استانادا يران-قازاقستان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى وتكىزىلىپ, وندا ەكىجاقتى بايلانىستاردى تەرەڭدەتە ءتۇسۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قارالدى.
يران ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن تىم شالعايدا جاتقان مەملەكەت ەمەس. ەكى ارانى ورتاق ايدىن – تولقىندى قارت كاسپي, تاريحي-مادەني ورتاق قۇندىلىقتار, سوناۋ كونە جىبەك جولىمەن ءجۇرىپ وتكەن كەرۋەندەر جاقىنداستىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە, سىرتقى ساياساتتا ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋ, ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ايماعىنداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, كاسپي ماسەلەسى بويىنشا ورتاق كەلىسىم جولدارىن ىزدەۋ جانە ونىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋعا كۇش سالۋ, كاسپي جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردى جانداندىرۋ, تەڭىز ەكولوگياسىن ساقتاۋ, سونداي-اق, اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە ءمان بەرۋ سياقتى ماسەلەلەر يران ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە ۇنەمى قاپەردە ۇستايتىن ماڭىزدى ىستەر.
ال ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن ورىستەتۋ ەلدەرىمىز اراسىنداعى رەزەرۆتەردى پايدالانا وتىرىپ ءتيىمدى جۇرگىزىلسە, ساۋدا اينالىمى دامىپ جاتسا, قاي تاراپتىڭ دا ۇتىلماسى انىق. ونىڭ ۇستىنە, يران الەمدىك ۇلى سۋ جولدارمەن شەكتەسىپ جاتقان جانە لوگيستيكالىق الەۋەتىن قاي جاعىنان دا دامىتىپ جۇرگەن ەل. سوندىقتان دا ەكى ەلدىڭ ىسكەرلەرى كەزدەسىپ, ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىپ, كاسپيدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, مۇناي سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە ونى تاسىمالداۋدا ءوزارا بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋدى قولعا الامىز دەۋى قۇپتارلىق جايت.
يران ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قىزىعارلىق تۇستارى دا جەتكىلىكتى. يراننىڭ ءوز تاۋارلارىن قازاقستان ارقىلى رەسەي, ورتالىق ازيا مەن باتىس قىتاي اۋماعىنا جىبەرۋىنە جول اشىلۋمەن قاتار, قازاقستان بيدايىن ەكسپورتتاۋ, مۇنايدى وڭدەۋ, مينەرالدىق شيكىزات تاسىمالداۋ سياقتى سالالارعا يەك ارتىپ, ءوز پايدالارىن شىعارعىلارى كەلەدى. وسى رەتتە يران ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 4-ءشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ سالىنۋىنا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا يراننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ماحمۇد حودجاتي:
«ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ بولاشاعى زور. ونى بارلىق باعىتتار بويىنشا: ەكونوميكادا, ساۋدا ماسەلەسىندە جانە ينۆەستيتسيالار سالۋدا ورىستەتەتىن مۇمكىندىكتەر مول. سونىمەن بىرگە, قازاقستان مەن يران اراسىن جالعايتىن تەمىرجول قۇرىلىسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ءبىز العا قويىپ وتىرعان ماقساتتاردى ورىنداۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز دەپ سەندىرە الامىن», دەسە, قازاقستان تاراپىنان ءسوز العان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ:
«ءبىز كوپتەگەن جول باعىتتارىن سالۋدامىز, سۋ جانە قۇرلىقتاعى پورتتار, اۋەجايلار بوي كوتەرۋدە. ەڭ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – يران, تاياۋ شىعىس ەلدەرى, باتىس ءۇندىستان. ترانزيتتىك جۇكتەردىڭ وتۋىنە ىڭعايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن ءاردايىم كولىك سالاسىن دامىتىپ وتىرۋ كەرەك», دەي كەلە, كەيىنگى جىلدارى قازاقستان مەن يران اراسىندا جۇك تاسىمالى ارتقانىن, 2014 جىلى ونىڭ كولەمى 2 ملن. 300 مىڭ توننانى قۇراعانىن العا تارتىپ, بۇل 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 1 ملن. تونناعا كوپ ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. الايدا, الەمدىك ەكونوميكاداعى اxۋالدارعا بايلانىستى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى باياۋلاپ كەتىپتى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, يران مەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 2015 جىلعى قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا 360 ملن. دوللاردى عانا قۇراعان. بۇل 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 34 پايىزعا كەم كورسەتكىش ەكەن.
«دەگەنمەن, ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەگەر ارىپتەستىكتىڭ بارلىق شارالارى اتقارىلاتىن بولسا, قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق بىرنەشە ميلليارد دوللارعا جەتۋى ابدەن مۇمكىن كورىنەدى. بۇل جونىندە ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى دە ايتقان بولاتىن. سول دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن تاراپتارعا قىرۋار جۇمىس اتقارۋ كەرەك ەكەنى ءسوزسىز. جالپى, يرانمەن بۇرىننان بەرى ساۋدا-ساتتىق جاسالىپ كەلەدى. تەك مينەرالدار عانا ەمەس, حيميا ونىمدەرىن, استىق, بولات, اگروونەركاسىپ تاۋارلارىن ساتامىز. سوڭعى 5 جىلدا بۇل ءتىزىم ەداۋىر ۇلعايىپتى. بولاشاقتا الىس-بەرىس تاعى ارتادى دەگەن ءۇمىت بار.
«سول سەبەپتى ءبىز يرانمەن ارادا ءداستۇرلى عانا ەمەس, جاڭا تاۋارلاردىڭ دا ساۋداسىن جاساساق دەيمىز. سونىمەن قاتار, يراننان دا ءتۇرلى تاۋارلار الىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, كوكونىس پەن جەمىستەردى ەلىمىزگە جەتكىزگىمىز كەلەدى. يراننىڭ مەديتسينا, اۋىل شارۋاشىلىعى, نانوتەحنولوگيالارداعى جەتىستىكتەرى دە ءبىز ءۇشىن قىزىقتى», – دەدى ءا.يسەكەشەۆ. ال يراندىق تاراپتىڭ ىسكەر وكىلدەرى دە ۇلى دالا ەلىمەن بايلانىستاردى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ىنتالىلىق تانىتىپ جاتتى.
وتىرىس سوڭىندا قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قۇجات عىلىم, جاڭا تەحنولوگيالار, كولىك جانە ساۋدا-ساتتىق سىندى سالالاردى قامتيدى. كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىندا ىسكەرلىك كەڭەس قۇرىلىپ, ۇيىمعا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن يراننىڭ ونەركاسىپ جانە ساۋدا پالاتاسى كىردى. سونداي-اق, جيىندا قوس ەلدىڭ باستى بانكتەرى اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».