وبلىس 70-كە جۋىق الىس-جاقىن مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتقان. ولاردىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندەگى باستى ارىپتەسىمىز رەسەيمەن اراداعى ەكونوميكالىق-ساۋدا بايلانىسى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى. بىلتىر كەدەن وداعى ەلدەرىمەن جالپى تاۋار اينالىمى 800 ميلليونداي اقش دوللارىن قۇراسا, 70 پايىزى الىپ كورشىمىزگە تيەسىلى. وبلىستىڭ نەگىزگى ەكسپورتى – ۇن مەن بيداي. ول جاقتان ماشينالاردىڭ قۇرال-جابدىقتارى مەن قوسالقى بولشەكتەرى, حيميالىق بۇيىمدار, تاماق ونىمدەرى اكەلىنەدى. بۇل ورايدا, شەكارالاس ايماقتارداعى دەلەگاتسيالار الماسۋ تاجىريبەسى, ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمداردىڭ ماڭىزى زور, بەرەرى مول. بىلتىر شىلدە ايىندا تۇمەندىكتەر كەلىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, گۋمانيتارلىق جانە باسقا سالالار بويىنشا بىرقاتار كەلىسىمدەر جاساسقان بولاتىن. بۇل جولى سولتۇستىكقازاقستاندىق دەلەگاتسيا تۇمەن وبلىسىندا بولىپ, مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن سارابدال ساياسات پەن بەكەم بىرلىكتىڭ بەلگىسى رەتىندە دوستىق ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزدى. ءىرى كاسىپورىنداردى ارالاۋ بارىسىندا الدىمەن انتيپين مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا اتباسىن تىرەدى. مۇندا وڭدەلەتىن «قارا التىننىڭ» ساپاسى «ەۋرو-5» ستاندارتىنا سايكەس. 143 ميلليارد رۋبل مولشەرىندە ينۆەستيتسيالىق قارجىنىڭ قۇيىلۋىنا قاراپ-اق الەۋەتىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن شامالاي بەرۋگە بولادى. «بەنتەك» ااق-تىڭ باس ديرەكتورى ولەگ فەدوروۆسكيح قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرلەرىن مۇناي-گاز قوندىرعىلارىمەن قامتىپ وتىر ەكەن. دەلەگاتسيا جولاي تاقتاي زاۋىتىنا سوقتى. ونىڭ وزىندىك سەبەبىن كاسىپورىننىڭ باسشىسى تامارا كۋشمانوۆا تارقاتىپ ايتىپ بەردى. ول استانادا قۇرىلىستىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا بايلانىستى سۇرانىستىڭ وسكەنىن, قازاقستان نارىعىنداعى ۇلەس 20 پايىزعا جەتىپ, 231 ميلليون ءرۋبلدى قۇراعانىن ريزاشىلىقپەن اتادى.
– كوردىڭىزدەر مە؟ – دەدى وسى كەزدە ايماق باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆ جينالعاندارعا قاراپ. – «ارالاسپاسا اعايىن دا جات بولادى» دەگەن. تاتۋ ەكى ەل اراسىنداعى تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ وڭ ۇردىستەرىن شامالاۋ قيىن ەمەس. بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ, كاسىپكەرلىكتىڭ جان-جاقتى تامىر جايۋىنا قازاقستاندا دۇرىس احۋال قالىپتاسقان. ەلباسى ن.نازارباەۆ نەگىزىن قالاپ, ءارى قاراي دامۋىنا ۇيىتقى بولعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ارقاسىندا قاي سالادا بولسىن بىزدە شەتەلدىكتەر ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر.
تۇمەن وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆلاديمير ياكۋشەۆ سولتۇستىكقازاقستاندىق ىسكەر توپتى جارقىن ءجۇزبەن قارسى الدى. كۇن وتكەن سايىن الەمدى قۋسىرىپ كەلە جاتقان داعدارىس قيىندىقتارىنا قاراماستان قازاقستاندى تىعىرىقتان امان الىپ شىعۋدىڭ دۇرىس ەكونوميكالىق باعىتىن ۇستانعان ن.نازارباەۆتىڭ ورنىقتى ساياساتىن جوعارى باعالادى.
– ەكى تاراپ تا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جان-جاقتى جانداندىرۋعا, ينۆەستيتسيا قۇيۋدى ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرىنا اينالدىرۋعا مۇددەلى. بۇل ورايدا ءۇش مەملەكەت اراسىندا جاسالعان ءوزارا ەكونوميكالىق كەلىسىم, تىڭ نارىق كوزدەرى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە كەڭ جول اشارى ءسوزسىز. قازاقستان قاشاندا تۇراقتى ءارى سەنىمدى سەرىكتەسىمىز بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ءوزارا تاۋار اينالىمى 132,5 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. بۇل مەجە – شەك ەمەس, – دەدى گۋبەرناتور.
ەرىك حامزا ۇلى سولتۇستىك قازاقستان ەكونوميكاسىنا قارجى سالۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارىن اتاپ كورسەتىپ, تۇمەندىك كاسىپكەرلەردى ءتۇرلى سالانى ينۆەستيتسيالاۋعا شاقىردى. بۇعان قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ تابيعي رەسۋرستارى دا, وندىرىستىك قۋاتتارى دا جەتكىلىكتى. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە وتاندىق بيزنەسكە باسىمدىق بەرىلىپ, سەرپىندى وزگەرىستەرگە يە بولدى. قارجىلىق قولداۋ شارالارى ۇزدىكسىز كورسەتىلىپ كەلەدى. قورعاۋ تەتىكتەرى دە جۇيەلى قاراستىرىلعان. كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار الەمدىك داعدارىس جاعدايىنا قاراماستان ىنتىماقتاستىقتى جاڭا سالالار اياسىندا دا جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سولتۇستىكقازاقستاندىق كاسىپكەرلەر تاراپىنان اعاش وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ سالالارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق كوبىرەك بايقالدى. تۇمەندىكتەردى اگروونەركاسىپتەگى, ونىڭ ىشىندە, اسىلتۇقىمدى ءىرى قارا مالىن وسىرۋدەگى, رەپرودۋكتور شارۋاشىلىقتار قۇرۋداعى, استىق وندىرىسىندەگى جەتىستىكتەر بەي-جاي قالدىرمادى. وڭىرارالىق ىنتىماقتار اياسىن كەڭەيتۋگە ۋاعدالاستىق جاسالىپ, مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت سالالارىندا بەرىك تۇسىنىستىك ورنايتىن بولدى.
جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى دەلەگاتسيا مۇشەلەرى شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ الداعى مەجەلەرىن تالقىلاعان دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىستى. ونى رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين جۇرگىزىپ وتىردى. جيىنعا كەلگەن 26 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى بيزنەستىك جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. ە.سۇلتانوۆ ينۆەستورلاردى قولداۋدىڭ قازاقستاندىق تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.
– قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى ورىستەتۋ مەملەكەتتىك ستراتەگيا سانالادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن شۇعىلداناتىندار «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ايرىقشا قولداۋعا يە. «Kyzylzhar invest» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمىن وتكىزۋ قورىتىندىسىندا 50 ميلليارد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوبالانعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. وبلىستىڭ رەسەيمەن ارىپتەستىگى ودان ءارى جالعاسىن تابادى. وعان 2016 جىلى پەتروپاۆل قالاسىندا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن قازاقستان مەن رەسەي وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ءحىىى فورۋمى ايتارلىقتاي ىقپال ەتەتىن بولادى, – دەي كەلىپ, ەرىك حامزا ۇلى پرەزيدەنتتىڭ قازاقستاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋ جونىندەگى باستاماسى كەڭ قولداۋ تاۋىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
تۇمەن دراما تەاترىندا «ينۆەستيتسيا. يندۋستريالاندىرۋ. وڭىرلەر. ۇشقىرلىق قيسىنى» II ينۆەستيتسيالىق حالىقارالىق فورۋمى ۇيىمداستىرىلىپ, دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى ارەكەت ەتۋ, قولايلى ەكونوميكالىق بايلانىس جولدارىن ىزدەستىرۋ شارالارى كەڭىنەن ءسوز ەتىلدى. وسىندا سويلەگەن سوزىندە «وپورا روسسي» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر كالينين قازاقستانداعى تۇراقتىلىقتى جوعارى باعالاي كەلىپ, ينۆەستورلار قۇيعان قارجىنىڭ ءبىر بولىگىن مەملەكەتتىك قازىنادان قايتارۋ تاجىريبەسىن رەسەيگە دە ەنگىزۋ كەرەك دەگەن باستاما كوتەردى. ونىڭ بۇل ويىن پلەنارلىق وتىرىستا ساراپتاۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, تاعى باسقالارى قولدادى. «وتسەلوت» وندىرىستىك-ساۋدا كاسىپورنى اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى رۋسلان تسيتسكيەۆ قازاقستاندا بىرلەسكەن ءوندىرىس وشاقتارىن قۇرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە جينالعانداردىڭ نازارىن اۋداردى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.