تۇلعالار تولعاۋى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىنىڭ قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ بەتتەرىنە التىن ارىپتەرمەن ماڭگىلىككە جازىلىپ جاتقاندىعىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە 2010-2015 جىلدارى جارىق كورگەن ماقالالار مەن سۇحباتتار, ولەڭ-جىرلار توپتاستىرىلىپ, باسپادان شىققان «پرەزيدەنت» اتتى كىتاپ ايقىن ايعاقتاپ وتىر. ەل گازەتى «ەگەمەن» تاعى دا جارادى! كەز كەلگەن ءداۋىردىڭ تاريحى ەڭ اۋەلى سول ەلدىڭ ءباسپاسوز بەتتەرىندە باسىلىپ, جازىلارى بار. ويتكەنى, ءار زاماننىڭ ءسات سايىن ۋاقىت تالعاماي ءوتىپ جاتار سان قيلى وقيعالارى مەن سان الۋان پىكىرلەرى مەن كوزقاراستارى دا سول كەزدىڭ جۇرەك لۇپىلىندەي, تامىر سوعىسىنداي بولىپ ەڭ اۋەلى گازەت بەتتەرىندە باسىلىپ قالارى دا اقيقات. «ءسوزى مىڭ جىلدىق» دەيتىن سول گازەتتىڭ سان عاسىرلاردى ارالار ءسوزىن ارحيۆتەرگە جىبەرىپ, شاڭ باستىرماي-اق, جيناپ, قاتتاپ-شوتتاپ دەگەندەي تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ, سونىڭ ىشىندە تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ شەجىرەسىنە اسا ءبىر جاناشىرلىقپەن قاراپ كەلە جاتقان «ەگەمەن قازاقستان» شىنايى ءبىر ەلدىك ءىس اتقارىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن دە, «ەلباسى», «تاۋەلسىزدىك», «استانا», « سالتانات», «دىنتۇتقا» «ۇلت ۇياسىنداعى ۇلاعات» اتتى تاريحي ءتالىمى مول جيناقتاردى باسپادان شىعارعان «ەگەمەننىڭ» بۇل ەڭبەگىنە بەرگەن ءبىر باعامىزدا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءبىر ءوزى ءبىر تاريح ينستيتۋتى اتقاراتىن ءىستى اتقارىپ وتىر دەپ ايتقان دا بولاتىنبىز. سول باعامىزدىڭ لايىقتى ءبىر باعا­مىن­داي بولىپ وتىرعان مىنا «پرەزي­دەنت» اتتى كىتاپتىڭ ماڭىزى مەن ماز­مۇنىن دارالاپ تا, بيىكتەتىپ تە, اسپانداتىپ تا ايتۋعا ابدەن جارارلىق تاري­حي ەڭبەك ەكەندىگىن اتاعانىمىز دا ءجون. ءتىپتى, كەي ساتتە جۇرەگىڭنىڭ ءلۇپى­لىن كۇشەيتەتىن تۇستارى دا بار. زامان تاعدىرى مەن ادام تاعدىرىنىڭ ارالى­عىنداعى ەل مەن حالىق تاعدىرىنىڭ تۇتاستىعىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاعدىرىنان ايقىن سەزىنە الار ءسوزدى ەلباسى ءوزى تولعانا ايتادى. «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «باقىتتى تاعدىر بەلەستەرى» اتتى «پرەزيدەنت» كىتابىنىڭ باستار سوزىندە ەلباسىنىڭ جۇرەك تۇكپىرىنەن شىققان «كوپ نəرسەنى كوردىم, كوپ جايدى وزەگىمنەن وتكەردىم. ءومىر جولىم توسەلگەن تاقتايداي تەگىس بولعان جوق, الدىمنان تالاي كەدەرگىلەر كەزدەستى, ولاردىڭ كەيبىرىن زامان قويدى, كەيبىرىن قوعام قويدى, كەيبىرىن ادام قويدى. شۇكىرشىلىك, بəرىنەن دە ءوتىپ, بۇگىنگى كۇنگە جەتىپ وتىرمىن. قازاقستان حالقىنىڭ əلەمدىك وركەنيەت كوشىنە قۋاتتى مەملەكەت كۇيىندە, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ سىيلى مۇشەسى رەتىندە, بۇگىنى باقىتتى, ەرتەڭى ەڭسەلى ەل رەتىندە قوسىلعانىن كورىپ وتىرمىن. مىڭ تəۋبە!», دەگەن ورىندى سوزىمەن اشۋىنىڭ وزىندە تەرەڭ سىر جاتىر اڭداي بىلگەن ادامعا! بۇل ءسوز ەلباسىنىڭ جان قۋانىشى, جان سىرى جانە دە تاريحتىڭ نە ءبىر كەزەڭدەرىنەن ءسۇزىلىپ وتكەن تازا كوڭىلدىڭ ادال دا اق نيەتتى سىر ءسوزى! ەلباسىنىڭ سول وسى ءبىر اۋىز ءسوزى جۇرەگىنىڭ كوزى بار ءار سانالىنى ويعا قالدىرارى بار. ويلاناسىڭ دا, سول ويىڭدى ساۋىتبەكتىڭ: «ەلىمىزدىڭ تəۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ ءəربىر جىلى, ءəربىر ايى, ءəربىر كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ انتقا ادالدىعىن, سەرتكە بەرىكتىگىن كورسەتىپ كەلەدى. ەلباسىمىز وسى جىلداردىڭ ءون بويىندا تۋعان قازاقستانىن ءبىر بەلەستەن كەيىن ءبىر بەلەسكە باستاۋمەن, اسۋدان اسۋعا اسىرۋمەن كەلەدى. ول اينالاسى شيرەك عاسىرداي عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءوز حالقىن مəڭگىلىك ەل قۇرۋدىڭ نۇرلى جولىنا تۇسىرە الدى», دەگەن پايىمدى پىكىرىمەن ساباقتارىڭ دا انىق. جيناقتى شىعارۋدى ماقسات ەتۋشىلەر بۇگىنگى كۇنى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان «پرەزيدەنت» كىتابى 2010 جىلى جارىق كورگەن «ەلباسى» جيناعىنىڭ تاقىرىپتىق جالعاسى ەكەندىگىن, بۇل جيناققا ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتتەرىندە 2010-2015 جىلدار ارالىعىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى شىققان ماقالالار, ساراپتامالار, سۇحباتتار, ولەڭ-جىرلار توپتاستىرىلىپ, جيناقتا تۋعان ەلىن بۇكىل əلەمگە تانىتقان, مويىنداتقان, قۇرمەتتى ەتكەن ەردىڭ ەرەن بەينەسى سان قىرىنان ايشىقتى اشىلعاندىعىن وزدەرى ايتقاندارىنداي, نەگىزگى وسى ءبىر ماقسات ويداعىداي ورىندالعاندىعىن وسى تۇستا اتاپ ءوتۋدى پارىز دەپ بىلدىك. نەگىزگى ماقسات, «ەلدىڭ ەل بولىپ قۇرىلۋىن, تولىق تəۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋىن, ۇلتتىڭ ۇيىسۋىن قامتاماسىز ەتكەن, ءسويتىپ əلەم تاريحىندا ۇلى مەملەكەت باسشىلارى رەتىندە تانىلاتىن تۇلعالاردىڭ تىندىرعان ءىسىن جاساي العان ادامنىڭ لايىقتى باعاسىن بىلگىزە ءتۇسۋ», دەگەن «ەگەمەندىكتەردىڭ» بۇل قادامدارى مەن ادال وي-نيەتتەرىنىڭ باعى جانعاندىقتارىن دا ايتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە بۇگىنگى كۇنگە بالا­لىقتان كەلگەنبىز! «پرەزيدەنت» كىتا­بىنداعى «بولاشاقتى باستاپ بەرگەن بالالىق شاق» اتتى قورعانبەك امان­جولوۆ جازىپ العان ەلباسىنىڭ تۋعان توپىراعىنداعى, شامالعان اۋىلىن­داعى بالا كۇنگى دوستارى مەن بىرگە وقى­عان سىنىپتاستارى ءنۇسىپحان نۇرماعان­بەت