تاسباۋىر تاريحتىڭ ءبىزدىڭ حالىققا قاتتى شۇيلىككەنى دە, باۋىرى ءجىبىپ, مەيىرلەنە يلىككەنى دە كەشەگى وتكەن حح عاسىر ەدى. وعان دەيىن وينامالى ۋاقىتتىڭ بىزگە سان قيلى مىنەز تانىتقانى بەلگىلى. ۇلان-بايتاق تەرىسكەي ەۋرازيا جازيرالارىن تۇگەلگە جۋىق بيلەپ-توستەگەن كوشپەندىلەر ۇستەمدىگى تىم ۇزاققا سوزىلدى. جان-جاقتىڭ ءبارى جاپپاي كوز الارتا باستادى. ولارى تەكتەن-تەككە كەتپەدى. ءزىل باتپان مۇز تاۋداي دۇنيەنىڭ دىمىن قۇرتىپ, كوكىرەگىنە كۇندە شوگىپ جاتقانىڭمەن, استىڭنان بىلدىرمەي ءمۇجىپ, كۇننەن-كۇنگە الاسارتا بەرەدى ەكەن. وعان بوي بەرمەي, جان-جاعىڭدى قانشا قىمتاعانىڭمەن, توزعان توقىمداي ءوز-وزىڭنەن ءىرىپ, شۇرق تەسىك بولىپ, بولشەكتەنىپ كەتە بارادى ەكەنسىڭ. قانشا بۇلقىنساڭ دا, ءباسىڭ كەتىپ, اياق استى بولۋدان باسقا تاعدىر بۇيىرمايتىن سەكىلدى.
كۇنى كەشەگى التىن وردانىڭ اياق تۇسىندا ءبىز دە وسى جىرىم-جىرىم تاعدىردى باستان كەشىردىك. ءوزارا كەتىسكەنمەن, قايتا بەكىسە قويمادىق. اقىرىندا اركىم باسىن ساعاتتايتىن كۇيبەڭ-كۇيبەڭ كۇيگە تۇستىك. بىرەۋدىڭ باۋىرىنا كىرىپ, باس ساۋعالاۋدى ارماندادىق. ودان وڭەشى كەڭگە وپ-وڭاي جۇتىلىپ كەتپەسەڭ, قۇتىلىپ كەتۋ قيىننىڭ قيىنى ەكەن. «بۇل قونىسقا قوندىرعان اتا-بابام وڭباسىن, تاڭدا سيرات باسىندا», دەپ ەر ماحامبەتتى قارعاتقان بارارعا جەرى, باسارعا تاۋى قالماعان قايرانسىزدىقتىڭ قىل تۇزاعى ەدى. سونى بىزگە قاتتى سەزدىرتكەن دە جيىرماسىنشى عاسىر ەدى.
كونبەگەندى كوندىرگەن كونبىستىلىك زامانى ورنادى. بۇل تاعدىر بىزدەرگە ونى دا كوپسىندى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قاۋلادى. قازاقستان ونسىز دا قاتارى سەلدىرەپ قالعان ازاماتتارىن مويىندارىنان ءتىزىپ, مايدانعا اتتاندىردى. مايدانعا اتتانعان ازاماتتارىنان ەڭ كوپ قارا قاعاز العان حالىق تا قازاقتار بولدى. سول تۇستا سوعىس ءجۇرىپ جاتقان ولكەلەردەن قارايعان حالىق كوشىرىلدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازاقستانعا كەلىپ قونىستاندى. ولارمەن بىرگە جۇزدەگەن زاۋىت, فابريكالار, ءوندىرىس وشاقتارى كوشىرىلدى. ولاردان باسقا قازاقستاندا الدەنەشە ءجۇز زاۋىتتار جاڭادان سالىندى. قازاقستان ءوندىرىسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن وركەندەدى. جاۋعا اتىلعان ءاربىر ون وقتىڭ توعىزى قازاقستاندا جاسالدى.
جەڭىس بۇل ۇدەرىستى ودان سايىن ورنىقتىرا ءتۇستى. قازاقستاننىڭ قازبا بايلىقتارى سول جىلدارى مۇقيات زەرتتەلدى. ولاردى يگەرۋ ءۇشىن جۇزدەگەن زاۋىتتار عانا ەمەس, جۇزدەگەن قالالار سالۋ كەرەك بولدى. ول قالالاردى سالۋعا مىڭداعان قۇرىلىسشىلار قاجەت ەدى. ول قالالاردا ون مىڭداعان تۇرعىندار تۇرادى. ولارعا الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق قىزمەتتەر كورسەتۋگە ەڭ كەمى تاعى دا سونداي ءمولشەردە مامانداردى تارتۋعا تۋرا كەلەدى.
مۇنداي جاعدايدا 1958 جىلى ءبىر توپ اۋىل جاستارىنىڭ قازاقستان ماگنيتكاسىنا بارۋى تەك ءبىر كىسىنىڭ ءومىربايانى ءۇشىن ەمەس, كۇللى ۇلتتىق ەسەيۋىمىزدە ءمانى اسا زور وقيعا بولدى. سول كەزدە قۇرىلىستىڭ بىردەن باستالىپ كەتپەگەنى دە جاقسى بولعان. جۇمىسسىز جۇرگەن 400-دەي جىگىتكە ورال مەن ۋكراينادا مەتاللۋرگ ماماندىعىنا وقىپ كەلۋگە مۇمكىندىك تۋدى. سونىڭ ىشىندە قاسكەلەڭدەگى اباي مەكتەبىن بىتىرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا بار ەدى.
ەلباسىنىڭ جاقىندا قولىمىزعا تيگەن «ءومىر وتكەلدەرى» اتتى سۇحبات كىتابى سول ازاماتتىڭ ەسەيۋى مەن الەمدىك ساياساتقا بەلسەنە ارالاسۋ جولىن ءسوز ەتەدى. قاسكەلەڭ, ۇشقوڭىر, شامالعان – البىرت تا ارمانشىل جاستىق شاقتىڭ بۇرشىك اتقان مەكەنى. اناسى ءالجاننىڭ ايالى الاقانىن, اكەسى ءابىشتىڭ ىپ-ىستىق قۇشاعىن ساعىنىپ, شىرق ءۇيىرىلىپ, اينالىپ سوعىپ تۇراتىن بالا كەزدىڭ بالداي ءتاتتى ۇياسى. وسى ارادا ول قيىن تاعدىر ايداپ كەلىپ تابىستىرعان نەمىس, ورىس, كۋرد, تۇرىك, ازەربايجان, چەشەن, ينگۋش, قاراشاي بالالارىمەن اسىر سالىپ ويناپ, تالاسا-تارماسا الما ج ۇلىپ, جيدەك تەرىپ بىرگە ءوستى. كوپ ۇلتتى ورتا الىسپاي-جۇلىسپاي قاتار ءجۇرۋدى ۇيرەتتى. قاتاردان قالماۋدى, بىلىگىڭ مەن ونەرىڭ اسسا, بەيبىت جولمەن دالەلدەۋدى, كەۋدە سوقپاي-اق بايگە جولىندا وزۋدى, باسەكە جولىندا جەڭۋدى ۇيرەتتى.
