ەل ىشىندە كوپ ەلەنە بەرمەيتىن قاتارداعى ماماندىقتىڭ ءبىرى –سلەسار. جانە بۇل ماماندىقتى مەڭگەرۋ دە وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, راشيد الاشباەۆ وسى ماماندىقتى تاڭداعانىن ءار كەز ماقتان تۇتادى. وسىدان 30 جىل بۇرىن ماحامبەت اۋدانىنداعى العا ورتا مەكتەبىن بىتىرگەلى بەرى ءوزى تاڭداعان ماماندىعىنا ادالدىعىنان اينىماي كەلەدى. ادالدىق دەگەننەن شىعادى, العاشقى ەڭبەك جولى باستاۋ العان كاسىپورىندا تابان اۋدارماستان ەڭبەك ەتكەنىنە 30 جىلدان استى. ناقتىلاي ايتقاندا, 1985 جىلى بۇرىنعى پەتروۆسكي اتىنداعى ماشينا جاساۋ زاۋىتىنا العاشىندا سلەساردىڭ ۇيرەنۋشىسى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقان ەكەن. وسى كاسىپورىندا ءبىر جىل ەڭبەك ەتىپ, اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانىپتى. «ەڭبەك كىتاپشاڭدى وسىندا قالدىرا بەر, كەيىن جۇمىسىڭا قايتا ورالارسىڭ», دەپتى زاۋىتتىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا وبلىس اكىمى لاۋازىمىندا بولعان ساعات تۇگەلباەۆ.
ايتقانداي, راشيد ەكى جىل اسكەري بورىشىن وتەگەن سوڭ, ەڭبەك جولى باستالعان زاۋىتقا قايتا ورالدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا ول ەڭبەك ەتەتىن زاۋىتتىڭ اتى دا, زاتى دا وزگەردى. قازىر بۇل كاسىپورىن «اتىراۋنەفتەماش» جشس اتاۋىن يەلەنگەن. زامان تالابىنا وراي بۇرىنعى زاۋىتتىڭ قۇرال-جابدىعى تولىعىمەن جاڭارعان. توقسان جىلدىق تاريحى بار بۇل كاسىپورىندا وتاندىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى سالاسىنىڭ بىرەگەيىنە اينالعان مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە, ۇڭعىمالاردى جوندەۋ, مۇناي ءوندىرۋ مەن جيناقتاۋ جانە وڭدەۋ سەكتورىنا قاجەتتى ەڭ كۇردەلى قوندىرعىلار شىعارىلادى. ءتىپتى, قۇرىلىس جانە جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق سالاسى دا وسى كاسىپورىننىڭ ءونىمىن تۇتىنۋعا بەت بۇردى. قازىر اتالعان كاسىپورىندا مەحانيكا تسەحىنىڭ سلەسارى راشيد الاشباەۆپەن بىرگە وتاندىق 260 مامان تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. زاۋىتتاعى ءار مامان ءوز ءىسىن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارادى.
– ءبىزدىڭ ءوز ىسىمىزگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىمىزدىڭ ءبىرنەشە سەبەبى بار, – دەپ ءتۇسىندىرەدى سلەسار راشيد الاشباەۆ. – بىزدە بىرىنشىدەن, وسى زامانعى جاڭا تەحنولوگيا, ەۋروپالىق ستاندارت ەنگىزىلدى. بۇل ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, ەكىنشىدەن, تۇتىنۋشى تاراپىنان سۇرانىستىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىنىن تۇسىنەمىز. ويتكەنى, بىلتىر ءبىزدىڭ كاسىپورىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن ءىرى گاباريتتى ءارى ەڭ اۋىر, ياعني سالماعى 1 مىڭ توننادان اساتىن قوندىرعىلار مەن رەاكتورلاردى شىعارۋ تسەحى ىسكە قوسىلدى. ءدال وسى تسەحتا الداعى ۋاقىتتا ديامەترى 9 مەتردى, ال ۇزىندىعى 110 مەتردى قۇرايتىن ءىرى كولوننالار قۇراستىرىلادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلتىر اتىراۋعا ساپارى كەزىندە ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا كەلىپ, جاڭا تسەحتىڭ جۇمىسىمەن كەڭىرەك تانىستى. ارىپتەستەرىممەن اڭگىمەلەسكەندە, ەلباسىمەن امانداسىپ, سۇحباتتاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم.
