وتكەن سەنبىدە استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ قاتىستى.
وتىرىس جۇمىسىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن بەلگىلەنگەن اسسامبلەيا جىلى تاريحي ماڭىزدى بەلەستەرگە تولى جىل بولدى. قازاقستاندىق بىرتەكتىلىگىمىزدى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى ىستەر اتقارىلدى. ولار ەلىمىزدىڭ بارشا تۇكپىرلەرى عانا ەمەس, شەتەلدەردى دە قامتىدى, دەي كەلىپ, ودان ءارى ول بۇگىنگى كەڭەستە وسى اتاۋلى جىلدىڭ قورىتىندىلارى قارالاتىنىن ايتتى جانە كەڭەيتىلگەن وتىرىسقا قاتىسىپ وتىرعان شەتەلدىك قوناقتاردى تانىستىردى. ولاردىڭ اراسىندا رەسەي حالىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى سۆەتلانا سميرنوۆا مەن رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى, ايگىلى ءانشى يوسيف كوبزون, «ەۋروپاداعى مادەنيەت ارقىلى – بەيبىتشىلىككە» حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيلگەلم اۋگۋستات بار ەدى.
وسىدان كەيىن ەرالى توعجانوۆ العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوزدى ايتۋ ءۇشىن كەزەكتى مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆاعا بەردى. ءوزىنىڭ ءسوزىن «بۇكىلالەمدىك رۋحاني كەلىسىم كۇنىن» استانادا اتاپ وتۋگە كەلگەن قوناقتارعا ىستىق سالەم جولداۋدان باستاعان ول ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن اتاپ ءوتىلىپ وتىرعان بيىلعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى بارلىق وڭىرلەردەگى وزگەرىستەرگە جاڭاشا سەرپىن بەرۋدە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار, ەلباسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورما جانە ونى ىسكە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادامى» – ۇلت جوسپارى بويىنشا ناقتى شارالار باستالعانىن جەتكىزدى. ەڭ باستىسى, ەلباسىنىڭ «ءماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسى قوعامنىڭ رۋحاني دىڭگەگىنە, ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىنىڭ بەرىك تۇعىرىنا اينالدى. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ىسكە اسىرۋدا ءبىز ءداستۇرلى قۇندىلىقتار, ءتىل جانە مادەنيەتكە دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرىپ, يماندىلىقتى, وتباسى قۇندىلىعىن ساقتاپ, سىيلاستىق پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز, دەدى گۇلشارا ناۋشاقىزى.
بيىلعى اسسامبلەيا جىلى ونىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا بايلانىستى جاريالانعانىن بىلەسىزدەر, دەپ جالعادى ءسوزىن مەملەكەتتىك حاتشى. اسسامبلەيانىڭ وڭىرلەردەگى جۇمىستارى ونىڭ نەگىزگى وزەگى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى 30 مىڭنان ارتىق ءىس-شارالار اتقارىلدى. وسىناۋ اكتسيالارعا 8,5 ملن. ادام تارتىلدى. بارلىق ءىس-شارالار «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسىنىڭ تۇعىرىندا اتقارىلدى. پارلامەنت «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن زاڭنامالىق نەگىزدە بەكىتۋ ءۇشىن «اسسامبلەيا تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ماسەلەسىن قولعا الدى. بۇل – مەملەكەت باسشىسى ايتقان ەلدى بارلىق باعىتتا جاڭعىرتۋدىڭ ىسكە اسىرىلا باستاعاندىعىنىڭ كورىنىسى. زاڭناماعا قوسىلعان وزگەرىستەر «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ باستى كىلتى اسسامبلەيا ەكەنىن بەكىتىپ بەرەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ءبىرتۇتاس ەل بولۋىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى دە قحا-عا جۇكتەلەتىن بولادى, دەدى گۇلشارا ناۋشاقىزى.