جاستايىنان داعدىلانعان بۇل مىنەزدەر كەيىن الدەنەشە جەردە كەرەگىنە جارادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حيميا فاكۋلتەتىندە نەگىزگى پاننەن بەس السا دا, كەيىنگى ەمتيحانداردىڭ مۇعالىمدەردىڭ بارماق باستى, كوز قىستىلىعى سالدارىنان اۋاداي قاجەت ءبىر باللدى كەم العاندىقتان, وقۋعا قابىلدانبادى دا, سول جيناعان ۇپاي سانىمەن كيەۆتىڭ اۆياتسيا ينستيتۋتىنا تۇسەدى. بىراق, وعان اتا-اناسى قارسى بولادى.
وجەت بالا سودان سالىپ ۇرىپ كومسومولدىڭ ورتالىق كوميتەتىنە بارادى. ەلىمىزدە ورىستەي باستاعان ەكپىندى قۇرىلىستاردىڭ بىرىنە جولداما الادى. پويىزعا وتىرىپ, تەمىرتاۋعا تارتادى دا كەتەدى. بارسا, قازاقستان ماگنيتكاسى ءالى باستالماپتى دا. جان-جاقتان جينالعان جاستار سەندەلىپ بوس ءجۇر. ولاردىڭ اراسىنداعى ورتا مەكتەپ ءبىتىرگەندەردى كەڭەس وداعىنىڭ جەر-جەرىنە وقۋعا جىبەرەدى. جەتپىس ەكىسى ۋكرايناعا اتتاندى. ولار وقۋعا بارعان تەحنيكالىق ۋچيليششە دنەپرودزەرجينسك مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى ەكەن. ساحارانىڭ اۋاسىن جۇتىپ, سار دالادا سامالداپ جۇرگەن قىر جىگىتتەرىنىڭ ءبىرى زاۋىتتاعى تارسىل-گۇرسىل, ۋ-شۋ مەن زياندى گازدار شوعىرلانعان لاس اۋاعا شىداي الماي, ەسەڭگىرەپ قۇلاپ ءتۇستى.
ارادا ءبىر-ەكى كۇن وتكەن سوڭ, تاعى دا ءبىر جىگىتىمىز ۇيگە قايتامىن دەپ قيعىلىق سالدى. «وسىدان كەيىن زاۋىتتى ءبىز تۋرالى قانداي وسەكتەر گۋلەگەنىن كوزگە ەلەستەتۋگە بولاتىن ەدى», – دەيدى ءجاسوسپىرىم نۇرسۇلتان. ادامنىڭ ءبىر پارىزى تۋعان حالقىنىڭ نامىسىن بەرمەي, جاقسى اتىن شىعارۋى ەكەنىن سوندا تۇسىنەدى.
بىردە بارىپ سپورت كەشەنىمەن تانىسادى. ەركىن كۇرەس دەپ جۇرگەندەرى كادىمگى اۋىلداعى قازاقشا كۇرەسكە قاتتى ۇقسايتىنىنا قايران قالادى. تورتپاق كەلگەن اقسارى جىگىت وزىمەن كۇش سىناسىپ كورۋگە شاقىرادى. نۇرسۇلتان ويلانباستان كەلىسەدى. شەشىنە باستايدى. سپورت كيىمى اتىمەن جوق. ۇستىندە – مايكا, بۇتىندا – ترۋسي. جۇرت دۋ كۇلەدى. قىزارىپ كەتكەن نامىسقوي جىگىت قارسىلاسىنا توبىقتان قاعۋ ءادىسىن قولدانىپ, استىنا الىپ ۇرادى. الگى تورتپاق سارى ورنىنان تۇرىپ, باسىن شايقاي بەرەدى.
نامىسشىل جىگىتتىڭ كوپ ۇزاماي اتاعى جايىلادى. قۇرداستارىنىڭ قۇر تۇقشىڭداي بەرمەي, ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىن قاداعالايدى. سپورت كەشەنىندە, مادەنيەت سارايىندا, ارقيلى ۇيىرمەلەردە ءوز كۇشتەرىن سىناپ كورۋلەرىنە كومەكتەسەدى.
شيەلىلىك ءابىلاش ءابۋوۆتى مەن دە ءبىرازدان بىلەمىن. نارتاي بەكەجانوۆتىڭ اتالاس اعايىنى ەدى. تالاي تويدا ءابىلاشتىڭ سالعان تاماشا اندەرىن تىڭداعانبىز. سويتسەك, ول دا ۋكراينادا نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرگە وقىپتى. راسىندا دا, ونىڭ داۋىسى «اشىق, ءمولدىر, تازا» ەدى. سول داۋىستى نۇرسۇلتان ەستي سالا, «كوركەمونەرپازدار بايقاۋىنا قاتىستىرىپ, ءبىرىنشى ورىندى ج ۇلىپ الىپ بەرىپتى». قوياردا قويماي تەلەديدارعا اپارىپتى. ودان دا ابىرويلى ورالىپتى.
نۇرسۇلتان تەك ءوز جولداسىنىڭ ابىرويىن عانا ويلاپ قويماپتى. بارىنەن بۇرىن قازاق ءانىنىڭ سۇلۋلىعىن ۋكراين تىڭدارماندارىنا جەتكىزگىسى كەلىپتى. ول كەزدە كەڭەس وداعىنداعى وداقتاس رەسپۋبليكالار ءبىرىن-ءبىرى بىلە بەرمەيتىن. ءبىر كۇنى دنەپرودزەرجينسكىگە بيبىگۇل تولەگەنوۆا كەلىپتى. ءالى كەڭىنەن تانىلا قويماعان جاس ءانشى. مىڭ كىسىلىك كونتسەرت زالىن تولتىرا قويۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. نۇرسۇلتان ءوز دوستارىن جۇمىلدىرىپ, مەكتەپتەرگە, مەكەمەلەرگە بارىپ, افيشا ءىلدىرىپ, بيلەت تاراتىپ, زالدى لىق تولتىرىپتى. ءانشى اپايىن كونتسەرت سوڭىنان گۇل شوعىن سىيلاپ, قازاقشا, ۋكراينشا, ورىسشا قۇتتىقتاپتى.
