جوبالارعا جول اشاتىن فورۋم
وبلىس ورتالىعىندا حالىقارالىق «ErtysInvest 2015» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى. فورۋمعا ونەركاسىپتىك-ينۆەستيتسيالىق كومپانيالار, دامۋ ينستيتۋتتارى, ۇلتتىق كومپانيالار وكىلدەرى قاتىستى. فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, سەربيا, ساۋد ارابياسىنان, ۋكراينا, رەسەي وڭىرلەرىنەن وكىلدەر كەلدى. جۋىردا ءبىز گازەتىمىزدە جازعان ارتەميا سالينا شاياندارىن ەكسپورتتاۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى دا ايتىلدى. بۇل بيورەسۋرس قۇرامىندا اقۋىز مول. ءونىم مەديتسينا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاجەت. ارتەميا سالينانى قايتا وڭدەۋ ينۆەستورلار ءۇشىن ءتيىمدى ۇسىنىس. وبلىستىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق, دەدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
فورۋم بارىسىندا الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن 40-تان اسا ينۆەستيتسيالىق جوبالار ۇسىنىلدى. ماقساتى – وتاندىق ءجانە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى مەن ءمۇمكىندىكتەرىن تانىستىرۋ. وسىمەن ەكىنشى رەت وتكىزىلگەن فورۋمعا ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ, نوۆوسىبىر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆلاديمير گورودەتسكي, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ, سونداي-اق تانىمال كاسىپكەرلەر قاتىستى. بيىل ءبىزدىڭ وبلىستان نوۆوسىبىرگە 353 توننا ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتتالادى. بۇل وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ پەن ءنوۆوسىبىر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆلاديمير گورودەتسكيدىڭ كەزدەسۋىندە ايتىلدى. جالپى, ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتتاعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن گەوگرافيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ورنالاسۋى رەسەيدىڭ شەكارالاس نارىعىنا شىعۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ال فورۋمدا ءنوۆوسىبىردىڭ «سيبينۆەستگرۋپ» كومپانياسىمەن «پاۆلودار وبلىسى اۋماعىندا اۆتوكولىككە ارنالعان اليۋميني ديسكىلەر شىعاراتىن زاۋىت سالۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل جوبا ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى, ىسكە اسىرىلۋىنا قولداۋ كورسەتەتىن بولامىز, دەدى ق. بوزىمباەۆ.
رەسەي – وبلىسىمىزدىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ رەسەيمەن ساۋدا كولەمى 1,9 ملرد. دوللاردى قۇرادى. پاۆلودارلىق كاسىپورىندار رەسەيگە 1,0 ملرد. دوللار سوماسىنا ءونىم جەتكىزسە, وبلىسقا 900 ميلليون دوللار كولەمىندە رەسەيلىك تاۋارلار اكەلىنگەن كورىنەدى. ءبىزدىڭ وڭىردەن ءنوۆوسىبىر وبلىسىنا وتكىزگىش-كابەل ءونىمى, ازىق-ءتۇلىك جەتكىزىلەدى. نوۆوسىبىردەن نەگىزىنەن ماشينا جاساۋ ونىمدەرى جەتكىزىلەدى, اتاپ ايتقاندا, قۇرال-جابدىق, قوسالقى بولشەكتەر, جۇك كوتەرگىش مەحانيزمدەر, بۋىپ-ءتۇيۋ ونىمدەرى, حالىق كەڭىنەن قولداناتىن زاتتار كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق وسىمدىك جانە مال شارۋاشىلىقتارى, سونداي-اق اگرارلىق عىلىم سالالارىندا ءجۇزەگە اسىرىلادى.
ال وبلىس اكىمدىگى مەن «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق باسشىلىعى اراسىندا اليۋميني قۇيمالارى مەن ەنەرگوبلوكتاردى قايتا ءجوندەۋ ءۇشىن ەلەكتروليز ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ باعىتىنداعى جوبالار قولعا الىنادى. ءوڭىر اۋماعىندا حيميالىق-مەتاللۋرگيالىق كەشەن وبلىس اكىمدىگى, «TENIR-LOGISTIC» جشس جانە قىتايلىق «China Machinery Engineering Corporation» كومپانياسى اراسىندا جاسالعان قۇجاتتىڭ ارقاسىندا قۇرىلماق. جاڭا جوبا اياسىندا ارنايى بولات پەن تيتان ديوكسيدى ءوندىرىسى ىسكە قوسىلادى. سونىمەن بىرگە, «قازاقستان ەلەكروليز زاۋىتى» اق جانە «ۋپنك پۆ» جشس اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا قىزدىرىلعان مۇناي كوكسىن تاسىمالداۋ جوسپارلانۋدا. ال تەمىرجول ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا «رەلستىك بەكىتۋ قۇرامىنا ەنەتىن W تارىزدەس يىلگىش كلەممالار زاۋىتى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءجونىندە «RELART SA» شۆەيتساريالىق كومپانياسى مەن «Railcast Systems» جشس كەلىسىمگە قول قويدى. ەلىمىزدىڭ تەمىرجول پاركىن ۆاگون قۇيمالارىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى تۋىنداۋدا. بۇل باعىتتا جاسالعان مەموراندۋم بويىنشا ەندى «R.W.S. Weelset» جشس مەن رەسەيلىك «رەيلينۆەستمەنەدجمەنت» جاق بىرلەسىپ جۇمىس جاسايدى.
«كازەكسپو» جشۇ ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى مەن وبلىس اكىمدىگى اراسىندا جاسالعان مەموراندۋم وڭىرىمىزدە استىق كلاستەرىن دامىتادى. قۇجات بويىنشا ءوڭىردەگى ءۋاليحانوۆ جانە ەرتىس ەلەۆاتورلارىن قايتا جوندەۋدەن ءوتكىزىپ, استىق, ماي داقىلدارىنىڭ ءوندىرىسىن ىسكە قوسىپ, قۇراما جەم شىعارۋ زاۋىتىن اشۋدى ماقسات ەتەدى. وڭىردەگى «كيروۆ» جشس-ءنىڭ ءسۇت-تاۋارلى فەرماسى قايتا ءجوندەلىپ, «LACTALIS» فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ كەلىسىمشارتى بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرادى.
– قول قويىلعان بارلىق قۇجاتتار وبلىستىڭ ەكونوميكاسى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا سەرپىلىس بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز. فورۋم ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتادى, – دەيدى قانات بوزىمباەۆ.
ال قازاقستاندىق ميللياردەرلەر بولسا وڭىردەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قاتىسۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى. تانىمال قارجىگەر, ەكونوميست, «Visor Holding» جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ايدىن كارىپجانوۆ ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قارجى قۇيۋعا دايىن.
– مەنى وڭىردەگى ارزان ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ مۇمكىندىگى قىزىقتىردى. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تەڭ جارتىسى وسى جەردە وندىرىلەدى. ال قۋات كوزدەرى تولىق جۇكتەلمەگەن. بۇل ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالار ءۇشىن مول مۇمكىندىكتەر بار دەگەن ءسوز. جەرگىلىكتى اكىمدىك, بانك وكىلدەرى جانە بيزنەس قاۋىمداستىقپەن كەلىسىم جاساۋىمىز قاجەت, – دەيدى ايدىن كارىپجانوۆ.
«AllurGroup» اتۆومبيل توپتارى كومپانيالارىنىڭ باسقارما باسشىسى, «اگروماشحولدينگ» كومپانياسى باسقارماسىنىڭ ءمۇشەسى, پرەمەر-مينيستر جانىنداعى ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اندرەي لاۆرەنتەۆ اۆتوكولىك قۇرالدارىن قورعاۋعا بايلانىستى جوبالار جايلى ايتتى.
سونىمەن قاتار, فورۋمدا ەۋرازيالىق توپ پەن قازاقستاندىق «ۋپنك-پۆ» جشس اراسىندا قول قويىلدى. «ۋپنك-پۆ» جشس-ءنىڭ ونىمدەرىن پايدالانۋ ارقىلى ەۋرازيالىق توپ ونى ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى ازايتادى. بۇل قازاقستاندىق اليۋمينيدىڭ الەم نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى.
– فورۋمدا جاسالعان كەلىسىمدەر ەۋرازيالىق توپ جۇمىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن, ءوڭىر بيۋدجەتىنە سالىق تۇسىمدەرىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل – جۇمىس ورىندارى اشىلۋى. الىپ زاۋىت ءۇشىن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتىڭ ساقتالۋىن دا بىلدىرەدى, – دەيدى «قازاقستان اليۋمينيى» اق-تىڭ پرەزيدەنتى ارمان ەسەنجولوۆ.
ەۋرازيالىق توپ پەن ۆتب بانكى ينۆەستفورۋمدا ەلىمىزدەگى العاشقى ەكسپورتالدى قارجىلاندىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. بۇل رەتتە 180 ميلليون ەۋروعا اليۋميني جەتكىزۋ ءۇشىن ەكسپورتالدى تولەم جاساۋ تۋرالى ءسوز قوزعالدى. قارجى كەلىسىمشارتتىڭ 25 پايىزىن قۇرايدى. الداعى جىلدارى 500 توننا اليۋميني جەتكىزۋ قاراستىرىلۋدا. تاۋاردىڭ مۇنداي كولەمى ەل اۋماعىنداعى باستاپقى اليۋميني ءوندىرىسىنىڭ جارتىسىنا جەتەدى. ءسويتىپ, «كەز» شىعاراتىن قالعان ءونىم وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەرمەن جۇزەگە اسىرىلىپ, يمپورت الماستىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەۋرازيالىق توپقا ەنەتىن رۋسال جانە «قازاقستان اليۋمينيى» اق اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارت بويىنشا سەرىكتەستىكتەر ءۇشىن ۆتب بانكى ەۋرازيالىق توپقا قوسىمشا 150 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ەكسپورتالدى قارجىلاندىرۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل قارجى 2019 جىلعا دەيىن 3,5 ميلليون توننا ساز توپىراق ساتۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتتىڭ 15 پايىزىن قۇرايدى.
فورۋمعا جەتەكشىلىك ەتكەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ساراپشىسى پەر يۆ ليۋكا ينۆەستورلارعا ەكولوگيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا كەڭەس بەردى.
– ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى زور. قوسىمشا قۇنى بار كومپانيالارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك. ينۆەستيتسيا كولەمىنە ەمەس, وبلىسقا پايدا اكەلەتىن جوبالارعا ءمان بەرۋ كەرەك. نەگىزى, ەۋروپادا تانىمال ەكولوگيالىق, ياعني جاسىل تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق IT-تەحنولوگيالار قارقىندى داميتىنى ءسوزسىز, – دەدى پەر يۆ ليۋكا.
فورۋمدا اسەت يسەكەشەۆ قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايعا قاراماستان, اسىرەسە, جاڭادان قۇرىلعان كاسىپورىندار قيىندىقتارعا توتەپ بەرىپ جاتقانىن العا تارتتى.
– قازىرگى تاڭدا پاۆلودار وبلىسىندا شىعارىلاتىن ءونىمدەردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى جاڭا كاسىپورىندارعا تيەسىلى. ەلىمىزدىڭ جەتى ايماعىندا ءونىمنىڭ 20 پايىزىن يننوۆاتسيالىق جوبالار مەن جاڭا كومپانيالاردىڭ ارقاسىندا الىنۋدا. ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق جاعداي تۇراقتى سيپاتقا يە بولۋدا, – دەيدى مينيستر.
قانات بوزىمباەۆ وڭىردە برەندتىك ونىمدەردىڭ قاتارىنا اليۋمينيدەن جاسالعان دايىن ونىمدەر, تەمىر-بەتون جانە ەلەكترتەحنيكالىق ماشينا جاساۋ تاۋارلارى, مۇناي-حيميا جانە حيميالىق ونىمدەردى قوسۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى. ونىمدەردىڭ بۇل ءتۇرلەرىن شىعاراتىن كاسىپورىندار ەكسپورتتىق باعىتتا دا جۇمىس جاسايدى.
وبلىستا جالپى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 500 ميلليون اقش دوللارىنا جەتكەن. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس ەكونوميكاسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالار 2 ملرد. اقش دوللارىن نەمەسە 353 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان.