ۇلى, قاتار وسكەن تۋىس əپكەسى شارا شەگەبايقىزى قاتۋباەۆا, سونداي-اق, 1958 جىلى قاسكەلەڭدەگى اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىرگە بىتىرگەن جومارت يسابەك ۇلى سەكسەنباەۆ پەن سايلاۋبەك قاسەنباي ۇلى قىدىرəليەۆتىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ كەي تۇستارىنان بالا كەزدەگى نۇرسۇلتاننىڭ مىنەزى مەن اسىل قاسيەتتەرىن بۇگىنگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بويىنان جارقىراي كورىنىس بەرەتىندىگىن اڭدار ەدىك. بالا مىنەزى دانالىققا ۇلاسقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ادامي اسىل قاسيەتى ءون بويىنا اۋەلى اناسىنىڭ اق سۇتىمەن, اكەسىنىڭ ۇلاعاتىمەن, تۋعان توپىراعىنىڭ قۇنارىمەن دارىعانىن تاعى دا ءبىر ۇعىنا تۇستىك. «جالپى, سۇلتاننىڭ ءوڭى, مىنەزى, وتىرعان جەرىن دۋمان قىلىپ كۇلدىرىپ وتىرۋى, قالجىڭ ايتىپ, تاۋىپ سويلەۋى ماماسىنا تارتقان. Əلجان جەڭەشەمىز بەساسپاپ جاقسى كىسى ەدى عوي. ول كىسىنىڭ قولىنان ءبəرى كەلەتىن: ءىس تە, ءسوز دە. اعايىننىڭ اراسىندا قادىرى تەگى جاقسى ەدى. ول كىسىسىز بۇل اۋىلدا توي وتپەيتىن. ءولىم-ءجىتىمنىڭ دە ارتىن كۇتۋدىڭ ءبəرىن سول كىسى باسقارىپ جۇرەتىن. قىز ۇزاتىلسا, كەلىن تۇسسە, تىزگىن جەڭەشەمىزدە بولاتىن. وسىنداي ۇيىتقىلىق, كوپشىلدىك قاسيەت نۇرسۇلتانعا اناسىنان دارىعان, – دەگەندى ايتىپ وتىرعان شارا قاتۋباەۆا اپامىز­دىڭ بۇل مىنەزدەمەسىندە نۇراعانىڭ بۇگىنگى بولمىس-ءبىتىمى جاتىر. اسىل انا­دان دارىعان وسى ءبىر ادامي قاسيەتتەرى, مىنەز بەن قۇلقى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى قاشان بولسىن ادامي تۇرعى­دان اسقاقتاتىپ, ارۋاقتاندىرىپ, بيىك­تەتىپ, دارالاپ تۇرارى بار. مىنە, انا ءسۇتىنىڭ قاسيەتى دەگەنىڭىز وسى بولار! 2010-2015 جىلدار ارالىعىندا پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كور­گەن سانسىز ماقالالار, ساراپتامالار, سۇحباتتار, ولەڭ-جىرلاردىڭ اۆتور­لارى­نىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز ايتار ويلارى مەن پايىمدى پىكىرلەرى جانە دە كوڭىل سۇيسىنىستەرى مەن سۇيىسپەنشىلىكتەرى بار. ارقايسىسىنىڭ باعاسى قىمبات ساليقالى دۇنيەلەر. «تۇڭعىش پرەزيدەنت نازارباەۆتى جۇرەكتە ساقتاي ءبىلۋ كەرەك!» وسى ءبىر اسىل ءسوزدى ايتا بىلگەن اسىل اعالار-اي! كوكەيىمە كەلىپ,ويىما ورالا بەرگەن وسى ءبىر اۋىز ءسوز جان دۇنيەمدى الدەبىر ساعىنىشقا بولەدى دە, جارىقتىق ارۋاعىڭىز شات بولعىر ازاعامنىڭ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ 2010 جىلعى 22 ماۋسىم كۇنگى «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانعان «زامانداسقا حات» اتتى جان تولعاۋىن قايرا ءبىر تەبىرەنە وقىپ شىقتىم. ءبىز نۇرشايىقوۆتىڭ جان دۇنيەڭدى نۇرلاندىرا تۇسەر نەبىر ءتاتتى دە ءدامدى شىعارمالارىن ىزدەپ وقىپ وسكەن ۇرپاق بولعاننان كەيىن بە ەكەن, «سəلەمەتسىز بە, زامانداس! ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كورمەسەك تە ءبىر عاسىردا, ءبىر قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ادامدارمىز عوي. سوندىقتان ءبىر-بىرىمىزگە سəلەم جولداپ, اماندىق ءبىلىسىپ جاتۋىمىزدىڭ ارتىقتىعى بولماس دەيمىن», – دەگەن نۇرشايىقوۆتىڭ كوبىمىزگە تانىس جىلى ءبىر ءۇنىن ەستىگەندەي بولدىم. Cول نۇرشايىقوۆ «Əر ءۇيدىڭ əكەسى بولادى. Əكە بالالارىنا قامقورلىق جاسايدى. بالالار əكە قامقورلىعىن ۇمىتپاي, ءومىر بويى ەستەرىندە ساقتاپ وتەدى. سول سياقتى مەملەكەت تە – ءبىر ءۇي. ونىڭ پرەزيدەنتى – ەل əكەسى. مەن بۇل حاتىمدا سول پرەزيدەنت – əكەمىز جايىندا ءسوز قوزعاپ, سىزبەن پىكىر بولىسسەم دەيمىن», – دەگەندى ايتا وتىرىپ, «پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جاقسىلىعىن جالپاق جۇرت – جەتى جاسار بالادان جەتپىستەگى قارتقا دەيىن بىلەدى. حالىق ىشتەي ايقىن سەزىنىپ, جان جۇرەگىمەن تۇسىنەدى», – دەپ ءبىر تۇجىرىم جاساعان ازاعانىڭ مىنا ءبىر ءسوزى: «تۇڭعىش پرەزيدەنت نازارباەۆتى جۇرەكتە ساقتاي ءبىلۋ كەرەك! ونىڭ حالىق ءۇشىن قىزمەتىن جاقتاي ءبىلۋ كەرەك. ەل ءۇشىن ەتكەن ەرەن ەڭبەگىن اقتاي ءبىلۋ كەرەك! مەن وسىلاي ويلايمىن», – دەگەنىن قالىڭ ەلىنە قالدىرعان امانات ءسوزى دەپ ۇعىندىم. اركىمنىڭ كوكەيىندە ساقتالىپ تا, جاتتالىپ تا قالار نۇرشايىقوۆتىڭ «تۇڭعىش پرەزيدەنت نازارباەۆتى جۇرەكتە ساقتاي ءبىلۋ كەرەك!», – دەپ وسى ءبىر ايتقانى ءيا, بۇل امانات ءسوز! «پرەزيدەنت» كىتابىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 2010 جىلعى 6-شى شىلدە كۇنگى سانىندا جارىق كورگەن «تاريحتى تۋىنداتۋشى تۇلعا» اتتى كولەمدى ماقالاسى جانە 2014 جىلعى 4-ءشى شىلدەدە باسىلعان «ءداۋىر تۋدىرعان» اتتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جۇرگىزگەن سۇحباتىنىڭ ۋاقىتتىڭ دا, ءداۋىر مەن عاسىر دامۋىنىڭ دا ءار كەزەڭىندەگى بىرەگەي ءبىر تۇلعانىڭ, ەلباسىنىڭ قازاق ەلىنىڭ تاريحىنداعى عانا ەمەس تۇتاس ادامزات تاريحىنداعى ورنى مەن ءرولىن باعامداۋ مەن باعالاۋدىڭ تاماشا ءبىر ۇلگىسى بولعاندىعىن ايتار ەدىك. « ۇلى مەملەكەتتىك قايراتكەر بولۋ ءۇشىن تاريحتىڭ بەتالىسىن سەزىنە ءبىلۋ كەرەك», – دەگەن توقاەۆ ءوزىنىڭ وسى ءبىر پىكىرىن تاعى دا مىنا ءبىر ويىمەن:   «Əلەمگە تانىلۋ جولى – شىرعالاڭعا تولى, بىردە تايعاق, بىردە تۇماندى دا ىزعارلى, توسقاۋىلدارى, سىناقتارى مەن قيىندىقتارى مول ازاپتى جول. ن.