ول كەزدە نۇرسۇلتاننىڭ جەتپىس ءبىر جەرلەسىنىڭ ءبارى وزىندەي ءۇش تىلدە سايراپ تۇرعان جوق ەدى. كەيبىرەۋى ءبىلىپ تۇرعانىن ورىسشا جەتكىزە الماي قورلانادى ەكەن. سوندا مۇعالىمدەر: «مىنانىڭ نە ايتىپ وتىرعانىن ءتۇسىندىرىپ بەر», – دەپ نۇرسۇلتاندى شاقىرتادى ەكەن. ول جەرلەسىنە: «ەشقانداي مۇدىرمەي سويلەي بەر, قالعان جاعىنا مەن جاۋاپ بەرەمىن», – دەيدى ەكەن.
ءسويتىپ تالايلاردىڭ ساۋابىن الىپتى. بىراق, ۇياتقا دا قالا جازداعان جەرى بولىپتى. ءبىر ساباز كەلگەن سۇراقتىڭ ورنىنا دەمالىس كۇنى پارككە بارعانىن, كينوعا كىرگەنىن, ۋاقىتتى قالاي وتكىزگەنىن ايتىپ, زۋلاي جونەلىپتى. نۇرسۇلتان دا دوسىنىڭ الگى ۇرلىعىن جاسىرىپ, تىگىسىن بىلدىرتپەي زۋلاي جونەلگەلى جاتىر ەكەن. شاكىرتىنىڭ ايتقانىن زەر سالا تىڭداپ وتىرعان مۇعالىمى: «سلۋشاي, چتو زا پارك, چتو زا كينو؟..» – دەپتى.
وسىنداي قىزىقتارى دا تولىپ جاتاتىن, جاستىق شاقتىڭ ونداي-مۇنداي كەدىر-بۇدىرلارىنا قاراماستان, قازاق شاكىرتتەرى نەگىزىنەن تابىستى وقىدى. وعان وسى توپتىڭ ۇستازى بولعان دميتري يۆانوۆيچ پوگورەلوۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى دە وتە زور ەدى. ءبىر كۇنى سىنىپتاعىلار ودان: «ءبىز وسكەندە كىم بولامىز؟» – دەپ سۇرايدى. شەبەر شاكىرتتەرىنە قادالا قاراپ تۇرىپ: «سەن ينجەنەر بولاسىڭ, ال سەن تسەح باستىعى بولاسىڭ!» دەيدى. ال نۇرسۇلتان نازارباەۆقا: «سەن پرەمەر-مينيستر بولاسىڭ!» دەيدى. راس, بۇل – كوپ ايتىلعان, كوپ جازىلعان جايت. بىراق, ول پوگورەلوۆتىڭ كورەگەندىگىن جوققا شىعارا المايدى. بالكىم, ول شاكىرتتىڭ الدى-ارتىنا ءجىتى ۇڭىلەتىن اڭعارىمپازدىعىن, ءبارىن سالىستىرا ويلاپ بارىپ تۇجىرىم جاسايتىنىن, باستاماشىلدىعىن, الدىمەن كوزگە تۇسكىسى كەلەتىن العاداي مىنەزدەرىن باسقالاردان گورى بۇرىنىراق بايقاپ, ەرتەرەك تانىعان شىعار. نە دە بولسا, پوگورەلوۆتىڭ قىراعىلىعى باسقالاردىڭ قىراعىلىعىنا ۇقسامايدى.
قازاق جاستارى اراسىنداعى مۇنداي ىنتىماقتى كورە المايتىندار دا بار ەدى. سوعان قاراماستان وقۋ ويداعىداي اياقتالىپ كەلە جاتتى. ويدا جوق جەردەن تەمىرتاۋ وقيعالارى تۋرالى حابار دۇڭك ەتە قالدى. ول كەزدە كەڭەس وداعىندا مۇنداي جاعداي بولادى دەگەن ءۇش ۇيىقتاساڭ تۇسىڭە كىرمەيتىن نارسە. ۇيىتقىپ-ۇيىتقىپ ول دا باسىلدى. 1959 جىلى 9 قىركۇيەكتە ءتاتتى ۇيقىدا جاتقان قازاق جاستارىن توسەكتەن تۇرعىزىپ الىپ, ميليتسيا بولىمىنە اكەلدى. سويتسە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىنا بارعان ن.س.حرۋششەۆقا تەمىرتاۋ وقيعالارى تۋرالى سۇراق قويىلادى. وعان شەشەن: «ەشقانداي ب ۇلىك جوق», دەپ توتەسىنەن تويتارىپ جاۋاپ بەرەدى. ونىسىمەن دە قويماي, العان-داعى ءتۋفليىن شەشىپ الىپ, ميكروفوندى سابالاپ, ايقايعا باسادى.
مۇنى ەستىپ الىپ, دنەپرودزەرجينسكىدەگىلەر وزدەرىنشە ساقتانا باستايدى. وقىپ جۇرگەن شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى ەلدەرىنە قايتارماق بولادى. قازاقستاندىقتاردى دا شەتەلدىكتەر دەپ ويلايدى. مۇندايدى كورمەگەن جاستار قاتتى ابىرجىدى. سابىر ساقتاعان جالعىز نازارباەۆ بولادى. ول وزدەرىنىڭ شەتەلدىك ەمەس ەكەندىكتەرىن, كەڭەس وداعىنىڭ ازاماتتارى ەكەنىن, تەمىرتاۋدا نە بولىپ, نە قويىپ جاتقاندارىن بىلمەيتىندىكتەرىن, ول كەزدە بۇلار وسىندا وقىپ ءجۇرگەندەرىن ايتىپ تۇسىندىرەدى. جورالى ءسوزگە يلىككەن جەرگىلىكتى اكىمدەر جاستاردى بوساتادى.
بىراق, سوڭدارىنا ءبىر جابىسقان پالە قاپەلىمدە وڭايلىقپەن ايىرىلا قويمايدى. سول جىلعى 31 جەلتوقساندا جاڭا جىل كەشىندە قازاق جىگىتتەرى دجاز وركەستردىڭ جەتەكشىسىمەن سوزگە كەلىسىپ قالادى. ونى كورگەن جاقتاستارى جۇدىرىقتارىن ءتۇيىپ ورە تۇرەگەلەدى. سانى از قازاقستاندىقتار قاشا جونەلەدى. بىراق, ميليتسيا ءبارىن ۇستاپ الادى. ەرتەڭىنە ەشبىرىن قالدىرماي ەلگە قايتارۋدى ۇيعارادى. تاعى دا جاعدايدى نازارباەۆ جوندەيدى. كەشەگى سوزگە كەلىسىپ قالعانداردى دجاز جەتەكشىسىنەن كەشىرىم سۇراتادى. بۇعان ەكى جاق تا ريزا بولادى. ايلار بويى تەر توككەن ەسىل ەڭبەك ءراسۋا كەتپەيدى. ءسويتىپ, جاس جىگىتتىڭ مامىلەگەرلىك قابىلەتى تانىلادى.