ودان ءارى ول «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» شاراسىندا دا قحا-نىڭ ورنى ەرەكشە ەكەندىگىن اتادى. پرەزيدەنتتىڭ جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» ۇيىمىنىڭ جانىنان اسسامبلەيانىڭ مەدياتسيا ورتالىعى اشىلاتىن بولادى. ال ايماقتىق اسسامبلەيالاردىڭ جانىنان مەدياتسيا مەكتەپتەرى اشىلۋدا. ولار ءتۇرلى كيكىلجىڭدەردى سوتقا دەيىن ەڭسەرۋ جۇمىستارىن اتقارادى. وسى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىنىڭ مىسالىنا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىنىڭ ىشىندە عانا 2 مىڭ زاڭ بۇزۋشىلىق ءىستىڭ سوتقا جەتكىزىلمەي شەشىلگەنىن ايتۋعا بولادى, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول مەملەكەتتىك رەفورمالاردىڭ تيىمدىلىگىنە قوعامدىق قولداۋدىڭ ارقاسىندا جانە وسى ماقساتتارعا ازاماتتارىمىزدى بارىنشا كوپ تارتقاندا عانا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتتى. سوندىقتان تومەندەگى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا كوڭىل اۋدارۋىمىز كەرەك: بىرىنشىدەن, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى مەن بارلىق وبلىستار مەن استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرى 2016 جىلعا ارنالعان وسى باعىتتاعى جۇمىس جوسپارلارىن جاساۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, بۇل جۇمىسقا قحا-نىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ءتۇرلى كەڭەستەرىن, دوستىق ۇيلەرىن جانە باسقا دا قۇرىلىمدارىن بەلسەندى تۇردە تارتۋ كەرەك. ءۇشىنشىدەن, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە, بارلىق وبلىستار مەن استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدەرىنە اسسامبلەيانىڭ جاڭا مىندەتتەرىنىڭ سارابىن جاساۋ, الەۋمەتتىك مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە ت.ب. مىندەتتەلەدى.
مەملەكەتتىك حاتشى بۇلاردان باسقا دا كەيبىر مىندەتتەردىڭ اتقارىلۋى كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتىپ, ءسوزىن اياقتادى.
ودان ءارى قۇتتىقتاۋ ءسوز كەزەگى كسرو حالىق ءارتىسى, رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى يوسيف كوبزونعا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ «رۋحاني كەلىسىم كۇنىن» اتاپ وتۋگە بايلانىستى كەلىپ وتىرعانىن ايتىپ, قازىرگىدەي قيىن جاعدايدا وسىنداي شارا وتكىزىپ وتىرعان قازاقستانعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءبىزدىڭ ۇلتتارىمىز كوپ, اۋماعىمىز كەڭ دەگەنمەن, وكىنىشكە قاراي, ءبىر-بىرىنە ءاردايىم ءوزارا توزىمدىلىك تانىتىپ, ورتاق ءتىل تابىسا بەرمەيدى. بىزدە رۋحاني كەلىسىم فورۋمى دا جوق. قازاقستان ءوزارا توزىمدىلىكتە قالاي ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان مەن اسسامبلەياعا راحمەتىمدى ايتامىن, دەدى ي.كوبزون.
ودان ءارى ءسوز رەسەي حالىقتارى اسسامبلەياسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى سۆەتلانا سميرنوۆاعا بەرىلدى. ءبىزدىڭ اسسامبلەيا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بارلىق 85 سۋبەكتىسى وكىلدەرىنىڭ باستارىن ءتۇيىستىرىپ وتىر. سوڭعى ساناق بويىنشا قازىر رەسەيدە 193 ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ ءبارى دە ءبىزدىڭ اسسامبلەيامىزعا قاتىسادى. ءسىزدىڭ اسسامبلەيالارىڭىزدىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر, وسى جىلداردا ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تاجىريبەلەرى قالىپتاستى. سوندىقتان ءبىزدىڭ سىزدەردەن ۇيرەنەرىمىز كوپ. قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن بارلىق قازاقستاندىقتار قولداپ وتىرعانىن دا بىلەمىز. ءبىزدىڭ اسسامبلەيامىزدىڭ قۇرىلعانىنا 17 جىل بولدى, بىراق ول ءالى دە قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيدى. سوندا دا ءبىز سىزدەرمەن ارىپتەستىك قاتىناس ورناتىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناتتىق. بولاشاقتا بۇل تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ نيەتىمىز بار. بيىل بىزدە ۇلتتىق ماسەلەلەردى قاراستىراتىن فەدەرالدىق اگەنتتىك قۇرىلدى. ول دا ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ جاندانا تۇسۋىنە ىقپال ەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى س.سميرنوۆا.