– دامىعان ونەركاسىپ پەن كولىكتىك ينفراقۇرىلىم, ارزان ەلەكتر ەنەرگياسى, ترانزيتتىك ءمۇمكىندىكتەردىڭ مولدىعى, تابيعي رەسۋرستار مەن بوس جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ بولۋى, سونداي-اق «پاۆلودار» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى – ءوڭىرىمىزدىڭ باستى ارتىقشىلىقتارى. وبلىس الداعى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق نارىعىنا شىعا الاتىن باتىستىق كومپانيالارعا جاڭا كاسىپورىنداردى اشۋعا قولايلى ايماق بولىپ تابىلادى. بۇگىندە وڭىردە ينۆەستورلار تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. نەگىزگى كاپيتالعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى ەداۋىر ارتتى, – دەيدى ق. بوزىمباەۆ.
فورۋمداعى كورمەدە جارىقتاندىرۋ قۇرالدارىنا ارنالعان اليۋميني كورپۋستارىن ءوندىرۋ جوباسى تانىستىرىلدى. يدەيا اۆتورلارى ەكىباستۇزدىڭ «سۆەت» جشس-نىڭ باسشىسى ۆيتالي ميحەەۆ. ءوندىرىس جارىق-ديودتى جارىقتاندىرۋ قۇرالدارىنا ارنالعان اليۋميني كورپۋستارىن عانا ەمەس, ءتۇرلى پروفيلدەر دە شىعارا الادى.
فورۋمدا قاشىر اۋدانىنان اۋىل شارۋاسى تۇيەقۇس ءوسىرۋ جوباسىن ۇسىندى. جوبا اۆتورى – تەرەڭكول اۋىلىنداعى «ك & س» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ باسشىسى ولەگ كريۆوبوكوۆ. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 4 ميلليون تەڭگە قاجەت.
– تۇيەقۇس شارۋاشىلىعىنا قولعا الۋعا اۋداندا مۇمكىندىك بار. جوبا 20 بالاپان ساتىپ الۋعا جوسپارلانۋدا. رەسەي وبلىستارىنان ساتىپ الىنادى. تۇيەقۇستاردىڭ مامىعى, تەرىسى, ەتى مەن جۇمىرتقاسى, مايى – نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە, ەكولوگيالىق تازا, – دەيدى و. كريۆوبوكوۆ.
ماسەلەن, تۇيەقۇستىڭ جۇمىرتقاسى توڭازىتقىشتا ءبىر جىل بويى ساقتالادى. تەرىسىنىڭ باعاسى نارىقتا قولتىراۋىن تەرىسىنەن دە قىمبات ەكەن. سالماعى 100-120 كەلى بولاتىن قۇس باسىنان 50 كەلى تازا ەت الۋعا بولادى. ال مامىعى كورپە-جاستىق جاساۋعا پايدالانىلادى. انالىق قۇس ەكى جاستان, اتالىعى ءۇش جاستان باستاپ جىنىستىق تۇرعىدا جەتىلەدى. قازىرگى تاڭدا برويلەر تاۋىقتارىن وسىرۋدەمىن. تۇيەقۇس وسىرۋدەن پايدا كوپ, دەيدى و. كريۆوبوكوۆ.
«ەرتic ينۆەست-2015» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمىنىڭ سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتە ءوتۋى دە بۇگىنگى ستۋدەنت, ەرتەڭگى ماماندارعا قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, وي سالارى دا ءسوزسىز. وقۋ ورنىندا اشىلعان كورمە زالىندا تەمىرجول, اليۋميني, مۇناي-حيميا كلاستەرلەرىن, ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەندى, اگروونەركاسىپ, ورتا جانە شاعىن بيزنەس, سونداي-اق تۋريزم سالالارىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالار كورسەتىلدى. رەكتور ارىن ورساريەۆ ءوز سوزىندە وڭىردەگى كاسىپورىندارعا كادرلار دايىنداۋدامىز, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار جوبالار جاساۋدا. ەندىگى ماسەلە, وسى جوبالاردى كوممەرتسيالاندىرىپ, تابىستى جوبالارعا اينالدىرۋ. ماقسات ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تەحنولوگيالىق ورتالىقتارى مەن زەرتحانالارىندا وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ستارتاپ جوبالاردى جاساپ, ودان وزدەرى پايدا تابۋى كەرەك دەيدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ۆالەري بۋگاەۆ.