ەڭ باستىسى, ول سول ساپاردان ناعىز مەتاللۋرگ بولىپ ەلگە ورالادى. قارا مەتاللۋرگيادا ەڭ جوعارعى رازرياد ونىنشى رازرياد ەدى. ۋچيليششەنى بىتىرگەندە ول سەگىزىنشى رازريادتى الىپ شىعادى. بۇل ءالى بۇعاناسى قاتىپ ۇلگەرمەگەن جاس مامان ءۇشىن اسا بيىك كورسەتكىش ەدى.
1960 جىلى 3 شىلدەدە قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتى اشىلادى. تۇڭعىش قازاقستاندىق شويىن قۇيىلدى. مۇنىڭ ارجاعىندا اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ جانە ارىپتەستەرىنىڭ تەرەڭ اقىلدارى تۇرعانى, اتاسۋدا, سوكولوۆ-سارىبايدا, ليساكوۆسكىدە, كاچاردا تەمىر رۋداسىنىڭ, قاراعاندىدا كومىردىڭ كوپ ەكەندىگى ەسكەرىلىپ, وسىنداي شەشىمگە توقتاعانىن ايتا كەلىپ: «ءبىز كۇنى بۇگىنگە دەيىن قانەكەڭ جاساپ بەرىپ كەتكەن مەتاللوگەندىك جاڭا بولجام كارتاسىنداعى قازبا بايلىقتاردى يگەرۋمەن كەلە جاتىرمىز», – دەيدى ن.نازارباەۆ.
سول شويىندى العاش ايىرعانداردىڭ اراسىندا ۋكرايناداعى وقۋدان جاڭا قايتقان نۇرسۇلتان دا بولدى. دومنا وپەراتورىنىڭ كىشى كومەكشىسى ەدى. ودان اعا كومەكشىگە, ودان گازشىنىڭ كومەكشىسىنە, ودان گازشىعا اۋىستىرىلادى. وسىنىڭ ءبارى ءبىر جىلدا بولعان ءوسۋ ەدى. كەيىن قۇيۋ ماشيناسىنىڭ شويىنشىسى بولادى. ارادا تاعى ءبىر جىل وتكەندە اعا گورنوۆويلىققا جەتەدى. مۇنىڭ ءبارى ايتۋعا عانا وڭاي ەدى.
«شىنتۋايتىندا, مەن قالادا وسى وتتى ماماندىقتى يگەرىپ شىعۋعا, جاسىراتىنى جوق, جۇرتتىڭ الدى بولىپ يگەرۋگە جانىمدى سالدىم, – دەيدى «ءومىر وتكەلدەرىنىڭ» ءارى كەيىپكەرى, ءارى اۆتورى. – دالادان كەلگەن, اۋىلدا وسكەن ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ اراسىندا زاۋىتتىڭ اۋىر جۇمىسىنا شىداماعاندار دا از كەزدەسكەن جوق. ولاردى تسەحتان زەمبىلمەن كوتەرىپ, اكەتىپ بارا جاتقاندا: «وسىلاردى جۇمىسقا قالاي ۇيرەتەرسىڭ. بۇلار مال باعۋ ءۇشىن عانا جاراتىلعان عوي!» – دەپ قولدارىن سىلتەيتىن. سول كەزدە مەن وزىمە ءوزىم انت ەتىپ ەدىم. وسى جەردە ولەرمىن, ورتەنىپ تە كەتەرمىن. بىراق, مەن تۋرالى الگىندەي ءسوز ايتىلمايدى!».
سول انتىنا نۇرسۇلتان مەيلىنشە بەرىك بولادى. ءيا, پەشتىڭ تەمپەراتۋراسى ەكى مىڭ گرادۋسقا دەيىن جەتەدى. «ءبىر جاعىنان شاڭ, ءبىر جاعىنان گاز. ...جۇمىستى ءبىر ساعات تا توقتاتۋعا بولمايدى. مەتالل قاتىپ قالسا – اپات. ايتسە دە سول ازاپتى, سول توزاقتى ەشتەڭەگە ايىرباستاعىم كەلمەيدى. ءتىپتى, ءبىر جولى اكەم كەلگەندە جۇمىسىمنىڭ ءتۇرىن كورىپ: «اكەمنەن ءۇش جاسىمدا قالىپ ەم. قيىندىقتىڭ تالايىن كورىپ ەم. ءدال مىنانداي توزاقتى كورگەن جوقپىن. قۇرىسىن, تاستا!» – دەگەنىندە دە العان بەتىمنەن قايتپاي قويعانمىن».
بۇل پالەن عاسىر قات-قات بايلىقتار ۇستىندە الشاڭداپ ءجۇرىپ, وعان ءبىر ەلى دە بويلاپ كورمەگەن, ول جايىندا ءبىر ساعات تا ويلاپ كورمەگەن, بارعا ءماز بولىپ, جايباراقات جۇرە بەرگەن تالاي ۇرپاقتىڭ جانايقايى ەدى. سول اڭعالدىقتان كەيىنگى ۇرپاقتىڭ كورىپ جاتقان قۇقايى دا ەدى. ەگەر اتا-بابا مىڭداعان جىلدار بۇرىن بارعا ماساتتانا بەرمەي, توڭىرەگىنە تەرەڭىنەن ۇڭىلسە, مۇنشاما كەندە قالۋ بولماس ەدى. وندا كەيىنگى ۇرپاق تا وسىلايشا قورلىق كورمەس ەدى.