نازارباەۆتىڭ دارىنى, جاڭا تəۋەلسىز قازاقستاندى قالىپتاستىرۋداعى ونىڭ ءرولى كۇمəن تۋعىزبايدى. ول قازاق ۇلتىنىڭ بارشاعا, كۇللى əلەمگە تانىلعان ەلباسى. ول وسى اتپەن ەلىمىزدى ايماقتىق الپاۋىت مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسقان ءبىرتۋار تۇلعا, مەملەكەت قايراتكەرى مەن ساياساتكەر رەتىندە تاريحقا ەندى» – دەپ توقايلاستىرا سويلەي وتىرىپ قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مۇنان كەيىنگى وي جەلىسىن الەمدىك كوزقاراسپەن ورىندى ۇشتاستىرا وتىرىپ, تاعى دا بىلاي دەيدى: «بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى رەتىندە ايتارىم, ءبىزدىڭ باسشىمىز الەمدىك قوعامداستىقتا شىنايى قۇرمەت پەن بەدەلگە يە, ونى جاھاندىق اۋقىمداعى ساياساتكەر دەپ سانايدى. بۇل حاتتامانىڭ قاتىپ قالعان قاساڭ ءسوزى ەمەس.» نەمەسە «پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ رەفورمالارى شەتەلدەردە ويلاستىرىلعان ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانىڭ نەگىزىندە ءامىرشىل-اكىمشىل جۇيەدەن اشىق ەكونوميكاعا جىلدام ءوتۋ جاعدايىندا تابىستى مەملەكەت قۇرۋدىڭ وزىندىك ءبىر وقۋ قۇرالى سياقتى زەرتتەلەدى. الەمدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن اسا كورنەكتى رەفورماتور دەپ اتايدى. كەڭەستەن كەيىنگى ەلدەردىڭ بىردە ءبىر باسشىسى مۇنداي باعاعا يە بولعان ەمەس!» ءسوزدىڭ ءادىلى دە, اقيقاتى دا وسى بولار! ەل تاۋەلسىزدىگىن الۋ دا, ونى باياندى ەتۋ دە وڭاي بولماعاندىعى اقيقات. وسى ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كىتاپتاعى مىنا ءبىر: «وسى جىلداردىڭ بارىندە ەل تۇتقاسىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇستاماعاندا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءدال مۇنداي تابىستى بولا الماس ەدى دەگەندى كامىل سەنىممەن ايتامىن», – دەگەن پىكىرىنىڭ (605-ءشى بەت) ەرىكسىز ويعا ورالعانى بار. اقيقات ءسوزدىڭ قاشان بولسىن الدىڭدى وراي بەرەرى دە بالكىم وسى شىعار. بۇل ويلى ءسوزدى تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, ءابىش كەكىلباەۆ پەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ سىندى تۇلعالاردىڭ دۋالى اۋىزدارىنان شىققان جانە دە ولار ايتقان, ايتىپ تا كەلە جاتقان ءار سوزدەرى مەن پىكىرلەرىنىڭ تاريحي قۇندىلىعى ءاردايىم باسىم جاتارىن اڭداعانىمىزدى ايتار ەدىك. ويتكەنى, ابەكەڭ مەن مىرزەكەڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ اۋىر جۇگىن ەلباسىمەن بىرگە كوتەرىسىپ, وزدەرىنىڭ اقىل-پاراساتتارىمەن, دىلمارلىكتەرىمەن ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ەلدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان, ءالى دە قوسىپ كەلە جاتقان ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەرى بولىپ تابىلادى. مىنە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءابىش كەكىلباەۆ «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتتەرىندە 2010 جىلعى 29-شى