كورىنگەن تاۋدىڭ الىستىعى جوق ەكەن. ون توعىز جىلدان بەرى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرەتىندىگىمىز تۋرالى ايتىلىپ كەلگەن ەدى. بىراق بەرتىنگە دەيىن ونىڭ ناقتى ۋاقىتى بەلگىسىز بولاتىن. ەندى, مىنە, وسى كۇنگە دە جەتىپ وتىرمىز.
قازاقستان مەملەكەتى ءۇشىن 22 ماۋسىم ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا 162-مەملەكەت بولىپ كىرگەن تاريحي كۇنى بولىپ قالماق. ەندىگى سۇراق – ول وداققا كىرگەندە ءبىزدىڭ ەل نەدەن ۇتادى, نەدەن ۇتىلادى؟ وسى ماسەلەگە وراي قازاقستان مۇناي-گاز سالاسى سەرۆيستىك كومپانيالار وداعى تورالقاسىنىڭ ءتوراعاسى راشيد جاقسىلىقوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– راشيد حاسەن ۇلى, قازىر ەلىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازىپ, دامىلسىز ايتىپ جاتقان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى دەگەنىمىز قانداي ۇيىم؟ مۇنداي ۇيىمنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە نە تۇرتكى بولدى؟ دسۇ-عا قوسىلۋعا بايلانىستى وتاندىق ەكونوميكانى نە كۇتىپ تۇر؟ نەگە قامدانۋىمىز كەرەك؟
– بۇل سۇراقتار قازىر كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ازاماتتاردىڭ بارلىعىن مازالاپ جۇرگەنى بەلگىلى.
دسۇ تاريحىنىڭ تامىرى ەكىنشى ءدۇنيەجۇزىلىك سوعىسپەن بايلانىستى.
الەم استان-كەستەن بولعان سول كەزەڭدە دۇنيەجۇزى ەكى ۇلكەن لاگەرگە ءبولىندى. وسىنداي تەكەتىرەس سالدارىنان ەكى جاق ءبىر-بىرىنە ءارتۇرلى ەكونوميكالىق كەدەرگىلەر ۇيىمداستىرا باستادى. سول سەبەپتى, تىڭ, كوپ قىرلى جۇيەلى ساۋدانى جەڭىلدەتۋ جولدارىن ويلاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
ۇيىم الدىنا ەكى ناقتى مىندەت قويىلدى:
ءبىرىنشىسى – سان قىرلى ساۋدا جۇيەسىن وڭتايلاندىراتىن جولداردى ويلاپ تاۋىپ, جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ جانە كەدەندىك باج سالىقتارىن قىسقارتىپ, جەڭىلدەتۋ.
ەكىنشىسى – كەدەندىك تاريفتەر مەن ساۋدانى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەلىسسوزدەردى ۇيىمداستىرۋعا جاردەمدەسۋ.
مىنە, وسىنداي شارالار تۇپتەپ كەلگەندە دسۇ-نىڭ بەت-بەينەسىن ايقىنداي ءتۇستى. ءسويتىپ, بۇل حالىقارالىق ۇلكەن ۇيىم, ەكونوميكالىق سىرتقى ساۋدانى جەڭىلدەتۋ تالاپتارىنىڭ ىرگەتاسى سياقتى بولىپ قالىپتاستى.
كوپجاقتى ساۋدا جۇيەسىنىڭ قۇقىقتىق جانە ينستيتۋتتىق نەگىزى سانالاتىن دسۇ 1995 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان جۇمىس ىستەي باستادى. العاشقى كەزدە وعان 77 مەملەكەت كىرسە, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندى قوسپاعاندا, 161 ەل مۇشە بولىپ وتىر. ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلەسى الەمدىك تاۋار اينالىمىنىڭ 95 پايىزىن قۇرايدى.
مۇنىڭ سىرتىندا, دسۇ-نىڭ بۇكىلالەمدىك ىقپالى مەن ماڭىزى بار ەكى الپاۋىت قارجى ينستيتۋتىنىڭ ورتاسىنان ورىن تەپكەندىگىن دە اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. الپاۋىت قارجى ينستيتۋتتارى دەپ وتىرعانىمىز – حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن حالىقارالىق دامۋ بانكى.