ارلانا, نامىستانا قيمىلداعان جاس جىگىت تسەحتاعى جۇمىسىنا ەكى جىل تولماي جاتىپ كوكپ مۇشەلىگىنە كانديداتتىققا قابىلداندى. كوپ ۇزاتپاي تسەح پارتورگى بولادى. سول جىلى بلكجو ورتالىق كوميتەتى مۇشەلىگىنە كانديدات بولىپ سايلاندى. جاسى جيىرما ەكىگە دە تولعان جوق ەدى. حەلسينكيدەگى جاستار فەستيۆالىنە قاتىستى. «تاڭدادىڭ با – كىرىس, كىرىستىڭ بە – شىدا, شىدادىڭ با – قاتارىڭنىڭ الدى بول!» دەپ وزىنە قاتاڭ تالاپ قويعان جاس جىگىت العا قويعان ماقساتتارىنا جەتە باستادى. «مەتاللۋرگ بولۋ – ناعىز ەركەك بولۋ» ەكەندىگىن مىقتاپ تۇسىنە باستاعان كەزىندە تەمىرتاۋ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى لازار كاتكوۆ سوڭىنا ءتۇسىپ الدى. اۋەلى, قالالىق كومسومول كوميتەتىنە باستىق بول دەپ شاقىردى, بارماپ ەدى, جازباشا پارتيالىق قاتاڭ سوگىس بەرەمىن دەپ دىگىرلەدى. ىسكە بلكجو ورتالىق كوميتەتى ارالاستى.
ماسەلە قاراعاندى وبلپارتكومىندا بيۋرودا قارالدى. كاتكوۆتىڭ ءوزى قاتاڭ جازاعا تارتىلدى. ورنىنا جاڭا حاتشى كەلدى. ول نازارباەۆقا قالا پارتكومنىڭ اۋىر ونەركاسىپ ءبولىمىن باسقارۋدى ۇسىندى. كوپ ۇزاماي تەمىرتاۋ قالالىق كومسومول كوميتەتىنە ءبىرىنشى حاتشى بولىپ سايلاندى. ول وندىرىستەن كەلگەن جاس جىگىتكە ۇلكەن مەكتەپ بولدى. 1971 جىلدىڭ ماۋسىمىندا تەمىرتاۋ قالا پارتكومىنا ەكىنشى حاتشى بولىپ سايلاندى. ول مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ جاعدايىمەن تولىعىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الادى.
1973 جىلى كومبينات پارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنا اۋىسقاندا ىسكە باتىل كىرىسۋىنە مۇمكىندىك بەردى. قازمەتكومبيناتتىڭ پارتكوم حاتشىسى كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ نومەنكلاتۋراسى ەدى. تەمىرتاۋ كەڭەس وداعىن بولات قورىتۋدان دۇنيە جۇزىندەگى ءبىرىنشى ورىنعا شىعارعان كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى ەدى. جاس پارتكوم حاتشىسى كومبينات جۇمىسىنداعى ەلەۋلى كەمشىلىكتەردى دە كوردى. ونى تۇزەتۋدىڭ جولدارىن ىزدەدى. «پراۆدا» گازەتىنىڭ تىلشىسىمەن سويلەستى. بارلىق كەمشىلىكتەر ايتىلدى. ءتىلشى ماقالاسى گازەتكە شىقتى.
حاتتى تەكسەرۋگە كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ جاڭادان سايلانعان حاتشىسى, بۇرىن نوريلسك مەتاللۋرگيا كومبيناتىن باسقارعان ۆلاديمير يۆانوۆيچ دولگيح كەلەدى. ارتىنان ەلۋ ادامدىق بريگادا ساۋ ەتە قالادى. ورتالىق كوميتەتتىڭ سەكرەتارياتىنا كومبينات پارتكومىنىڭ جۇمىسى تۋرالى ماسەلە دايىندالادى. سەكرەتارياتتان بۇرىن م.ا.سۋسلوۆ نازارباەۆتى الدىن الا قابىلداپ, جاي-جاپساردى تۇگەل ايتىپ بەرۋىن سۇرادى. تىڭداعان سوڭ, ەرتەڭ سەكرەتارياتتا وسىنىڭ ءبارىن ايتىپ بەرۋدى ءوتىندى.
كەيىن بۇل تۋرالى ۆ.ي.دولگيح: «نەسىن جاسىرامىز, ەگەر دە نازارباەۆ سياقتى باتىل پارتكوم باسشىسى بولماي, جالتاق, جاعىمپاز بىرەۋ كەزىككەندە, قازاقتىڭ ماڭدايىنداعى جالعىز كومبينات الدەقاشان جابىلىپ قالار ما ەدى؟!» دەپ جازدى.
«ورتالىق كوميتەت سەكرەتارياتىنداعى ءسوزىم, ودان كەيىن قابىلدانعان قاۋلىنىڭ ناقتى ناتيجەلەرى بەدەلىمدى وسىرگەنى انىق. الماتىداعىلار دا ماعان سودان كەيىن بارىپ شىنداپ نازار اۋدارا باستادى عوي دەيمىن. وسىلاي دەيتىنىم, ديماش احمەت ۇلى قوناەۆ ارادا ءبىراز جىل وتكەندە كوڭىل حوشى كەلگەن ءبىر ساتتە ماسكەۋدەگى ءسوزىمنىڭ اسەرى كۇشتى بولعانىن, ورتالىق كوميتەتتەگىلەر مەنى ەسىنە ساقتاپ قالعانىن ايتقان ەدى. سول سەكرەتارياتتان سوڭ م.سۋسلوۆ ديمەكەڭە تەلەفون شالىپ, كوڭىل اۋدارىڭىز دەگەن ەكەن», – دەيدى نازارباەۆ ءوز كىتابىندا.
1980 جىلى قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ونەركاسىپ جونىندەگى حاتشىسى قىزمەتىنە كەلىسىم الۋعا بارعانىندا سۋسلوۆ نازارباەۆقا: «مىنە, ءسىزدى ءوسىرىپ شىعاردىق», – دەپتى.
جاس حاتشىنىڭ كەلۋى رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىن قاتتى ەلەڭدەتتى. ونىڭ وزگە سالانى ەمەس, ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ءوندىرىس سالاسىن باسقارۋى جۇرتشىلىقتىڭ قيالىن ءار ساققا جۇگىرتتى. ءتورت جىلدان كەيىن رەسپۋبليكا ۇكىمەتىن باسقارۋى ول ىنتا-ىقىلاستى ودان سايىن كۇشەيتتى: «ءتورت جىل وتكەندە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىستارىندا بىرنەشە رەتتەن بولىپ, بەلدى دەگەن ونەركاسىپ نىساندارىنداعى جاعدايمەن جاقسىلاپ تانىستىم. ول كەزەڭدە باتىس وبلىستاردا مۇناي وڭدەۋدى وركەندەتۋمەن, ەكىباستۇز جىلۋ ەنەرگەتيكا كەشەنىن سالۋ, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىن دامىتۋ, ءتۇستى مەتالداردىڭ جاڭا تۇرلەرىن شىعارۋدى يگەرۋ سياقتى وتە كۇردەلى شارۋالارمەن شۇعىلدانۋعا تۋرا كەلدى. قازاقستاندى يندۋستريالىق-اگرارلىق رەسپۋبليكاعا اينالدىرۋ جولىندا جۇيەلى, جەمىستى جۇمىس ىستەۋگە جانىمدى سالىپ باقتىم», – دەيدى اۆتور ءوزىنىڭ سالالىق حاتشى بولعان جىلدارى تۋرالى.