ماۋسىم كۇنى جارىق كورگەن ءوزىنىڭ «ەلدىككە قىزمەت ەتكەن ەرلىك» اتتى شىعارماسىندا: «بىرەۋگە قاراپ پىكىر ەت, بىرەۋگە قاراپ شۇكىر ەت», – دەيدى حالقىمىز. پىكىر ەتسەك تە, شۇكىر ەتسەك تە ورىندى. ءىرىلى-ۇساقتى كەمشىلىكتەردەن ءبىز دە قۇرالاقان ەمەسپىز. بىراق, بۇكىل دۇنيە ويسىراپ جاتقان تۇستا, بىزدە ءبəرى دە قۇدايعا شۇكىر. قاي شارۋامىزعا دا الىس-جاقىن قىزىعا قارايدى. قۋانا لەبىز ايتادى. مەرەيلەنىپ قالاسىڭ. ەل مەرەيى – ەر مەرەيى دەگەن وسى عوي. بىزگە ەشقاشان ەل بولۋ وڭايعا ءتۇسىپ كورگەن ەمەس. بۇل جولى دا وڭاي بولعان جوق. بولاشاقتا دا بەكەم بولعان ءلəزىم. بۇل مəسەلەدە ءبىز سالۋلى توسەك, سالقىن ۇيدەن ەشقاشان دəمەتپەي, əردايىم قاپى قالمايتىنداي, تاس-ءتۇيىن كۇي كەشۋىمىز كەرەك شىعار. نۇرسۇلتان ءƏبىش ۇلىنىڭ سارقىلماس سابىرىنا, مۇقالماس قاجىر-جىگەرىنە, جارعا بىتكەن جانتاقتى جانىنان بەزگەن نار جەيدى دەگەندەي, قيىندىقتاردان سەسكەنبەيتىن نار تəۋەكەلىنە قايرانمىن», – دەگەن قارىمدى سوزىندە ەلباسىنىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەلدىك ىستەر ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگە بىلەر ەرلىك بەينەسى تانىلادى. ال, مىرزەكەڭ – مىرزاتاي جولداسبەكوۆ «ەگەمەن قازاقستاندا» 2011 جىلعى 8 ءسəۋىر كۇنى جارىق كورگەن «ەلدىك تۋى بەرىك قولدا» دەگەن تولعاۋلى دۇنيەسىندە 1991 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش سايلانعان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلىقتاۋ ءراسىمى كەزىندەگى مىنا ءبىر جايدى: «يناۋگۋراتسيا ءرəسىمى اياقتالىپ كەلە جاتتى. ءبəرى دە جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىنەن شىققانداي بولدى. ءسويتىپ تۇرعاندا... سول ءسəتتى ەسىمە السام, ءəلى دە جۇرەگىم اتقاقتاپ سوعا جونەلەدى. يə, ءسويتىپ تۇرعاندا ساحنا تورىندەگى مەملەكەتتىك تۋ كوز الدىمىزدا قيسايىپ بارا جاتىر… كەنەت, و قۇدىرەت, əلگى قۇلاپ بارا جاتقان تۋدى پرەزيدەنت ءبىر قولىمەن قاعىپ العانى!.. تۋ سىرتىندا تۇرعان تۋدىڭ قۇلاپ بارا جاتقانىن قالاي كورىپ قالعانى, سونى قالاي ۇستاپ ۇلگەرگەنى تاڭعالارلىق. ال ەندى وسى جاي ادامنىڭ ءىسى مە؟ جوق, بۇل جاي ادامنىڭ ءىسى ەمەس. سول وقيعانىڭ سيمۆولدىق ءمəنى بار سياقتى بولادى دا تۇرادى ماعان. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, شىنىندا دا, قازاق­تىڭ جىعىلا جازداعان تۋىن قايتا تىكتە­گەن ازامات», – دەگەن ىرىمشىل دا سىر­شىل كوڭىلىمەن بايانداپ, ۇلاعاتتى وي تۇيەدى. نازارباەۆ سىندى الەمدىك دەڭگەيدەگى كەمەڭگەر تۇلعانىڭ كەمەل بەينەسىن كەڭى­نەن تاني تۇسۋدەگى يمانعالي تاسما­عامبەتوۆتىڭ «ەلوردا مەن ەلباسى ەگىز ۇعىمعا اينالعالى دا تالاي ۋاقىت بولدى. بۇگىندە حالقىمىز ەلوردانى ەلباسىنىڭ ەرەن ەرلىگى, ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاپ جاساعان ۇلى شەشىمى دەپ بىلەدى», – دەۋى, قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ «قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاريحىن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ كۇشتى كوشباسشىلىعىنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى» جانە دە قايرات ءماميدىڭ «جيىرما جىل ىشىندە ەلباسى قازاقستاندى ساياسي بايلانىستارى مەن ىشكى دامۋى, ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى مەن الەمدىك بەدەلگە يە بولۋى تۇرعىسىندا ەش زاماندا بولماعان جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى», – دەگەن ويلى سوزدەرى, باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ «نۇرسۇلتان ءƏبىش ۇلىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز بار-جوعى ەكى ون جىلدىق مەرزىمدە كەڭەستىك ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ جاي عانا قوسىمشاسىنان – حالىقارالىق ساحنادا ءوزىن-ءوزى كورسەتە بىلگەن, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تəۋەلسىز مەملەكەتكە اينالدى. تەك ساياسي ەرىك-جىگەرى ايرىقشا تۇلعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن عانا سان الۋان ۇلىستار مەن ءدىن وكىلدەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەلدە مۇنداي اۋقىمداعى رەفورمالاردى ەشبىر كۇيزەلىسسىز جۇزەگە اسىرۋعا بولادى», – دەپ پىكىر تۇجىرىمداۋى ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ كىسىلىك كەلبەتىن دە, ىسكەرلىك قابىلەتىن دە, ادامي اسىل قاسيەتىن دە, ساياسي ورەلىگىن دە تاني تۇسۋگە زور اسەرى مەن پارمەنى بار دەگەندى ايتار ەدىك. ال ەندى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ «ەلباسى بيلىككە كەلۋىمەن قازاقتىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. بۇل – ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك, ەركىندىك ءداۋىرى. بۇل – ەر قازاقتىڭ ەلباسىمەن بىرگە داۋىرلەۋ كەزەڭى», – دەپ بايلامدى دا, پايىمدى ءسوز تاستاۋى تاريحي اقيقاتتى تاسقا قاشاپ جازعان ەلدىك ءسوز دەپ باعالارىمىز بار. سونىمەن بىرگە, گۇلشارا ابدىقالىقوۆانىڭ «ەلباسى تۋرالى وي تولعاۋ وڭاي ەمەس. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ەرەن ەڭبەگىنىڭ تەرەڭ باعاسىن بەرەر ءبىر ءسوز ىزدەگەندە ويىمىزعا «ەرلىك» ءسوزى ورالا بەرەدى. راسىندا دا, نۇرسۇلتان ءƏبىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بۇكىل ءومىر جولى تۋعان وتانى – تəۋەلسىز قازاقستاندى بارشا əلەمگە تانىمال, ەڭسەسى بيىك مəرتەبەلى مەملەكەتكە اينالدىرسام دەگەن بيىك مۇراتپەن سۋارىلعان ەلدىك جولىنداعى ەرلىككە تولى ەكەنى ايداي اقيقات», – دەپ حالقىمىزدىڭ كوكەيىندەگى