جاپونيادان قازاقستانعا اتباسىن تىرەگەن قوناعىمىز – بەلگىلى سكريپكاشى كەن ايسو II «جىبەك جولى» حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ اياسىندا «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ كامەرالىق زالىندا ونەر كورسەتتى. تومەندە وسى ساپارعا وراي سكريپكاشىمەن بولعان شاعىن اڭگىمەنى جاريالاپ وتىرمىز.
– قازاقستان حالقىنا قانداي تارتۋ-تارالعىلارمەن كەلدىڭىز؟
– جاپوندىق مەكتەپتىڭ بىرەگەي شىعارمالارى – كويچي كيشيدىڭ «ايداھار ءبيى» مەن سكريپكانىڭ جەكە ورىنداۋىنا ارنالعان ءوزىمنىڭ «Kaze» اتتى كومپوزيتسيام ەلوردالىق تىڭدارمان نازارىنا ۇسىنىلدى. سونىمەن قاتار, كەشتە ەۋروپالىق كلاسسيكتەردىڭ تۋىندىلارى – سەزار فرانكتىڭ ليا ماجور سوناتاسى, فريتس كرەيسلەردىڭ كىرىسپەسى مەن اللەگروسى, ي.س.باحتىڭ №1 سول مينور سوناتاسى ورىندالدى. سونداي-اق, قازاقتىڭ كورنەكتى كومپوزيتورى مۇقان تولەباەۆتىڭ «پوەما» اتتى كامەرالىق-اسپاپتىق شىعارماسىن ءوز ناقىشىندا جەتكىزۋگە تىرىسىپ باقتىم.
– كويچي كيشي دەپ ەسىمىن ايرىقشا ءبولىپ ايتىپ وتىرعانىڭىزعا قاراعاندا, ول كىسىنىڭ جاپون حالقىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان زور بولسا كەرەك-ءتى؟
– تاريحقا ءسال شەگىنە كوز جۇگىرتسەك, كومپوزيتور كويچي كيشي 1920 جىلدارى ەۋروپاعا بارىپ, مۋزىكانىڭ باتىسقا ءتان باعىتىن مەڭگەرۋگە بەت العان العاشقى جاپوندىق مۋزىكانتتىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ونىڭ جەكە تۋىندىلارى ءوزى باسقارعان بەرليننىڭ فيلارمونيالىق وركەسترى سۇيەمەلدەۋىمەن ورىندالىپ وتىرعان. ال كومپوزيتوردىڭ «ايداھار ءبيى» ءبىر مەزگىلدە ۇندەسەتىن ەكپىندى ءارى الۋان سارىندى كومپوزيتسيا سانالادى. ول جۇرتقا ەسكى جاپونيانىڭ اتموسفەراسىن جەتكىزەدى.
– ال ءوزىڭىز ونەردىڭ وسى ءتۇرى بويىنشا قاي جانرداعى شىعارمالاردى ورىندايسىز؟
– مەن نەگىزىنەن كلاسسيكالىق ءھام باروككولىق سكريپكانى مەڭگەرگەن جانمىن. بىراق, زاماناۋي ۇلگىنى جاتسىنبايمىن. جەكەلەگەن كونتسەرتتەرىم لوندونداعى ۆيگمور-حولل, پاريجدەگى «پلەيەل» زالى, توكيولىق وپەرا, ميلانداعى ۆەردي زالى, كارلو فەليچە تەاترى, امستەردامداعى كونتسەرتگەباۋ, سانكت-پەتەربۋرگتىك فيلارمونيا جانە باسقا دا كوپتەگەن بەدەلدى ساحنالاردا وراسان زور تابىسپەن وتكەن ەدى.
ىشكى تۇيسىك پەن مۋزىكالىق اسپاپتىڭ ءبىر يدەياعا جۇمىلا قىزمەت ەتىپ كەتۋىن شەبەر كەلىستىرە الۋ اسپاپشى ءۇشىن وڭاي شارۋا ەمەس. ءوز ورىنداۋىمدا كوبىنە-كوپ سوعان ءمان بەرەمىن... ال «استانا وپەرا» عيماراتىنىڭ عاجايىپ ساۋلەتى مەن مۇنداعى وتەتىن قىزىقتى كونتسەرتتىك باعدارلامالارعا كەلسەك, ماعان ەرەكشە اسەر قالدىردى. كەرەمەت سەزىمگە بولەگەن جارقىن ءجۇزدەسۋلەردىڭ ءوزى نە تۇرادى؟
– استاناعا العاش رەت تابان تىرەپ وتىرسىز با؟
– «مەن بۇعان دەيىن قازاقستاندا 2009 جىلى بولعانمىن, ياعني ماعان بۇل جەر سونشالىق جات, بولماسا بەيتانىس دەپ ايتا المايمىن. الەم كارتاسى ارقىلى بىلۋىمشە, قازاقستان جەر كولەمى جاعىنان العاندا, وعان بەس فرانتسيا سىيىپ كەتەتىن كورىنەدى. سوندىقتان, مۇنداي ۇلان-عايىر ۇلكەن مەملەكەتكە كەلىپ, ونەر كورسەتۋ ءاربىر ونەر ادامىنىڭ اسقاق ارمانى بولسا كەرەك. مەنىڭ وسى ماقساتقا قولىم ەرتەرەك جەتكەنى ءۇشىن قۋانامىن. وسىعان وراي گاسترولدىك ساپارىمنان جاڭا اسەرلەر كۇتەمىن. مۇنداعى مۋزىكاعا جانى قۇشتار جۇرتشىلىققا كەش بارىسىندا جاپوندىق مۋزىكامەن قاتار قازاقتىڭ اۋەنىن دە اۋەلەتكىم كەلەدى».
