ىنتىماق بار جەردە – ىرىس بار
ارىپتەستىك – تاريحي قاجەتتىلىك بۇعان دەيىن گازەتتە جازىلعانىنداي, وتكەن اپتادا بۋرابايدا تمد-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىستارى ءوتىپ, وندا جوعارىدا اتالعان ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدارعا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جولدارى جان-جاقتى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. سول سياقتى, بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. تومەندە وسى وقيعاعا بايلانىستى ساراپشىلار پىكىرلەرىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. اسقار ەلەمەسوۆ, قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى. كۇنى كەشە بۋرابايدا وتكەن ارىپتەس ءارى دوستاس ەلدەر باسشىلارىنىڭ القالى جيىنى بۇگىنگى جاھاندا مەملەكەتتەردىڭ دە وقشاۋلانىپ جەكە ءومىر ءسۇرۋ ءمۇمكىندىگى وتە-موتە تارىلعاندىعىن ايعاقتاي كورسەتىپ بەردى. وسىعان وراي ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ۋاقىت تالابى تۋدىرعان تاريحي قاجەتتىلىك ەكەندىگىن تاعى دا قاداپ ايتامىز. قازاقستان, ءبىزدىڭ ەلباسىمىز اۋەل باستان ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ جاقتاۋشىسى بولعانى امبەگە ايان. مەملەكەت باسشىسى جاس ەكونوميكالار ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە, قازاقستان ءۇشىن دە ۇلكەن قيىندىقتار تۋدىرۋى مۇمكىن سىن-قاتەرلەر تۋرالى ۇدايى ايتىپ كەلە جاتىر. ال ەكونوميكالىق وداقتار وسىنداي سىن-قاتەرلەرگە ارىپتەستىك جاعدايدا بىرلەسە توتەپ بەرۋگە, ءوزارا ءتيىمدى مۇددەلەردى ساقتاي وتىرىپ, داعدارىس تۋدىرعان قيىنشىلىقتاردى بىرلەسىپ جەڭىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. مۇنى ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىندا ايتىلعان اڭگىمەدەن بايقاعانىمىزداي, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەلەشەكتىڭ كوكجيەگىن اڭداتادى. ءبىز كورشىلەس قىتايدىڭ, باسقا دا ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى قالاي وركەندەپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مۇنداي جاعدايداعى باسەكەلەستىك جەكەلەي العاندا قازاقستانعا دا, رەسەيگە دە, ەاەو-نىڭ باسقا مۇشەلەرى ءۇشىن دە استە وڭايعا سوقپاق ەمەس. ال ەاەو قۇرامىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى وسىرەتىن سينەرگەتيكالىق تيىمدىلىك اسەرى الىنارى ءسوزسىز. جالپىعا بىردەي جاھاندانۋ جانە قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋى جاعدايىندا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى, ەڭبەك رىنوگىمىز بەن ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن قورعاۋ ورايىندا شارالار قولدانىلۋى ءتيىس. ارينە, ەكونوميكالىق وداق ءارىپتەستىگىندەگى كوڭىل-كۇيىنە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى كولەڭكە تۇسىرگەنى راس. البەتتە, ءبىز بۇل وداقتا بولساق تا, بولماساق تا مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويماس ەدى. بىراق, كەيبىر ادامداردىڭ قاتە پايىمدايتىنىنداي, بۇل جاعداي ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرۋىمىزدىڭ نەمەسە باسقا ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ سالدارى ەمەس ەكەندىگىن دۇرىس ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ال رەسەي فەدەراتسياسىنا قولدانىلىپ جاتقان سانكتسيالار ەكونوميكادان تىسقارى, ساياساتقا قاتىستى ماسەلەلەر. ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەمەل ۇلگىسىنە بىردەن قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگى بەلگىلى. كەمەل ۇلگىگە ەۆوليۋتسيالىق دامۋ جولىمەن قول جەتەدى. ولاي بولسا, بۋرابايداعى القالى جيىن سياقتى ءاربىر كەزدەسۋ ەاەو-نى وركەندەتۋگە, كوركەيتۋگە ءوزىنىڭ باعا جەتكىسىز ۇلەسىن قوسا بەرمەك. الماتى.ينتەگراتسيا دامي بەرەدى