ويىن ءدوپ باسىپ ايتۋى, ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ «ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءƏبىش ۇلى نازارباەۆ دانالىق قاسيەتتەرىنىڭ نəتيجەسىندە, تاريح ءۇشىن ەڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە جاڭا دا جاس, تəۋەلسىز قازاقستاندى əلەمدەگى كەلەشەگى زور, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان əلەمدىك مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىتىپ, حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتا ءبىلدى. قازاقستاندى وركەندەۋدىڭ, دامۋ جəنە تابىستى بولۋدىڭ بەلەستى بيىگىنە شىعاردى», – دەگەن سىندارلى وي تۇجىرىمى, داۋرەن اباەۆتىڭ «پرەزيدەنتتىڭ جاس قازاقستاندىقتاردىڭ قامىن ويلاۋى – əردايىم بولاشاقتى ويلاۋدىڭ كورىنىسى. جالپى ادام كاپيتالىنا, جاس بۋىنعا جۇمسالعان يگىلىكتەردىڭ بارلىعى – ەل بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار», – دەپ ورنىقتى وي تولعاۋى دا ەلباسىنىڭ كەسەك تۇلعاسىن اشا تۇسۋدەگى تابىلعان ءسوز جانە دە بۇل پىكىرلەردى بىزدەن كەيىنگى دۇنيە ەسىگىن اشار ۇرپاقتارىمىزدىڭ سان مارتە قايتالاپ ايتارى دا, قايتالاپ جازارى دا انىق. ويتكەنى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ادامزات تاريحىنىڭ ماڭگىلىك تۇلعاسى! ەلباسىنىڭ ماڭگىلىگى – قازاق ەلى! ەلباسىنىڭ ماڭگىلىگى – ەل تاۋەلسىزدىگى! ەلباسىنىڭ ماڭگىلىگى – قازاق ەلىنىڭ كوكبايراعى, ءانۇرانى مەن ەلتاڭباسى! ەلباسىنىڭ ماڭگىلىگى – ەل استاناسى! ەلباسىنىڭ ماڭگىلىگى – جالپى ادامزات مۇددەسى ءۇشىن اتقارىپ كەلە جاتقان ىستەرى مەن ەڭبەكتەرى! – دەگەن ويمەن تولعانا وتىرىپ, «ەگەمەننىڭ» يگى دە ىزگى نيەتىمەن قولىمىزعا تيگەن «پرەزيدەنت» اتتى تانىمدى دا, تاعىلىمدى كىتاپتىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ شەجىرەسىن تۇزۋدەگى ەڭ ءبىر قۇندى ەڭبەك ەكەندىگىن تاعى دا قايتالاپ ايتامىز. جانە دە كىتاپتاعى ءار اۆتوردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز وي-پايىمدارىمەن, ءوز ايتارلارىمەن دە ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز دە ماڭگىلىك ەل قۇرۋداعى ولشەۋسىز ەڭبەگىنىڭ باعاسىن بەرە وتىرىپ, ۇلى تۇلعانى اقىن تۇمانباي سىندى جىر سۇلەيىنىڭ «ەشقاشان اينىمايتىن ايتقانىنان, جۇرەك بار قازاعىڭدا سەنى ۇعاتىن», – دەپ جىرعا قوسۋى دا بار قازاقتىڭ جانە دە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جان تولعانىستارى مەن سۇيىسپەنشىلىكتەرىن جايىپ سالعاندىعى دا ەلدىك سوزبەن استاسىپ جاتىر, «ەگەمەن» ءوز «پرەزيدەنتىمەن» ەلباسىنىڭ ەلدىك ءىسىن پاش ەتۋدى مۇرات تۇتسا, سول ۇدەدەن شىعا دا ءبىلدى دەگەن پىكىردەمىز. جابال ەرعاليەۆ, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. استانا.