راشيد الاشباەۆ مۇندا كونسترۋكتورلار سىزىپ بەرگەن كەسكىندەمەنىڭ كوشىرمەسىن مەتالدان دايىنداپ بەرەدى. ارينە, وڭاي ەمەس. ءار كەسكىندەمەنىڭ جۇزدىكپەن, ميلليمەترمەن ولشەنەتىن تۇستارى بار. وتە دالدىكتى قاجەت ەتەتىندىكتەن قاتەلەسۋگە بولمايتىنىن تۇسىنەدى. قاتەلەسىپ تە كورمەپتى, سونىڭ جەمىسى – 5-ساناتتى سلەسار. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىڭ قولداۋى بايىرعى كاسىپورىننىڭ كەلەشەگىن كەڭەيتىپتى. ءوزىنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتا ءتۇسىپتى. «ءبىز مەملەكەتتىڭ كاسىپورنىمىزدى قولداۋىنىڭ جەمىسىن كوردىك. قازىر ەلىمىزدىڭ جارقىن كەلەشەگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ وتانىمىز – تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكالىق وركەندەۋ قارقىنىن باسەڭدەتكەن ەمەس. بۇعان الەمدەگى قارجىلىق داعدارىس اسەر ەتە قويمايدى. بۇلاي دەۋىمە ەلىمىزدىڭ تەك تمد, ءتىپتى ازيا ەلدەرىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, جاھان مەملەكەتتەرى اراسىندا لايىقتى ورنىن يەلەنگەنى دالەل بولا الادى», دەگەن ويىمەن جانە ءبولىستى ول.
قويناۋى مۇناي مەن گاز سەكىلدى تابيعي بايلىققا تولى اتىراۋدىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى بىرەگەي كاسىپورىن – «اتىراۋمۇنايماش» سەرىكتەستىگىنىڭ جاپونيالىق «Marubeni» جانە قىتايلىق «Sinopec» كومپانيالارىمەن 1,6 ملرد. تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتى بار. «بۇل كەلىسىمشارت مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىن سالىپ جاتقان اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ءارتۇرلى جابدىقتار دايىنداۋدى جانە جەتكىزۋدى كوزدەيدى. ءبىز مۇنى دەر كەزىندە جاسالعان كەلىسىمشارت دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى, ءبىز بىلتىرعى جىلدىڭ باسىندا كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى ءىرى تاپسىرىستاردىڭ بولماعانىنا الاڭداپ ەدىك. ەندى ءبىز ويداعىداي جۇمىس جاساۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىز. سونىمەن بىرگە, جاڭادان 100-گە جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك الدىق. جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ەڭبەككە تارتىلاتىن ادامدار ءبىزدىڭ «Marubeni» جانە «Sinopec» كومپانيالارىمەن جاسالعان ءىرى كەلىسىمشارتىمىزدى ورىنداۋعا اتسالىسادى», دەيدى بۇرىن ەۋروپا جانە باتىس ەلدەرىنەن تاسىمالدانعان ءىرى گاباريتتى جانە اسا اۋىر جابدىقتاردى شىعارۋدى باستاعان «اتىراۋمۇنايماش» جشس باس ديرەكتورى الەكساندر دونسكوۆ.
ءيا, قاي كاسىپورىننىڭ دا جۇمىسى راشيد الاشباەۆ سەكىلدى قاراپايىم ماماندىق يەلەرىنىڭ بىلگىرلىگىمەن جەمىستى بولارى داۋسىز. ايتپاقشى, راشيدتەن وسى كاسىپورىننان تابان اۋدارماۋىنىڭ سەبەبىن سۇراعان ەدىك. «مەنى دە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار جۇمىسقا شاقىرعانىن جاسىرمايمىن. بىراق, بارلىق ۇسىنىستان باس تارتتىم. سەبەبى, بۇل كاسىپورىن مەن ءۇشىن ىستىق قوي. ويتكەنى, وسىندا 17 جاسىمدا ەڭبەك جولىمدى باستادىم. وسىندا بوريس بەلكين, قۋاندىق ەرعاليەۆ سەكىلدى ۇستازدارىمنان سلەسارلىق ماماندىققا ماشىقتاندىم. سول ۇستازدارىمنىڭ جولىن جالعاستىرۋدى كوزدەدىم. مۇندا ەڭبەكاقى دا كوڭىلدەن شىعادى, تۇراقتى تولەنەدى. مەن ءوز وتانىمدى عانا سۇيەمىن, دەمەك, تەك وتاندىق كاسىپورىندا جۇمىس ىستەپ, ەلدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە اتسالىسقىم كەلەدى», دەيدى وتانشىل جىگىت.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ.
––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ.