قازان قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمى بەرىلدى
كەشە تاتارستان استاناسى – قازان قالاسىندا «نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشەسىنىڭ» اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. وعان قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين, تاتارستان پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋستام ميننيحانوۆ, تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى مينتيمەر شايميەۆ, قالا مەرى يلسۋر مەتشين, تاتارستانداعى قازاق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسىنىڭ باسشىسى ساعيت جاقسىباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
قازان قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە ەلباسى ەسىمى بەرىلگەنى جونىندە بۇعان دەيىن دە حابارلاعان بولاتىنبىز. ەندى, مىنە, كوشەنىڭ اتاۋى رەسمي جاريالانىپ, سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
«ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تاتارستان باسشىلىعىنا, وسى باستامانى كوتەرگەن قوعامدىق ۇيىمدارعا, قازان بيلىگىنە قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ بىرىنە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ باعىتىنداعى بايلامدى باستامالارى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. قالالار ادامدار سياقتى ورتاق ەرەكشەلىككە يە. ولار دۇنيەگە كەلەدى, ءومىر ءسۇرەدى, ءوسىپ-وركەندەيدى. بىراق قازان ءار ۋاقىتتا دا كورىكتى قالا بولىپ قالا بەرەدى. مەن وسىدان ءبىراز بۇرىن قازان قالاسىنىڭ مىڭ جىلدىعى اتالىپ وتىلگەنىن بىلەمىن. ول بارشا ەۋرازيا كەڭىستىگىن قامتىعان ماڭىزدى مادەني, قوعامدىق وقيعاعا اينالعان بولاتىن. ويتكەنى, قازان – ەرەكشە قالا, الەمدىك تاريحى بار قالا. الەمدىك مادەنيەتتە ايرىقشا ورنى بار تاريحي قالا», – دەپ اتاپ ءوتتى شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسويلەگەن سوزىندە قازاقستان ەلشىسى مارات ءتاجين.
سونداي-اق, ول ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ كونە ءارى بەدەلدى قالالارى قاتارىنداعى قازاننىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ بىرىنە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمىن بەرۋ شىن مانىندە اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى وقيعالار ساناتىنان ەكەندىگىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار, تاياۋدا ماسكەۋ قالاسىندا «جاسامپاز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: رەسەيدەن كوزقاراس» اتتى جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ وتكەنىن, وندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتيننەن باستاپ ەلۋدەن استام رەسەيلىك مەملەكەت جانە قوعام, مادەنيەت, عىلىم قايراتكەرلەرى قازاقستان پرەزيدەنتى جايىندا تۇشىمدى پىكىر بىلدىرگەنىن ەسكە سالدى.
«ءبىزدىڭ سالتاناتتى شارامىز دوستىق ۇيىندە ءوتۋىنىڭ نىشاندىق ءمانى بار. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ, ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىنا قوسقان زور ۇلەسى بۇۇ, يۋنەسكو تاراپتارىنان ءوز باعاسىن العان بولاتىن. شىندىعىندا دا, ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان قارىم-قاتىناسىندا ەكى ءىرى ۇلتتىڭ, ەتنوستىڭ اراسىندا بىردە-ءبىر ايتارلىقتاي قاراما-قايشىلىقتىڭ تۋىنداماۋى تاريحي ناقتى دەرەك. وسىناۋ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ءداستۇرى قازاقستاندا دا, تاتارستاندا دا ساقتالىپ وتىر», – دەدى مارات ءتاجين.
ال تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى م.شايميەۆ ءوز كەزەگىندە قازاقستان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە الەمگە تانىمال مەملەكەتكە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «ەڭ باستىسى, مەملەكەت دامۋىنىڭ ءاربىر كەزەڭىندە قازاقستان باسشىلىعى العا قويعان مىندەتتەر, ماقساتتار تولىعىمەن ورىندالىپ كەلەدى. مىنە, بۇل جايت حالىقتىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرىپ وتىر, ءارى قازاقستاندىقتار ەلدىڭ الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەي ءتۇسۋىن تىكەلەي نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن بايلانىستىرادى», – دەدى ول. م.شايميەۆتىڭ اتاپ ءوتكەنىندەي, قازاق پەن تاتار اراسىنداعى عاسىرلارعا سوزىلعان دوستىق, تاتۋلاستىق ءجىبى ءالى كۇنگە دەيىن ۇزىلمەي, جىلدان-جىلعا شيراي تۇسۋدە.
«شىن مانىندە, بىزدەردىڭ, باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ تاريحي بايلانىستارىنىڭ ارقاسىندا ءار ۋاقىتتا دا, ءتىپتى, تاريحشىلار تاريحتى جادىلارىنا ءجىتى ءتۇسىرىپ, تىڭعىلىقتى قاراپ شىقسا دا, ەشقانداي كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەر جايت ورىن العان ەمەس. كەڭەس وداعى كۇيرەگەننەن كەيىن تاتار حالقىنا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ دوستىق قولىن ۇسىنعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولعاندىعىن اتاپ وتكەن ورىندى. 1996 جىلى تمد ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان مەن تاتارستان اراسىندا ساۋدا ەكونوميكالىق جانە ساياسي كەلىسىمگە قول قويىلعان ەدى», دەدى تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار, ول قازاقستان تاتاردىڭ حالىق اقىنى عابدۋللا توقايعا ەسكەرتكىش ورناتىپ, مۇراجايىن اشۋ, تاتار اقىنى مۇسا جالەلگە ەسكەرتكىش قويۋ ارقىلى ولاردىڭ ەسىمىن تاريحتا ءماڭگى قالدىرعانىنا شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
بۇرىن ەسپەرانتو دەپ اتالعان كوشەگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, اسا كورنەكتى ساياسي قايراتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى قازاقستان مەن تاتارستان اراسىنداعى دوستىق قاتىناستاردى دامىتۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن بەرىلىپ وتىر, دەدى شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار. ءسويتىپ, قازان مۋنيتسيپالدىق توپونيميكا كوميسسياسىنىڭ ۇسىنىسى ەسكەرىلىپ, ۆاحيتوۆ جانە پريۆولجسكي اۋداندارىنىڭ اۋماعىنداعى ەسپەرانتو كوشەسىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. قازىرگى ۋاقىتتا كوشەنىڭ مەكەنجاي اتريبۋتيكالارى وزگەرتىلگەن, وندا كوزىڭە وتتاي باسىلاتىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى جازۋلى تۇر.
ارينە, وزگە ەلدەن ەلباسىمىزدىڭ اتىنداعى كوشەنى كورگەندە كەۋدەڭدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ, ءوزىڭدى ءوز ۇيىڭدە جۇرگەندەي سەزىنەرىڭ راس. بۇلاي دەۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, وسىدان بەس جىل بۇرىن تۇركيا استاناسى – انكاراعا بارعانىمىزدا, ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىندە قاسقايىپ تۇرعان قازاق پەرزەنتىنىڭ الىپ ءمۇسىنىن, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان كەرەمەت ەسكەرتكىشتى كورگەندە ءوزىمىزدى ءدال وسىلاي سەزىنگەن ەدىك. كوشەدەن ءوتىپ جاتقان تۇرعىنداردىڭ ءوزى بىزگە زور ىلتيپاتپەن امانداسىپ, «بۇل سىزدەردىڭ كوشباسشىلارىڭىز عوي, وسىنداي كوشباسشىسى بار قانداي باقىتتى ەلدىڭ جاستارىسىڭدار» دەگەندەي نيەتپەن, قىزىعا قاراعانداي بولعان...
بۇگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى الەم تانيدى. سوعان ساي ونىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى نىساندار قاتارى دا قازاقستاننان تىس جەرلەردە بارعان سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ءسال شەگىنىس جاساساق, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العاشقى ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى 2005 جىلى قىرعىزستاننىڭ شولپان اتا قالاسىندا ورناتىلدى. ال 2011 جىلى ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىندا پرەزيدەنت نازارباەۆ وقىعان كاسىپتىك كوللەدجدە نازارباەۆ مۋزەيى اشىلىپ, ءمۇسىنى قويىلدى.
ەلباسىنىڭ اتىنا شەتەلدەن كوشە بەرىلۋى دە ءبىرىنشى رەت ەمەس. قازىرگى كەزدە تۇركيادا نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىندا ءتورت كوشە بار. 2011 جىلدىڭ ءساۋىرىندە نازارباەۆتىڭ قۇرمەتىنە نەۆشەحير قالاسى كوشەلەرىنىڭ ءبىرىن اتاعان. 2012 جىلدىڭ قازانىندا نازارباەۆ ەسىمى قىرشەحير قالاسىنداعى, ال 2013 جىلى گەبزە قالاسىنداعى كوشەگە بەرىلگەن. سوڭعىسى – جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان ادانا قالاسىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتىنداعى داڭعىل اشىلعان ەدى. بۇل عانا ەمەس, چەشەنستاننىڭ استاناسى – گروزنىي قالاسىندا نازارباەۆ كوشەسى بۇدان دا ەرتەرەك پايدا بولدى. 2007 جىلى مۇنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە نازارباەۆ ەسىمى بەرىلسە, 2010 جىلى نازارباەۆ ليتسەيى اشىلدى.
بۇل از دەسەڭىز, يوردانيانىڭ استاناسى – اممانداعى ورتالىق داڭعىلداردىڭ ءبىرى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. كوشەگە بۇل اتاۋ كورولدىك اۋلەتتىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلى بەرىلگەن بولاتىن. ال بيىلعى جىلدىڭ باسىندا عانا نيدەرلاند نازارباەۆتىڭ بەينەسى سالىنعان پوشتا ماركاسىن شىعارىپ, «پرەزيدەنت نازارباەۆ» قىزعالداعىنىڭ جاڭا سورتىن تانىستىرعانى بارشاعا ءمالىم.
ەلىمىزدە نازارباەۆ ەسىمىمەن بايلانىستى نىسانداردىڭ كوپ بولىگى استانادا شوعىرلانعان. دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ وزىندە نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن كوشە جوق. سوڭعى جىلدارى استانا اۋەجايى مەن ەل استاناسىن نۇرسۇلتان دەپ اتاۋ جايىندا ۇسىنىستار ايتىلعان. الايدا, پرەزيدەنت بۇل ۇسىنىستاردى قابىلدامادى. ال شەتەلدەگى اتاۋلار, ارينە, سول ەلدىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز – قازاقستانعا دەگەن زور قۇرمەتى ەكەندىگىنە داۋ جوق.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان» – قازاننان (تاتارستان).