ول كەزدە حاتشىعا كىرىپ, اقىلداسقاندار ۇلكەن ەرۋديتسياسىن, ورىسشا دا, قازاقشا دا مۇدىرمەي سويلەيتىنىن, ويى تەرەڭ, سوزگە شەشەن ەكەندىگىن, قازاقستان سياقتى ۇلان-بايتاق ەلدىڭ سان-سالالى ەكونوميكاسىن مەيلىنشە جاقسى بىلەتىنىن, اسىرەسە, ايتقاندارىن ناقتى تسيفرلارمەن دايەكتەپ وتىراتىنىن تاڭ قالىپ ايتاتىن. ادەبيەت پەن تاريح, ونەر سالاسىنا ايرىقشا ىقىلاستىلىعىنا تامساناتىن.
ول 1984 جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعانىندا ونىڭ جارقىن بولاشاعى جايىندا ارقيلى بولجامدار ايتىلا باستادى. بۇل ساياسات الەمىندە جارقىراپ كورىنگەن تۇلعا ءۇشىن ەرەكشە ەسەيۋ, كەمەلدەنۋ جىلدارى بولدى. اسىرەسە, بۇرىنعى كەڭەس وداعىندا تالاي ىرگەلى شارۋالار اتقارىلعاندىعىن ەشكىم تەرىسكە شىعارا المايدى. الايدا, ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنان مۇلدە قول ءۇزۋ قاۋپى كۇشەيە تۇسكەنىن كورمەۋ دە مۇمكىن ەمەس ەدى.
سونىڭ سالدارىنان بىرەسە انا تاۋار, بىرەسە مىنا تاۋار اسپانداپ شىعا كەلەدى. تۇرعىنداردىڭ تاۋارعا سۇرانىسى زەرتتەلمەيدى. سوندىقتان, فابريكالار كيىلمەيتىن كيىمدەر, وتپەيتىن بۇيىمدار شىعارادى. ويتكەنى, 1970 جىلعى اراب-يزرايل سوعىسىنان كەيىن مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ شەشىمى بويىنشا, مۇناي ەكسپورتى قاتتى شەكتەلدى. مۇنايدىڭ 1 باررەلى 34 دوللارعا كوتەرىلدى. كەڭەس وداعى تەك مۇناي ەكسپورتىنان جىلىنا 16 ميلليارد دوللار پايدا تاپتى. سول كەزدە دۇكەندەرىمىز يمپورت بۇيىمدارعا تولىپ كەتتى.
ساۋد ارابياسى مۇناي ءوندىرۋدى ءۇش ەسەگە دەيىن ءوسىرىپ ەدى, كەڭەس وداعىن بىردەن سازعا وتىرعىزدى. مۇنداي سولاقايلىق بۇيىم شىعارۋدان بىردەن كورىنەدى. سوناۋ عارىش كەمەلەرىن تۇيىستىرە الاتىن ەل ءوزى جاساعان ماشينالارىنا كونديتسيونەر ورناتۋدى بىلمەيدى. ونداي وراشولاقتىقتى ساناپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس.
ونىڭ ەسەسىنە ەلدە التى-جەتى جۇمىس ىستەيتىن كىسىگە ءبىر باستىقتان كەلەدى ەكەن. 1985 جىلعا قاراي كسرو-داعى باستىق اتاۋلىنىڭ ۇزىن سانى 18 ميلليون ادامعا جەتكەن. مۇنداي ورەسكەلدىكتى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس. ۋستاۆ بويىنشا قوعامدىق گارمونيانى الدىمەن اڭعارۋعا ءتيىستى پارتيا مۇشەلەرىنىڭ سانى 18 ميلليونعا جەتەدى. كوكپ ورتالىق كوميتەتى اپپاراتىنىڭ وزىندە 1500-گە جۋىق جاۋاپتى قىزمەتكەر جاساپتى. بىراق, گەرانتولوگيالىق ديكتات الدىندا ءبارى دە قايرانسىز ەدى.
باس حاتشى ل.ي.برەجنەۆ قازاقستاننىڭ 60 جىلدىعى قابىلداۋىندا ءبىرىنشى بولىپ ءوز دەنساۋلىعىنا توست كوتەرىلگەن بويدا ەسىك الدىنا شىعىپ, ءوز ماشيناسىنا وتىرىپ كەتىپ قالادى. قايدا, نە ءۇشىن كەلگەنى ەسىنەن شىعىپ كەتىپتى. ول قايتىس بولعان سوڭ, اندروپوۆ ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامنىڭ قانداي قوعام ەكەنىن تولىق بىلمەيمىز دەگەن ەدى. كوپ ۇزاماي 1984 جىلدىڭ باسىندا ول دا كوز جۇمدى. ورنىن باسقان ك.ۋ.چەرنەنكو الدىنا رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ توراعاسىن تانىستىرۋعا اكەلگەندە: «مۇنىڭ جاسى قانشادا؟» – دەپ سۇرايدى. «قىرىق تورتكە قادام باستى», – دەگەندى ەستىپ, ورنىنان تۇرا بەرگەندە تالتىرەكتەپ قۇلاپ قالا جازدايدى.
كىتاپ اۆتورى بۇل كەزدەسۋلەردەن ەلدى جايلاعان توقىراۋدىڭ ابدەن اسقىنداعانىن كورەدى. كرەمل اقساقالدارىنىڭ بىرىنەن سوڭى ءبىرى سوڭعى ساپارىنا اتتانادى. بۇكىل ەلدى جايلاپ العان بيلىككە تالاس شىرعالاڭدارىنا كەڭىنەن جول اشادى. بۇل ونسىز دا قۇلاعالى تۇرعان قىزىل يمپەريانى ابدەن جەرلەپ تىناتىن ەدى. اگونيالىق وسى ۇدەرىستەردىڭ قاي-قايسىسى دا قازاقستاندى اينالىپ وتپەدى. كەتەشەك يمپەريا «قايتا قۇرۋ» دەپ اتالاتىن ۇدەرىسىن الدىمەن قازاقستاندا ىسكە اسىرعىسى كەلدى. سول ءۇشىن د.ا.قوناەۆتى بوساتۋدى «حالىقتار دوستىعىنىڭ لابوراتورياسىندا» جاڭا قوپارىلىس جاساۋدان باستاعىسى كەلدى. ول ءۇشىن ءديناميتتى شەتتەن اكەلدى. رەسپۋبليكا باسشىلىعىن قازاقستاننىڭ اتىنان باسقا ەشتەڭەسىن بىلمەيتىن, اتىمەن بەيساۋات كىسى گ.ۆ.كولبين يەمدەندى. ونىڭ قازاقستاندا ءۇشىنشى قازان توڭكەرىسىن جاساۋ پيعىلىنان ەشتەڭە شىقپادى. اقىرىندا ماسكەۋگە قاشىپ قۇتىلعانداي بولدى.