– سكريپكانىڭ جەكە ورىنداۋىنا ارنالعان بىرەگەي «Kaze» كومپوزيتسياسى تۋرالى قىسقاشا ايتىپ بەرەسىز بە؟
– قىسقا تۇجىرىمداعاندا, بۇل – جاپونيا مەن قازاقستاننىڭ ءداستۇرلى ءاندەرىنىڭ سارىنى نەگىزىندە تۋعان مەنىڭ قيالىمداعى دۇنيە. «Kaze» جاپون تىلىندە «جەل» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. الگىندە استانانى وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن كورگەنىمدى ايتتىم. سول ساپارىمدا وسىنداعى ورەكپي سوققان قاتتى جەل ەسىمدە قالىپ قويىپتى, سودان كەيىن اۋانىڭ ەلەمەنتى بايلانىستىرعان قوس مەملەكەت جايىندا ءبىر تۋىندى شىعارعىم كەلگەن ەدى. قازاقستاندىق كورەرمەنمەن كەزدەسەتىن كۇندى تاعاتسىزدانا كۇتۋىمنىڭ سەبەبى سودان, ولاردىڭ دا مۋزىكانىڭ عاجايىپ ءزاۋ بيىگىنە وزىممەن بىرگە سامعاۋىن تىلەيمىن.
– سكريپكاشىعا قويىلاتىن ەڭ باستى تالاپ نە دەپ ويلايسىز؟
– مۋزىكا ونەرىندە ءبىز بەن ءسىز دەپ اراجىكتى اجىراتا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق جوق. بارىمىزگە قويىلاتىن تالاپ ورتاق دەپ سانايمىز. اۋەلى ءوز كاسىبىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك بولماي, جاقسى ناتيجەلەرگە جەتۋ قيىن. سوعان قوسا تابىسقا كەنەلۋدىڭ تاعى ءبىر سىرى – ەرىنبەي ەڭبەكتەنۋدە دەپ تۇسىنەمىن. ياعني قۇداي بەرگەن تالانتتى بىلىممەن شەگەلەگەن ابزال. سول ءۇشىن ءوز باسىم ءومىردىڭ قانشاما سىنىنان ءوتتىم. لوندوندىق كورولدىكتىڭ مۋزىكا اكادەمياسىنىڭ, وڭتۇستىك كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, توكيوداعى اسەم ونەر مەن مۋزىكا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءتۇلەگىمىن جانە لوندوندىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيسترىمىن. كوپتەگەن حالىقارالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپ, لاۋرەات اتاندىم. سونىڭ ىشىندە توكيوداعى حالىقارالىق مۋزىكالىق, پاريجدەگى م.لونگ جانە ج.تيبو اتىنداعى بايقاۋلاردى, توكيوداعى «ستراديۆاريۋس» جانە باسقالارىن ايرىقشا اتاعىم كەلەدى. ۇلىبريتانيا مەن ەۋروپانىڭ ايگىلى وركەسترلەرىمەن ءجيى ونەر كورسەتۋىمە تۋرا كەلدى, سولاردىڭ ىشىنەن لوندوننىڭ فيلارمونيالىق, شوتلانديانىڭ كامەرالىق, ەدينبۋرگتىڭ, كەلننىڭ اكادەميالىق, ۇلىبريتانيانىڭ كامەرالىق, اعارتۋ زامانىنىڭ وركەسترلەرىن اتاپ وتكەن ورىندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بىزدە ءبىر ءسات تە دامىلداۋعا ۋاقىت جوق. جانە مۇنداعى تىرشىلىكتەن ءومىرىڭدى تۇبەگەيلى ءبولىپ ەشقايدا كەتە المايسىڭ. ويتكەنى, ول – ءوزىم تاڭداعان الەم عوي.
قارشىعا كۇلەن.
استانا.