وسىدان كەيىن قۇتتىقتاۋ ءسوز ايتۋ كەزەگى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆقا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە «اسسامبلەيا جىلىندا» وتە كوپ ءىس-شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. ءتىپتى, اپتاسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرىندە 100-گە جۋىق ءىس-شارالار ءوتىپ جاتادى. مەن اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ شارالارىنا بەلسەندى قاتىسقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى مەن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى اياسىنداعى شارالارعا دا بارلىق ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەر بەلسەنە قاتىسىپ, ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, قازىر ەلىمىزدە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى ىسكە اسىرىلۋدا. سونىڭ «قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك» دەپ اتالعان 4-ءشى قادامى بويىنشا دا ءبىز اۋقىمدى شارالار وتكىزدىك. وسى ىستە دە اسسامبلەيا مۇشەلەرى ايرىقشا بەلسەندىلىك تانىتتى, دەي كەلىپ, باعلان اساۋباي ۇلى وسى وتىرىستىڭ بارىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇمىسىنىڭ 2025 جىلعى مەرزىمگە ارنالعان جاڭا تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى تانىستىرىلاتىنىن ايتتى. بۇل – مۇلدە جاڭا اسسامبلەيانىڭ ىرگەتاسىن قالايتىن جوبا. مۇندا ەلباسىنىڭ قحا-نىڭ ءساۋىر ايىندا بولعان سوڭعى سەسسياسىندا ۇيىمنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرى بەلگىلەنگەن, دەدى ول. ودان ءارى ب.مايلىباەۆ سوڭعى ۋاقىتتاردا اتقارىلعان اۋقىمدى قوعامدىق شارالاردى اتاپ, ولاردىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
وتىرىس بارىسىندا ءمادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.مۇحامەدي ۇلى, قحا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى, رەسپۋبليكالىق كورەي مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ديرەكتورى ل.ني, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ن.ابدىبەكوۆ, قحا حاتشىلىعى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى ل.پروكوپەنكو ءسوز سويلەدى. وتىرىس شەڭبەرىندە قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى اۋىستىرىلىپ, جاڭا مۇشەلەر سايلاندى. سونداي-اق, بىرنەشە ادامعا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا – 20 جىل» مەرەيتويلىق مەدالدارى تابىس ەتىلدى.
كەڭەس مۇشەلەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى ءىس-شارالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى مەن قورىتىندىلارىن, سونداي-اق, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسى جوباسىن قاراستىردى.
قحا كەڭەسى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك حاتشى قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى ودان ءارى نىعايتۋ جونىندە بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
لەبىزدەر لەگى
الەم ەلدەرىنە اركەز ۇلگى
سۆەتلانا سميرنوۆا,
رەسەي حالىقتارى اسسامبلەياسى
كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى.
مەن ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنا قاتىسۋ ۇلكەن مارتەبە. ونىڭ ۇستىنە, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءوزى باسشىلىق جاسايتىن اسسامبلەيا ءۇشىن ءۇستىمىزدەگى جىل مەرەيتويلىق بولىپ وتىر. وسى جىلدى اسسامبلەيا جىلى دەپ اتاۋدىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. بۇل قازاقستانداعى ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتارىنان حابار بەرەدى. مەنىڭ ويىمشا, تاتۋ تىرشىلىكتىڭ «قازاقستاندىق مودەلى» كوپتەگەن ەلدەرگە ۇلگى بولا الادى. سوندىقتان دا مەرەيتويلى جىلى قازاقستاندىق ارىپتەستەرىممەن ارالاسۋ ۇلكەن قۋانىش. ال ەكى ەل اسسامبلەيالارىنىڭ قارىم-قاتىناسىنا كەلەر بولسام, بىزدە بايلانىس باياعىدان قالىپتاسقان. رەسەي حالىقتارى اسسامبلەياسىنا 17 جىل تولسا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا جيىرما جىل تولىپ وتىر. ءسوز رەتى كەلگەندە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. مۇنىڭ ءوزى ەلدەر اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ مىعىم ەكەنىن كورسەتەدى.