قايتا قۇرۋ – اۋەلدەن ەكىۇداي ءسوز ەدى. ونىڭ ءبىر نارسەنى قايتا قۇراتىنى دا, قايتا قۇرتاتىنى دا بەلگىسىز ەدى. ونىڭ اۆتورى م.س.گورباچەۆ ءبىرىنشى جولى جەرى باي قازاقستاندى ەتنوستىق بەيتاراپ كەڭىستىككە اينالدىرۋدى كوزدەگەن ەدى. ءتىپتى, ۇلتتىق تەرريتوريالاردى تيتۋلدى حالىق وكىلدەرى ارقىلى الدارقاتۋ ءتاجىريبەسىنەن دە باس تارتقان-دى. ول دامەسى ورعا جىقتى. تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, باسقا رەسپۋبليكالاردىڭ دا نارازىلىعىن وياتتى.
قايتادان سول ۇيرەنشىكتى داستۇرگە كوشۋگە تۋرا كەلدى. ءبىر كەزدە كرەملدىڭ وڭ قاباعىنا ىلىنگەن نازارباەۆتى رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا اكەلدى. شەت ايماقتان شىققان جاس ساياساتشى زامانا اڭعارىن الىستان بايقادى. از جىلدا ۇلكەن بەدەل جينادى. وداق كولەمىندە كەڭىنەن تانىمالدىققا يە بولدى. ۆيتسە-پرەزيدەنتتىككە دە, جوعارعى كەڭەس توراعالىعىنا دا نازارباەۆ كەلىسىمىن بەرمەدى. نوۆو-وگارەۆو ۇدەرىسى كسرو-نىڭ بۇرىنعى سيپاتتا ءومىر سۇرە المايتىنىن كورسەتتى. ول كەزدە قازاقستان تۇرعىلىقتى حالقى كوپشىلىك بولىپ تابىلمايتىن جالعىز-اق رەسپۋبليكا ەدى. سوندىقتان, اقىرىنا دەيىن اڭىس اڭداۋعا تۋرا كەلدى.
بۇل جايىندا نازارباەۆ: «كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەۋى – جالپى يمپەريا اتاۋلىنىڭ تابيعاتىنان تۋىندايتىن زاڭدى قورىتىندى. ارينە, ءارتۇرلى جاعداياتتار ساتىمەن قابىسا كەلگەندە, كەڭەس وداعىنىڭ سونداي مەملەكەت تۇرىندە ءومىر ءسۇرۋىن ۇزارتا تۇسۋگە دە بولار ەدى. وعان مەنىڭ ۇلەس قوسۋىم دا مۇمكىن ەدى. بىراق, تاريحتىڭ ءوزىنىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارى بار, سوندىقتان مەن ول مەملەكەتتىڭ تارار تۇسىندا وزىمە ۇسىنىلعان قىزمەتتەردە جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلمەگەنىن تاعدىردىڭ ماعان جاسالعان جاقسىلىعى دەپ بىلەمىن. ەڭ قيىن, ەڭ كۇردەلى كەزەڭدە بار قاجىر-قايراتىم, بار بىلىك-ءبىلىمىم قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك مۇددەسىنە باعىتتالعانىنا رازىلىق بىلدىرەمىن», – دەيدى.
نازارباەۆتىڭ كەڭەس وداعى تارقارداعى قيىن دا كۇردەلى وتكەلەكتەردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرۋى اينالىپ كەلگەندە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ پايداسىنا شىقتى. كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ نازىك, ەڭ تالما بۋىنى بولىپ ەسەپتەلەتىن رەسپۋبليكادا ەگەمەندەنۋ مەن تاۋەلسىزدەنۋ ۇدەرىستەرى ەشقانداي جايباسارلىققا دا, اسىعىپ-ۇسىگۋشىلىككە دە ورىن بەرمەي, پارلامەنتتىك جولمەن بەيبىت پىكىرتالاسى ارقىلى ساليقالى دا ۇستامدى قامتاماسىز ەتىلدى.
ەلباسىنىڭ: «ەكونوميكاعا قولايلى جاعداي جاسالۋى ءۇشىن, ەلىمىزدەگى كوپ ۇلتتى جۇرتشىلىقتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن كسرو-نى قايتا وزگەرتىپ قالىپتاستىرۋعا, ونىڭ شىن مانىندەگى ەگەمەن ەلدەردىڭ ەركىن وداعى رەتىندە جاڭاشا قايتادان قۇرۋعا ارەكەت ەتتىك. بۇل ساياساتتان ءبىز ۇتتىق. سەبەبى, ەشكىم بىزگە ىشىمىزدە دە, سىرتىمىزدا دا ايىپ تاعا المادى. ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدى داۋ-دامايسىز جاريالادىق», دەيتىنى دە سوندىقتان.
ودان ارعى رەفورمالار سابىرلى قولدارعا اۋىستى. ول كەزدەگى كاسىپورىندارىمىزدىڭ 90 پايىزى سىرتتان باسقارىلاتىن. حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ الپىس پايىزى وزگە رەسپۋبليكالاردان اكەلىنەتىن. حالقىنىڭ جارتىسىنان استامىن وزگە ۇلت وكىلدەرى قۇرايتىن. قازاقتاردىڭ ۇلەسى نەبارى 39 پايىز بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان ول كەزدە دۇنيەجۇزىنىڭ ءبارى سۇقتانىپ وتىرعان حارتلاند ايماعىندا ەدى. 1947 جىلى مۇندا يادرولىق پوليگون قۇرۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان-دى. 1949 جىلى 29 تامىزدا العاشقى قوپارىلىس جاسالعان-دى. سودان بەرى 456 رەت قاتەرلى سىناق بولعان-دى. رەسپۋبليكا كولەمىندە كونتينەنتارالىق زىمىراندار مەن بومبالاۋشى ۇشاقتار ءۇشىن زاريادتاردىڭ 1216 يادرولىق وقتۇمسىعى بار بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە جەر بەتىندەگى كونتينەنتارالىق زىمىرانداردىڭ 148 شاحتالىق قوندىرعىسى شوعىرلاندىرىلعان-دى. قازاقستاندا جاسىرىن اسكەري وبەكتىلەردەن, لاگەرلەردەن, ءار قيلى قارۋلاردىڭ سىناق الاڭدارىنان كوز تۇناتىن.