ماقسات مۇقانوۆ, «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق باسقارما توراعاسى. وتكەن اپتادا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ پرەزيدەنتتەرى باس قوسقان القالى جيىندا العا شىققان وي-پىكىرلەر الەمدىك ەكونوميكانىڭ ىلگەرىلەۋىنە ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. وسىناۋ جيىندا تمد مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسىمەن قاتار وتكەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى دا كوپتەگەن ماسەلەنى تالقىلادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى ۇلتتىق ەكونوميكالارىن بىرتىندەپ دوللارسىزداندىرۋ شاراسىن جۇرگىزىپ جاتقانى بەلگىلى. ولاردىڭ بۇل ارەكەتىن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى قولداپ وتىرعانى دا ايان. بۋرابايداعى جيىندا وسى شارانىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاعانى كورىنىس تاپتى. ناقتىراق ايتقاندا, ەاەو ەلدەرىنىڭ تاۋار اينالىمى مەن ەسەپتەسۋىنە ىڭعايلى بولاتىن جاڭا شارتتاردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا ەاەو اياسىندا بىرىڭعاي نارىقتى قۇرۋ بويىنشا كوپتەگەن جۇمىستار قولعا الىندى. سونداي-اق, كەشەندى قۇجاتتار قابىلدانعان. ول قۇجاتتاردا بىرتىندەپ ساۋدانى ۇلتتىق ۆاليۋتادا جۇرگىزۋ جونىندەگى جوسپارلار كورىنىس تاپتى. وسى تۇرعىدا ىقپالداستىرىلعان ۆاليۋتالىق نارىقتى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالعالى تۇر. وسى باعىت بويىنشا, ەاەو ەلدەرىنىڭ تاۋار اينالىمى مەن ەسەپتەسۋىنە ىڭعايلى بولاتىن جاڭا شارتتاردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ جاڭا دامۋ تۇجىرىمداماسىن جاساۋ جونىندەگى ۇسىنىس تا جۇرت نازارىنان تىس قالماعانى ءلازىم. انىق ايتقاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدەگى بۇگىنگى تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن تمد-نىڭ جاڭا دامۋ تۇجىرىمداماسىن جاساقتاۋ جونىندەگى ۇسىنىسى بۋرابايدا وتكەن دوستاستىق ءسامميتىنىڭ ەڭ ماڭىزدى وقيعاسى بولدى. تمد مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى دا كوپ ماسەلەنى تالقىلادى. بۇل وقيعا الەمدىك ەكونوميكاداعى اۋىر اxۋالعا جانە سوڭعى كەزدە الەم ەكونوميكاسىندا ورىن العان وزگەرىستەرگە تىكەلەي بايلانىستى. سول سەبەپتى, تمد ۇيىمى ءبىرشاما وزگەرىستەردىڭ الدىندا تۇر. وسى تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك وزگەرىستەرگە توتەپ بەرۋگە ارنالعان جاڭا دامۋ تۇجىرىمداماسىن جاساقتاۋ تۋرالى ۇسىنىسى ءسامميتتىڭ ەڭ ماڭىزدى وقيعاسى بولدى دەپ قايتالاپ ايتقىم كەلەدى. بۇل باعىتتا ۇلكەن باستامالار بار. ولار ۇيىمنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا اياقتالادى دەپ ويلايمىن. تمد ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, ساۋدا-ساتتىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتە تۇسەتىن جانە جاڭا الەۋەتتى باعىتتار بويىنشا ارىپتەستىكتى كۇشەيتەتىن جاڭا پراكتيكالىق قۇجاتتار قابىلدانباق. ەستە بولسا, تمد مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا دوستاستىق ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ الەۋەتتى باعىتتارى پىسىقتالدى. تمد مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى 17 قۇجاتقا قول قويىپ, قۇقىق قورعاۋ, تابيعي جانە تەxنوگەندىك توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارلارىن جويۋ سالالارىندا بىرقاتار xالىقارالىق كەلىسىمدەر جاسادى. سونىمەن بىرگە, 2020 جىلعا دەيىنگى اسكەري ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇجىرىمداما, 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان شەكارالاردا قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ بويىنشا ارىپتەستىك باعدارلاماسى قابىلداندى. وسى كەشەندى شارالار قوس ۇيىمنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلىنىڭ ارتا تۇسۋىنە ىقپال ەتەدى. راسىندا, ەاەو حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالدى. ونىڭ انىق دالەلىن قۇرىلعانىنا ەندى عانا ءبىر جىل بولعالى تۇرعان وداققا كوپتەگەن ەلدەردىڭ ىقىلاسى اۋعانىنان كورۋگە بولادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كوپتەگەن مەملەكەتتەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. بۇل – ۇيىمنىڭ xالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعاندىعى دەپ بىلەمىز. وداق مەملەكەتتەرى بۇگىندە وتە مىقتى دامىعان ادامي كاپيتالمەن جانە جاقسى جاعدايلارمەن قامتىلعان ىسكەرلىك ورتاسىمەن باسەكەگە تۇسە الادى. ەاەو-نىڭ وزگە وداقتاردان ەرەكشەلىگى دە سول. اتاپ ايتساق, بيىلدىڭ وزىندە وعان تاعى ەكى مەملەكەت – ارمەنيا مەن قىرعىزستان قوسىلدى. سونىمەن بىرگە, ۆەتناممەن بىرگە ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالدى. جالپى العاندا, وسى قۇرىلىمعا كوپتەگەن ەلدەر قىزىعۋشىلىق تانىتتى. جەكە ەلدەرمەن عانا ەمەس, ءىرى بىرلەستىكتەرمەن دە ارىپتەستىكتىڭ ءتۇرلى جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ەاەو جانە تمد اياسىنداعى ىقپالداستىقتىڭ جوعارى الەۋەتىن كورسەتەدى.ىقپالداستىقتىڭ جاعىمدى اسەرى مول
مارات ءباشىموۆ, ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ساراپشىلىق ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ىقپالداستىق قازاقستان ءۇشىن تەك جاعىمدى اسەرگە يە بولادى جانە تەك قازاقستانعا عانا ەمەس, بارلىق مۇشە مەملەكەتتەرگە ءتيىمدى. بۇل پىكىرىمىزدىڭ راستىعىنا بۇگىندە كۇمان قالماي بارادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورتالىق ازياداعى كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن وتە ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق الاڭى. بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ ورنىنا زاماناۋي مۇنداي الاڭ قۇرۋ بىلاي تۇرسىن, ول تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى العاشقى كەزدە كوپشىلىكتى تاڭعالدىرعان. الايدا, كوڭىلدەردى كۇپتى ەتكەن يدەيانى ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتىپ, ءتىپتى, جۇزەگە اسىرىپ تا ۇلگەردى. ەندىگى جەردە ەاەو ءبىر عانا قازاقستان ءۇشىن ەمەس, وسى ۇيىمعا مۇشە وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ يگىلىگىنە جاراي باستاعانىن كورىپ وتىرمىز. وسى ورىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1994 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە بولاشاق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ يدەياسى جونىندە جاساعان مالىمدەمەسىن ەستىگەن كەزدەگى اسەرىمدى ايتىپ وتكىم كەلەدى. ول كەزدە مەن ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق قىزمەتكە ورنالاسقان كەزىم ەدى. ءبىر كۇن بۇرىن وقۋ ورنىنىڭ پرورەكتورى مەنى شاقىرىپ الدى. «مارات, ەرتەڭ سەندەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭ كەلەدى. قاراجات تاپشى بولىپ جاتقان قىسىلتاياڭ شاقتا وزگەشە ءبىر وداق قۇرۋ وڭاي ءىس ەمەسى بەلگىلى عوي», دەپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ يدەياسىن جاراتپايتىن سىڭاي تانىتقانى ەسىمدە قالدى. ايتسە دە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋى – مەن ءۇشىن ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى. سول كەزدەگى جاعدايدى ايتايىن, 1994 جىلى, جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان ەلدەردىڭ بارىندە ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ بولعاندا قانداي ىقپالداستىق تۋرالى ايتۋعا بولادى؟! اقشا جوق, كوبى مەكتەپتەن بازارعا كەتىپ جاتقان ۋاقىت. وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن ادامدار بارلىعىن ىستەدى. ول ءبىر اسا قيىن شاق ەدى. مەملەكەت باسشىسى سول كەزدە پروفەسسورلار الدىندا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارشا عىلىمي كەڭەسىنىڭ الدىندا تۇرىپ: «ءبىز رەسەيمەن جانە وزگە دە كورشى ەلدەرمەن ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتپاي, ەكونوميكالىق ينتەگراتسياسىز ءومىر سۇرە المايمىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ سەرپىنى», دەدى. پروفەسسورلار ونىڭ مۇنداي ۇسىنىسىنا قايران قالعانى ەسىمدە. ماعان قاراپ, «سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز وتە كورەگەن ادام», دەپ جاپپاي مويىنداپ جاتتى. قازىر قاراپ وتىرساق, ەاەو ۋاقىتىندا قولعا الىنىپ, الماعايىپ زاماندا, ەڭ قاجەت تۇستا قۇرىلدى. ناتيجەسىندە, ايماقتاعى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرە باستادى. استانا.