بەسىنشى سەسسيانىڭ جۇگى سالماقتى بولماق

كەشە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەسىنشى شاقىرىلعان قازاقستان پارلامەنتىنىڭ V سەس­سيا­سى ءوز جۇمىسىن باستادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى ­تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس ونىڭ جۇمىسىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشۋعا ءتيىستى ەدى. بىراق, وسى كۇندەرى پرەزيدەنتتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ساپاردا بولۋىنا بايلانىستى ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس سەسسيانى ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ اشتى.     سەسسيانىڭ اشىلۋى سالتاناتتى تۇردە جاريالانعاننان كەيىن ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ورىن­دالدى. ودان ءارى ءماجىلىس توراعاسى ارىپتەستەرىن جاقسى دەمالىپ كەلۋلەرىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ەندى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىنىڭ قاۋىرت كە­زەڭى باستالاتىنىن ايتتى. «قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەلباسىنىڭ جۇكتەگەن مىندەتتەرى بويىنشا وراسان زور جاۋاپتى جۇمىستار تۇر. ولار پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى مۇشەلەرىنەن ۇيلەسىمدى, بىرلەسكەن جانە ۇيىمشىلدىقتى ىستەر كۇتەدى. سونىمەن قاتار, ءار­­قايسىمىزدان جاۋاپكەرشىلىك پەن جوعارى كاسىبيلىكتى تالاپ­­ ەتەدى», – دەدى قابيبوللا جاقىپوۆ. سونداي-اق, توراعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ساپاردان كەلگەن سوڭ ءوزىنىڭ جوسپارلارىن ايتاتىنىن جەتكىزدى. وسىمەن ءماجىلىس توراعاسى ءوزىنىڭ قىسقا ءسوزىن اياقتاپ, بارلىق دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەپ, بىرلەسكەن وتىرىس جۇمىسىن اياقتادى. قوس پالاتانىڭ دەپۋتاتتارى دا وزدەرىنە جۇكتەلگەن قاۋىرت جۇمىستاردىڭ سالماعىن سەزىنىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن سياقتى. ولاردىڭ جيناقىلىقپەن جۇرگەن سەرگەك قالىپتارى وسىنى اڭعارتادى. بىرلەسكەن وتىرىسقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى, مەملەكەتتىك حاتشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, جوعارعى سوتتىڭ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعالارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باس­شىلارى, پرەزيدەنت اكىم­شى­لىگىنىڭ, پرەمەر-مينيستر كەڭسە­سىنىڭ, پارلامەنت پالاتالارى اپپاراتتارىنىڭ جاۋاپتى قىز­مەت­كەرلەرى جانە بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سونىمەن, بەسىنشى سەسسيا دەپۋتاتتاردىڭ الدىنا ۇلكەن جۇمىس ۇسىنىپ وتىر. وسى سەسسيادا 300-گە جۋىق زاڭ جوباسىن قاراستىرۋ جۇمىستارى الدا تۇر. جازعى دەمالىستارىندا دە­پۋتاتتار ايماقتارداعى حالىق­پەن دە كەزدەسىپ, ولاردى الاڭدا­تاتىن كوپتەگەن ماسەلەلەردى سايلاۋشىلاردىڭ ءوز اۋىزدارىنان ەستىپ كەلدى. سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, ىسكەر توپتاردىڭ ءوز بيزنەستەرىن دامى­تۋعا جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتەتىن زاڭنامالار قاجەتتىگىن ءبىلىپ وتىر. بۇل جونىندە بىزبەن ويىن بولىسكەن ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆ بىلاي دەدى: «ءبىز كانيكۋل كۇندەرىندە حالىقپەن كەزدەستىك, ولاردىڭ وزدەرىن تولعاندىراتىن ماسەلەلەرىن تىڭدادىق. سونىمەن بىرگە, ءوتىنىش, شاعىمدارىن دا الىپ, ولار تۋرالى ورتالىق بيلىك ورگاندارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدايتىن شىعارمىز. قازىر سولاردى ساراپتاپ, كومەكشىلەرىمىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. جاڭادان اشىلعان سەسسيانىڭ ەرەكشەلىگى سول, وندا وراسان كوپ زاڭ جوبالارى قارالاتىن بولادى. سونىڭ ىشىندە 78 زاڭ جوباسىن جاڭا جىلعا دەيىن قاراۋىمىز قاجەتتىگى ايتىلدى. ولار پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋت­تىق رەفورماسىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭنامالار بولادى. ولاردىڭ ءبارى جوعارى ساپالى, ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى بولۋى ءۇشىن دەپۋتاتتارعا ءبىراز تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى». سەناتور ۆلاديمير بوبروۆ تا وسى تۇرعىدا وي ءبولىسىپ, حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيى مەن احۋالىنا بايلانىستى ءوز پىكىرىن ورتاعا سالدى. «مەن ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن, كاسىپكەرلەرىمەن, اۋىل شارۋا­شىلىعى ەڭبەككەرلەرىمەن كەز­دەستىم. مەنىڭ كەزدەسۋلەرىم, ءتىپتى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەننەن كەيىن دە بولدى. سوندىقتان نەگىزگى اڭگىمەلەر وسى تاراپتا ءوربىپ, كەزدەسكەن جانداردىڭ ءبارى تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەنىن دۇرىس دەپ سانايتىندىقتارىن ايتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپكەرلەرى يمپورتتىڭ ازايۋىنا بايلانىستى وزدەرىنىڭ ونىمدەرىنە سۇرانىس ارتاتىنىن ايتىپ, بۇل شارانىڭ وتە ورىندى بولعانىن جەتكىزدى. ال جاڭا سەسسيادا بىزگە قاۋىرت جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگى جاڭا دا ايتىلدى, بۇعان دەيىن دە ايتىلعان بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان 100 قادامنىڭ زاڭدىلىق تۇرعىدان نەگىز بولاتىن زاڭنامالار ءبىزدىڭ قاراۋىمىزدى كۇتىپ وتىر. بۇل زاڭداردىڭ  جوباسىن جاساۋشىلار دا جاز بويى قاۋىرت جۇمىس ىستەگەنىن بىلەمىز. ەندىگى مىندەت ءبىزدىڭ موينىمىزدا», – دەدى ول. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءومىردىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا­ بىلىكتىلىگى جوعارى, زاڭ شى­عار­­ما­شىلىقتا كاسىبي شەبەرلىگى شىڭ­دالعان دەپۋتاتتارى ەل­باسى­­نىڭ­ وزدەرىنە جۇكتەگەن كۇردە­لى­ ءمىن­دەتتەرىن ­ابىرويمەن ورىن­­­­­داي­تىن­دارىنا سەنىم ءبىلدى­رەيىك. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان». * دەپۋتات داۋىسى

جاۋاپكەرشىلىك پەن جوعارى كاسىبيلىكتى تالاپ ەتەدى

ەربولات مۇقاەۆ, سەنات دەپۋتاتى: – پارلامەنتتىڭ 5-ءشى شاقىرىلعان 5-ءشى سەسسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى. ەندىگى ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان مىندەت ايقىن. ول – ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداپ, بەرگەن مىندەتتەمەلەرىنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ. سولاردىڭ ەڭ باستىسى – 5 ينستيتۋتتىق رەفورما مەن وسى رەفورماعا قاتىستى جۇزەگە اسىرىلاتىن 100 ناقتى قادام. دەمەك, ءبىزدى الدىمىزدا ۇلكەن, قاۋىرت, كۇردەلى جۇمىستار كۇتىپ تۇر. ارينە, قازىرگى تاڭدا الەم اۋىر ەكونو­ميكالىق جاعدايدى باستان كەشىپ وتىر. جاھاندا بولىپ جاتقان ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتاردىڭ سالقىنى بىزگە دە ءتيىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان ۇكىمەت پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جاڭا ەكونوميكالىق رەفورما قابىلداعان بولاتىن. سول رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا پارلامەنت ايانباي, ۇكىمەتپەن بىرگە بىرلەسە قىزمەت اتقاراتىن بولادى. *  *  * ساكەن جىلقايداروۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى: – جازعى دەمالىس كەزىندە تالدىقورعان, الماتى وڭىرلەرىندە بولىپ, سول جاقتىڭ جۇرتىمەن كەزدەستىك, ءتۇرلى مەكەمەلەرگە بارىپ, تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىق. ماسەلەن, التى اۋداننىڭ كەيبىر اۋىلدارىندا بولىپ, ونداعى جۇرتتىڭ جەر, باسپانا, سوت شەشىمدەرىنە قاتىستى تۋىنداعان پىكىرلەرى مەن ءوتىنىش-تىلەكتەرىن ەستىدىك. سەبەبى, مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا قاجەت. بۇل بۇرىن قابىلدانعان زاڭداردىڭ قاجەتتىلىگىن ءبىلۋ, الداعى ۋاقىتتا قابىلداناتىن زاڭداردىڭ جوباسىن تارازىلاۋ, ساراپتان وتكىزۋ ءۇشىن دە كەرەك. ارينە, ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايدى. ماسەلەن, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قابىلدانعان زاڭداردى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگى دە تۋىنداۋى