وسىنداي مىڭ ءبىر ۇرەيدىڭ ءبارى قاپتاعان ايماقتا, ءوز الدىنا دەربەس, جان-جاقپەن سان-سالالىق قارىم-قاتىناس جاسايتىن, ەشكىم تىكسىنبەيتىن بەيبىت مەملەكەت ورناتۋ قيالعا كەلمەستەي شارۋا ەدى. ال ءبىز باس-اياعى شيرەك عاسىرعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت ىشىندە سونداي قوعامدى جۇزەگە اسىردىق. سوندىقتان دا الەم جۇرتشىلىعى بۇگىندە بۇرىنعى بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەيتىن قازاق دالاسىندا نە بولىپ, نە قويىپ جاتقانىنا اسا سەرگەك قاراپ وتىر.
قازاقستان دۇنيەجۇزىندەگى الدىڭعى قاتارلى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىردى. ەندى ەڭ ۇزدىك وتىز مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ىلىگۋ جولىندا كۇرەسىپ جاتىر. وسى زامانعى جاڭا استانا سالدى. ول ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتتى. استانادا اقش, ەۋروپا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن وتكىزدى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ استاناداعى باسقوسۋى بەس رەت ۇيىمداستىرىلدى. مۇنداعى فورۋمدار مەن سيمپوزيۋمداردا حالىقارالىق احۋال مەن ەكونوميكا جاعدايى ۇزبەي تالقىلانادى. 2017 جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قىزۋ ازىرلىك جۇرگىزىلۋدە. بۇنىڭ ءبارىن الەمدىك قوعامدىق پىكىر قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆپەن بايلانىستىرادى.
سوندىقتان دا قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا: «ءسىزدىڭ ءوز ءومىرىڭىز جايىنداعى سۇحبات كىتابىڭىز قاي جاعىنان قاراعاندا دا پايدالى, قاجەتتى بولارىنا سەنەمىن. جاسىراتىنى جوق, حالقىمىزدىڭ ءبارى بىزدەي بۇگىنگى بەيبىت, باقۋات ءومىردىڭ قاندايلىق قيىندىقپەن كەلگەنىن جەتىك بىلە بەرەدى, قادىرىنە تولىق جەتەدى دەپ ايتا الماساق كەرەك. وسىنىڭ ءبارى وزىنەن ءوزى كەلىپ جاتقانداي, سولاي بولۋعا تيىستىدەي كورەتىندەر دە كەزدەسپەيدى ەمەس. اينالاسى جيىرما شاقتى جىلدا ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا امەريكاداي ارشىنداپ كەتۋ, جاپونياداعىداي جايناي قالۋ ءمۇمكىن بولمايتىنىن تۇسىنبەيتىندەر دە تابىلادى. بۇل تۇرعىدان قاراعاندا ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز جايىنداعى اڭگىمە ەڭ الدىمەن جاس وقىرماندار ءۇشىن كەرەك», – دەپ جازبا تۇسىرگەن ەكەن.
ەلباسى ءبىراز ويلانىپ, كەلىسىمىن بەرىپتى. ساۋىتبەك ۇسىنعان سۇحبات جانرى ءوز بەتىنشە قوزعاۋدىڭ مۇمكىندىگى بولمايتىن جايلاردى ايتۋعا جاعداي جاسايتىنى تۇسىنىكتى. بۇل تەك اۆتورعا ەمەس, قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا دا قولايلى مۇمكىندىكتەر تۋعىزاتىنى راس ەكەن.
وسى رەتتەن كەلگەندە, اۆتور ءوز عۇمىرىنىڭ وزەگىن دۇرىس تاۋىپ, قاراپايىم اۋىل بالاسىنىڭ قالاي شىڭدالىپ جەتىلگەنىن, ناعىز مەتاللۋرگ ەڭبەگىنە توسەلگەنىن, ءسويتىپ قوعام نازارىنا بولەنگەنىن, ونىڭ ازعانتاي الەم بىلەتىن ساياسات سۇلەيلەرىنىڭ بىرەگەيى دارەجەسىنە دەيىن الىپ كەلگەنىن, عاسىرلار توعىسىنداعى ساياسات مارتەندەرى مەن دومنالارىنىڭ جالىن شاشقان اۋىزدارىنىڭ الدىندا تۇرعانداي سىن ساعاتتارىن باسىنان وتكىزگەنىن, – ءبارىن دە ەلى مەن حالقىنىڭ بولاشاعىنا قالتقىسىز ارنايتىنىن تەرەڭنەن تولعاپ, تەبىرەنە سىر شەرتەدى. بۇل جونىندەگى اۆتوردىڭ تەرەڭ ويلارى ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەلەدى. تاجىريبەلى جۋرناليست س.ابدراحمانوۆتىڭ اڭگىمە جۇرگىزۋ مادەنيەتىنە دە ءتانتى بولامىز.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءارى ادامدىق تولعاۋ, ءارى ساياسي ساراپتاۋ, ءارى ازاماتتىق سىرلاسۋ وزەكتەسە توعىساتىن سۇحبات كىتابىنىڭ بار ايتقانىن ايتىپ بەرۋ ەمەس, ونى وقىرماننىڭ ءوز ەنشىسىنە قالدىردىق. ءبىز تەك «ءومىر وتكەلدەرى» بولاشاعى, ەلى مەن جەرىندە يە بولىپ جاتقانى مىقتاپ ويلاندىراتىن ويلى وقىرماننىڭ ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن كىتابى ەكەندىگىنە توقتالعىمىز كەلدى.
كىتاپتى وقىعاندا, ءبىر كىسىنىڭ تاعدىرىنا عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ تاريحىنا تەرەڭ سۇڭگىگەندەي بولاسىڭ.
ەلباسىنىڭ ۇدەرە دامۋ ۇستىندەگى ەلىمىزگە ءسىڭىرىپ جاتقان ەرەن ەڭبەگىنە سۇيسىنگەن كۇي كەشەسىڭ.
كوشباسشى دەگەن وسى عوي. جاپپاي جاڭارىسقا باعىت العان كوشىمىزگە ءجون سىلتەپ, جول باستاپ, بارار باعىتىمىزدى, الار اسۋلارىمىزدى, شىعار بيىكتەرىمىزدى نۇسقايدى.
كوشىمىز كولىكتى بولىپ, العا قاراي نىق قادىمداي بەرگەيمىز!
ءابىش كەكىلباي ۇلى.