وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعىندا ورنالاسقان بوليۆيا مەملەكەتى جەرىندەگى پووپو اتتى ءۇلكەن كول ءوزىنىڭ سۋ قويماسى رەتىندە ءتىرشىلىك ەتۋىن توقتاتتى. ەۋروپا اەروعارىش اگەنتتىگىندەگىلەر ونى توبەدەن سپۋتنيك ارقىلى زەرتتەپ شىعۋدىڭ قورىتىندىسىندا وراسان زور كولەمدەگى شۇڭەتتىڭ سۋى جىلدار بويى بۋ بولىپ اسپانعا ۇشىپ كەتۋى سالدارىنان جوق بولعانىن ايتىپ وتىر.
ەكولوگ عالىمدار سونداي-اق, بۇل پووپونىڭ ءبىرىنشى رەت تابانى قۇرعاپ قالۋى ەمەس ەكەنىن دە العا تارتادى. تەرەڭدىگى ەشقاشان 3 مەتردەن اسىپ كورمەگەن جانە ءجيى الماساتىن كليماتتىق جاعدايعا بايلانىستى سۋ قويماسىنىڭ اۋقىمى دا تالاي ساپار وزگەرىسكە تۇسكەن ەكەن. پووپو سۋىنىڭ مۇنىڭ الدىندا تۇگەل بۋ بولىپ ۇشىپ كەتۋى 1994 جىلى تىركەلىپتى. بىراق وسىدان كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە كول ايدىنى قايتادان قالپىنا كەلسە كەرەك. كليماتولوگتار سۋ قويماسىنىڭ بۇل جولعى تىپ-تيپىل بولۋىنىڭ «عۇمىرى» بۇرىنعى قايسىبىر كەزەڭگە قاراعاندا دا ۇزاققا سوزىلادى دەگەن بولجام جاساپ وتىر. «بالكي, وسىمەن پووپونى ماڭگىگە جوعالتىپ العان بولۋىمىز دا ءمۇمكىن», دەيدى ولار.
تۇزدى, تۇيىق پووپو كولىنىڭ اۋماعى 1100-2500 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. وعان 1962 جىلعا دەيىن تيتيكاكە كولىنەن شىعاتىن دەساگۋادەرو دەگەن جالعىز وزەن قۇيىپ تۇرعان. بىراق وتكەن عاسىردىڭ ورتاسى اۋا ونىڭ دەلتاسىن ءارتۇرلى ءشوپ-شالام باسىپ قالدى. ناتيجەسىندە وزەن ارناسىن وزگەرتىپ, ورۋرو قالاسىنىڭ ماڭىنان ۋرۋ-ۋرۋ دەگەن كول جاساپ شىعاردى. كەيىن ۋرۋ-ۋرۋ مەن پووپونىڭ اراسى اعىن سۋمەن قوسىلىپ جاتتى. ءايتكەنمەن, وندا اعىپ باراتىن سۋدىڭ اۋقىمى ماردىمسىز بولدى.
قازىرگى تاڭدا ەكا Proba-V سپۋتنيگى كليماتتىق وزگەرىستەردى زەرتتەۋ شەڭبەرىندە جەر كولەمى وزگەرىسى جونىندە مونيتورينگ جۇرگىزۋدە. كوسموس اپپاراتىنان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر بوليۆياداعى اۋقىمى جاعىنان ەكىنشى ۇلكەن كولدىڭ تابانى قۇرعاپ بىتكەنىن راستاپ بەردى. ال كەنەزەسى كەۋىپ قالعانعا دەيىن پووپو كولەمى جاعىنان تەك تيتيكاكەنى عانا الدىنا جىبەرىپ تۇردى.
مۇرات ايتقوجا.