مۇمكىن. سەبەبى, زامان وزگەرۋدە. ول كەزدە قويىلعان تالاپ ءبىر بولەك تە, قازىرگى تاڭدا قويىلىپ وتىرعان تالاپ مۇلدە بولەك. سوندىقتان, قوعام ىلگەرىلەگەن سايىن, ونداعى زاڭدار مەن ولاردىڭ ەرەجە-نورمالارى دا سوعان سايكەستەنۋى ءتيىس. *  *  * اندرەي بەگەنەەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى: – پرەزيدەنت ءبىزدىڭ الدىمىزعا اۋقىمدى مىندەتتەر قويىپ وتىر. بەسىنشى سەسسيا بارىسىندا ەكونوميكانىڭ ەل ءومىرىن جاقسارتۋىنا قاتىستى زاڭدىق قۇجاتتاردى قابىلداۋدا كوپ تەر توگەتىن بولامىز. قازىرگىدەي قيىن كەزەڭدە زاڭداردى جەتىلدىرۋ وتە ماڭىزدى. سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ۇلەستى بارىنشا ارتتىرۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ كەتكەن ءجون. بۇل, ارينە, جۇمىس ورىندارىن اشىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت. قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ الەمدىك رىنوكتاعى تانىمدىلىعى جوعارى بولۋى ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ كەرەكتىگىن ەرەكشە اتاپ كەتپەكپىن. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شارۋا قوجالىقتارىن قولداۋ ارقىلى ولاردىڭ اياعىنان نىق تۇرىپ كەتۋىنە جاعداي جاساۋ. كاسىبىن وركەندەتكىسى كەلەتىندەرگە ءارتۇرلى جەڭىلدىكتەر جاساۋ قولداۋدىڭ وڭتايلى تەتىگى دەپ بىلەمىن. بۇل رەتتە ەكىنشى دارەجەلى بانكتەردىڭ كاسىپكەرلەردى قىسىمعا الۋى ەمەس, كەرىسىنشە, قولداۋ تۇرعىسىندا ءوز جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋى ورىندى بولماق. زاڭدىق تۇرعىدان بانكتەردى حالىققا بارىنشا جاقىنداتۋ جاعىن ويلاستىرعانىمىز ابزال. *  *  * نۇرتاي سابيليانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى: – قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى كەز كەلگەن ماسەلە وتە وزەكتى ءارى ماڭىزدى. ماسەلەن, حالىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا ءتۇرلى ماسەلەلەر كوتەرىلەدى. ەل تۇرعىندارى كوبىنە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن كاسىپورىنداردىڭ جوقتىعى سىندى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, بۇل سالاعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن سۇراپ جاتادى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا پارلامەنتتە, مىنە, وسى تەكتەس ماسەلەلەردى ايرىقشا قاراستىرىپ, زەردەدەن, سىن ەلەگىنەن وتكىزۋىمىز قاجەت. جالپى, ەندىگى كەزەكتە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جاقسارتاتىن زاڭ جوبالارىن قابىلداۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. سەبەبى, الەمنىڭ قانداي قۇبىلمالى كۇيدە تۇرعانى بارشاعا ايان. ال مۇنداي جاعدايدا حالىقتىڭ جاعدايى, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى ەرەكشە نازاردا تۇرۋى ءتيىس. *  *  * گۇلجان قاراقۇسوۆا, ءماجىلىس دەپۋتاتى: – بيىلعى جىلى ءبىزدىڭ الدىمىزدا ءورشىل جانە كۇردەلى مىندەتتەر تۇر. پرەزيدەنت ايقىنداپ بەرگەن «100 ناقتى قادام» – ۇلت ­جوسپارى بويىنشا زاڭ جوبالارى ازىرلەنۋدە. ءسوز رەتى كەلگەندە پارلامەنت ماجىلىسىنە قازىرگى كەزدە 59 زاڭ جوباسىنىڭ كەلىپ تۇسكەن­دىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. پرەزيدەنت 70-تەن اسا زاڭدىق قۇجات تۋرالى ايتقانىنا قاراعاندا, زاڭ جوبالارى تاعى دا كەلىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. قازىرگى الەمدەگى جاعدايلاردى قاپەرگە الساق, ءبىزدىڭ الدىمىزعا قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە بارلىق زاڭدىق قۇجاتتاردى ساپالى ازىرلەۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇل زاڭدىق قۇجاتتار 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «100 ناقتى قادامدى» جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ كەتۋ ءۇشىن قاجەت. وسى جەردە 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان الداعى ۇشجىلدىق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىنىڭ پالاتا قورجىنىنا كەلىپ تۇسكەندىگىن دە اتاي كەتەيىن.