كەشە ەلوردادا مەملەكەتتىك حاتشى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆانىڭ قاتىسۋىمەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ I كونگرەسى ءوتتى.
ءىس-شارا بارىسىندا ءبىرىنشى ءسوز العان مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ونداعى قاتىسۋشىلاردى اتالعان كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ىسكەر ايەلدەر كەڭەسى وتىرىسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, تاياۋدا عانا قازاقستان حالقىنىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىندا ايتۋلى بەلەسكە جەتكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «ەلىمىز ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان كەلىسسوزدەردەن كەيىن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى مارتەبەلى ۇيىمعا كىرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ اياقتالعانىنا بايلانىستى حالىققا جاساعان ءۇندەۋىندە بۇل ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن ەلىمىز 19 جىل تاباندى تۇردە جۇمىس ءجۇرگىزگەندىگىن ايتتى. شىن مانىندە, ەل ومىرىندەگى وتە جاۋاپتى كەزەڭ. ويتكەنى, ەلباسى ايتقانداي, بۇگىندە ساۋدا-ساتتىعىمىزدىڭ 90 پايىزى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرگە تيەسىلى», دەگەن گ.ابدىقالىقوۆا سوندىقتان دا دسۇ اياسىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا, قابىلەتىن شىڭداۋعا ءسوزسىز جاڭاشا سەرپىن بەرەتىندىگىنە توقتالدى.
شىن مانىندە گۇلشارا ناۋشاقىزى ايتىپ وتكەندەي, ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى جونىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ اياقتالعانى تۋرالى رەسمي حابارلاي وتىرىپ, بۇل وقيعا – ءبىز ءۇشىن تاريحي ءسات, دەگەن بولاتىن. ەلىمىز دسۇ-نىڭ 162-ءشى مۇشەسى بولدى. سول سەبەپتى ورتاق مۇددەگە باعىتتالعان, ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ايەلدەر دە كۇش جۇمىلدىرۋى قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا ايەلدەر كاسىپكەرلىگى ماڭايىنداعى وزەكتى ءماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا وڭتايلى شەشىمدەر مەن ءناتيجەلى قارىم-قاتىناس جاساۋ جولىندا مەملەكەت پەن بيزنەس-قاۋىمداستىقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا بىزدە جاقسى رەسۋرستار بار, دەگەن مەملەكەتتىك حاتشى قاي قوعامدا بولماسىن, ايەلدىڭ ورنى ەرەكشە ەكەندىگىنە نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار, ەلباسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادامدى» ورىنداۋعا رەسپۋبليكامىزدىڭ ايەلدەر قاۋىمى بەلسەنە اتسالىسادى دەگەن سەنىمىن بىلدىرە وتىرىپ, وسى تۇستا پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات ءجونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا نازىكجاندىلاردى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي, ەكونوميكالىق ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا بارىنشا تارتۋدى ماقسات ەتىپ قوياتىندىعى اتاپ ءوتىلدى. ولاردىڭ ەل ءۇشىن قىزمەت ەتە ءجۇرىپ, وزدەرىن جان-جاقتى دامىتۋعا, ونەگەلى ۇرپاق تاربيەلەۋدە مول مۇمكىندىكتەرگە يە ەكەندىگىن ايتتى.
مەملەكەتتىك حاتشى ءوز رەتىمەن ناقتىلاپ بەرگەنىندەي, بۇل جيىننىڭ بارىسىندا كەڭەس ستراتەگياسى تالقىلانىپ, ونداعى باسىمدىققا الىنىپ وتىرعان ناقتى تاپسىرمالار مەن جۇمىستىڭ باعىتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانيالار اراسىنداعى ارەكەتتەستىك تەتىكتەرى تالقىلانعالى وتىرعاندىعى ءمالىم بولدى. مەملەكەتىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان ىڭعايلى دا وڭ باعىتتاعى جاعدايلاردىڭ جاسالىنىپ وتىرعاندىعى كولدەنەڭ تارتىلدى. «ەلباسىنىڭ V ايەلدەر فورۋمىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس, 2009-2015 جىلدارعا ارنالعان ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ باعدارلاماسى جاسالىنعان بولاتىن. ونىڭ اياسىندا كاسىپكەر ايەلدەردى قولداۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلدەرى ۋاقىت ساناپ دامىپ كەلەدى», دەگەن گۇلشارا ناۋشاقىزى ايەل ءبىر قولىمەن بەسىكتى تەربەتسە, ەكىنشى قولىمەن الەمدى تەربەتەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
بۇل رەتتە وتكەن جىلى الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا گەندەرلىك تەڭدىك بويىنشا جاھاندىق رەيتينگتە ءبىزدىڭ ەلىمىز 43-ورىندى يەلەنگەندىگى ايتىلدى. پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا كاسىپكەر ايەلدەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىمدار ازىرلەگەندىگى بەلگىلى بولدى.
سونداي-اق, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا ورتا ەسەپپەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ 41,5 پايىزىنا ايەلدەر جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعاندىعى, ال 1086,5 مىڭ جەكە كاسىپكەردىڭ ىشىندە 542,9 مىڭ ايەل ازاماتشا بار ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. وتكەن جىلى ايەلدەر 794,5 مىڭ جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتىپ, بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىنداعى بارلىق جۇمىس ورنىنىڭ 30%-ىن قۇرايتىنىن ايتتى. وسىنىڭ بارلىعى دەرلىك ايەلدەر بيزنەسىن ودان ءارى دامىتۋدا جانە ولاردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدا قولدانىلىپ وتىرعان جۇيەلى شارالاردىڭ ناتيجەسى ەكەندىگىنە ەكپىن ءتۇسىرىلدى.
قوستاناي مەن قاراعاندى وبلىستارىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ 48 پايىزىن ايەلدەر باسقارىپ وتىرسا, سەگىز وبلىستا جانە استانا مەن الماتى قالالارىندا ايەل كاسىپكەرلەردىڭ سانى ەرلەرگە قاراعاندا باسىم تۇسكەن.
مەملەكەتتىك حاتشى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنە ايەل بيزنەسىن جوعارى دەڭگەيدە قولداۋعا كەڭەس بەرە وتىرىپ, وسى ورايدا كاسىپكەرلىكتىڭ ايەلدەرگە جاقىن تۇرىنە, جەڭىل, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى, تۋريزم سەكىلدى سالالارعا باسىمدىق بەرۋدى ۇسىندى. سونداي-اق, وڭىرلىك دەڭگەيدە ايەلدەر بيزنەسىنىڭ مەكتەپتەرىن قۇرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات رامازانوۆا اعىمداعى جىلى ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارى مەن استانا, الماتى قالالارىندا ىسكەر ايەلدەر كەڭەستەرى قۇرىلعانىن مالىمدەدى. بۇل ورايدا اتالعان بيزنەسكە بەيىم نازىكجاندىلاردىڭ اتى-ءجوندەرى مەن ومىرلىك ۇستانىمدارى تۋرالى اقپارات بەرەتىن بەينەروليك تەلەەكراننان كورىنىس تاپتى. سونداي-اق, ول ايەلدەردىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرگە جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە جۇمىلدىرىلاتىنىن ايتتى.
مەملەكەتتىك حاتشى ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ الدىنداعى بىرقاتار باسىم مىندەتتەر تۋرالى اڭگىمە قوزعادى. ولاردىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ ايەلدەرگە ءتان داستۇرلەرىن قولداۋ, وڭىرلىك دەڭگەيدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگى مەكتەپتەرىن جاپپاي قۇرۋ, ايەلدەر بيزنەسىن دامىتۋعا كورسەتىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ ءجۇرگىزۋ, بيزنەستەگى ايەلدەر كوشباسشىلىعىن ىنتالاندىرۋ سەكىلدى ناقتى تاپسىرمالار بار.
جيىنعا قاتىسۋشىلار كاسىپكەر ايەلدەردىڭ ىسكەرلىك ارىپتەستىگىن رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە ودان ءارى دامىتۋ جولدارىن تالقىلادى. وڭىرلەردە جاڭادان قۇرىلعان ىسكەر ايەلدەر كەڭەستەرىنىڭ وكىلدەرى ءار وڭىرگە ءتان ماسەلەلەر جايىندا ايتىپ, ولاردى شەشۋگە قاتىستى ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە ەڭبەكپەن قامتۋ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە, وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتقا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى.
وسى ورايدا كەڭەسكە مۇشە بىرقاتار ايەلدەر ءسوز سويلەپ, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى جانە الداعى جوسپارلارىمەن تانىستىردى. شىن مانىندە قوعامدا ايەلدىڭ ءرولى ۋاقىت ساناپ ارتىپ كەلە جاتقاندىعى جانە بۇل بەلسەندىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيدە قولداۋعا يە بولىپ وتىرعاندىعى, سونداي-اق, تەحنيكا مەن كولىك تۇرلەرىن مەڭگەرۋدە نازىكجاندىلاردىڭ ەرەكشە العا شىعىپ جاتقاندىعى تۋرالى ءسوز بولدى. وسى رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايەلدەردىڭ ىسكەرلىگى مەن بەلسەندىلىگىن ۇدايى نازارعا الىپ, قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىندىعىنا العىس ايتىلدى.
I كونگرەسس جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن ودان ءارى دامىتۋ جولىندا اتقاراتىن كەڭەستىڭ ستراتەگياسى مەن نەگىزگى باعىتتارى بەلگىلەندى.
ەلميرا ماتىباەۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».