قالتقىسىز سەنىم جەمىسى
يوسيف كوبزون,
كسرو حالىق ءارتىسى, رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى.
قازاقستانداعى ەتنوستاردىڭ ءوزارا ءتوزىمدىلىگى باياعىداعى جەڭىل ايتىلاتىن «حالىقتار دوستىعى» ەمەس, بۇل ءوزارا سەنىم, ءوزارا جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىنە ءبىزدىڭ كوزىمىز جەتكەن. كەشە عانا وسىندا تمد ەلدەرىنىڭ باسشىلارى جينالىپ, قازىرگى الەمدىك شيەلەنىستى تارقاتۋدىڭ جولدارىن تالقىلاپ كەتتى. ەندى ءبىز دە كەلىپ, رۋحاني كەلىسىم ماسەلەسىن تالقىلاعالى وتىرمىز. مەنى قازاقستان حالقىنىڭ وزدەرىنىڭ بولاشاقتارىنا قالتقىسىز سەنەتىندىكتەرى قىزىقتىرادى. مۇندا, ءتىپتى, ەتنوسارالىق قانداي دا ءبىر كيكىلجىڭنىڭ ءيىسى دە جوق. بۇل – باق-تارىندا ۇنەمى ۇلتتار مەن ۇلىستار دوستىعى تۋرالى كوپ ايتىلاتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەت. سونىمەن بىرگە, مۇندا قازاقستان حالقىنىڭ دوستىعى عانا ەمەس, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءوزارا كەلىسىمى دە تەرەڭ ناسيحاتتالادى.
قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ساياسات پەن ەكونوميكادا عانا ەمەس, مادەنيەتتە دە جەمىستى ىنتىماقتاستىق, دوستىق قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان. قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ونىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقانداردىڭ بارلىعىنا العىسىم شەكسىز. مەن رەسەيدىڭ فەدەرالدىق مەملەكەتى قازاقستان حالقىنان ۇلگى العانىن قالايمىن.
بىرلىك الماس اسۋ جوق
ليۋدميلا حوچيەۆا,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى
كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي كوپتەگەن شارالار وتكىزىلىپ جاتقانى بارشاعا ءمالىم. ۇيىتقىداي ۇيىپ وتىرعان ەلىمىز بۇكىل الەمگە ءوزىنىڭ بەيبىتسۇيگىش ساياساتىمەن ۇلگى دەسەم, قاتەلەسپەيتىنىم انىق. اتقارىلۋ ۇستىندەگى جاتقان شارۋالاردىڭ بارلىعى دا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ناقتى تاپسىرمالارىنان تۋىندايتىنى تاعى بەلگىلى. بارشا قازاقستاندىقتار ءبىر جۇدىرىقتاي بولىپ جۇمىلىپ, جاقسىعا نەمەسە قيىندىققا ۇيىسقان وتباسىنداي جاۋاپ قايتارا الىپ كەلە جاتقاندىعى دا وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولسا كەرەك. كەز كەلگەن اسۋلاردى دا ءبىر كىسىدەي ەڭسەرىپ وتىرمىز. مۇنى دا سول تاتۋلىقتىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن.
ەلىمىزدەگى تىنىشتىق حالقىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىن كورسەتەدى. سول تاتۋ تىرلىگىمىزدى جوعالتپاۋ جولىندا ءبارىمىز تەر توگىپ كەلەمىز. قازىر الەمدە ءارتۇرلى قاقتىعىستار مەن جانجالدار, دۇربەلەڭدەر ورىن الۋدا. ەلىن تاستاپ بوسقان حالىق. سونىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ باسىنا تۇسپەۋى ءتيىس. وسى جولدا ارەكەت ەتە بەرۋىمىز كەرەك. جالپى, ەلىمىزگە ىرىس كەلەتىندەي جۇمىستار جاسالۋدا. حالقىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن تاتۋلىعى ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى ەكەنى كۇمانسىز.