا, مۇددەگە جۇمىلدىرامىز, حالىقتىڭ, قوعامنىڭ ساپاسىن ارتتىرامىز, بولاشاعىمىزعا دەگەن سەنىمدى تۇراقتاندىرىپ, جاس وركەن – ۇرپاعىمىزعا جول اشامىز. سول ءۇشىن دە مەن پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ۇسىنىسىن قولدايمىن. ءسوزىم جەتەر جەردە وسى ءبىر ماقساتقا جۇمىلۋعا شاقىرامىن, دەدى ق.سۇلتانوۆ.
ال بولات جىلقىشيەۆ ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ كوپتىگىن ايتىپ, ءسوزىن بىلاي قورىتتى: «قازىرگى داعدارىستىق جاعدايدا ەلىمىزگە تۇراقتىلىق كەرەك. مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزى باستاعان بارلىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا باسشىلىق جاساۋى ءتيىس. وسى سەبەپتى دە پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ەلىمىز بولاشاعى ءۇشىن اسا ءتيىمدى».
ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار كونستيتۋتسياعا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ۇزارتۋ مۇمكىندىگى كوزدەلەتىن وزگەرىس ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋى تۋرالى ۇسىنىستى قولداپ, ەلباسىنا پارلامەنت ۇندەۋى مەن نەگىزگى زاڭعا ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستىڭ ءماتىنىن ماقۇلدادى.
سونداي-اق كۇن تارتىبىندە ەلىمىز بەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ ءجونىندەگى جوبا) راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوباسى قارالدى. بەلگىلى بولعانداي, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ جوباسى بويىنشا شىعىننىڭ سوماسى 56,7 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 17 ميلليون دوللارى حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قارىزى بولسا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسا قارجىلاندىرۋ قارىزى 39,7 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە بەلگىلەنىپ وتىر. سونىمەن قاتار, دەپۋتاتتار كەدەن وداعىنىڭ ءوسىمدىكتەر كارانتينى تۋرالى جانە سانيتاريالىق شارالار ءجونىندەگى كەلىسىمدەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامالاردى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوبالارىن قابىلدادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.