مىنە, وسى ەكى الپاۋىتتىڭ قارجىسىنا قولجەتكىزۋ ارمانى بارلىق مەملەكەتتەردى ۇيىمعا مۇشە بولۋعا ىنتالاندىرادى.
ال ولار مۇشە بولعان جاعدايدا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە قول جەتكىزىپ, ءوز مەملەكەتىنىڭ يندۋسترياسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك الادى.
ونىڭ ۇستىنە, حالقىمىزدىڭ «جالعىز ءجۇرىپ جول تاپقانشا, كوپپەن ءجۇرىپ اداس» دەگەن اتالى ءسوزى دە بار ەمەس پە؟ ارينە, بۇل ماقالدىڭ قاشان شىعارىلعاندىعى, قالاي شىعارىلعاندىعى بەلگىسىز. بالكىم ول كەزدە جالعىز ءجۇرىپ جول تابۋعا مۇمكىندىكتەر بولعان بولار. ال قازىرگى ءبىرتۇتاس گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ قالىپتاسۋى, ياعني ەلدەردىڭ جاقىنداسىپ, شەكارالاردىڭ ىسىرىلۋى, ادامزاتتىڭ ءبىر-بىرىمەن ميداي ارالاسىپ كەتۋى تۇرعىسىنان قاراستىراتىن بولساق, قازىرگى زاماندا جالعىز ءجۇرىپ جول تابۋ مۇلدەم مۇمكىن ەمەس دەپ ايتقان بولار ەدىم. جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ كۇشەيۋى الداعى ۋاقىتتا الەم ەلدەرىنىڭ تىرشىلىك ەتۋ ماسەلەسىندە ەشبىر ەلدى بولەك-سالاق قالدىرماسى انىق.
– ەندى دسۇ اتقارىپ جاتقان جۇمىستار مەن ءىس-شارالارعا توقتالا كەتسەك. ول ءىس-شارالار قانداي ماقسات كوزدەيدى؟
– جالپى, دسۇ-نىڭ ءوز باسىنا كەلگەندە ول مىنانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگىسى كەلەدى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. ءويتكەنى, ونىڭ الەم ەلدەرىنەن بولەك الىپ قاراستىراتىن ەشقانداي ءبىر مۇددەسى جوق. دسۇ-نىڭ ەڭ باستى ۇستانىمى – «ەركىن ساۋدا» تەورياسى. ياعني, ول دۇنيەجۇزىلىك ساۋدانى جەڭىلدەتۋگە, ساۋدا جاساۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە, ولاردىڭ اراسىندا تەڭ ءمۇمكىندىكتەر قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلادى. بىلايشا ايتقاندا, كىمنىڭ تاۋارى ساپالى, باعاسى ارزان بولسا, سوعان جول اشىلۋى كەرەك. دسۇ ۇستانعان قاعيداتتار وسىعان جاردەمدەسەدى.
دسۇ مىناداي كەلىسىمشارتتار اياسىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارادى, ولار: ساۋدا جانە تاريفتىك باس كەلىسىم; ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋدىڭ باس كەلىسىمى; ساۋدا جۇرگىزۋ جولدارى جانە زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ كەلىسىمى; ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم; اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى جونىندەگى كەلىسىم; توقىما نەمەسە جەڭىل ونەركاسىپ كەلىسىمى; سۋبسيديالىق جاردەم مەن كومەك كارجى جونىندەگى كەلىسىم; دەمپينگكە قارسى كۇرەس كەلىسىمى; قارجى نارىعىنداعى كەلىسىمشارت; سانيتارلىق جانە فيتوسانيتارلىق كەلىسىمشارت; ساۋداعا ادەيىلەپ تەحنيكالىق كەدەرگىلەر كەلتىرمەۋ جونىندەگى كەلىسىمشارت.
مىنە, وسى كەلىسىمدەر مەن قاعيداتتاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا مىناداي مىندەتتەر پايدا بولادى: ولار – جاپپاي جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ; مونوپولياعا قارسى كۇرەسۋ; ىشكى نارىقتى قورعاۋ مەن ساقتاۋدىڭ كەلىسىمدى جولدارىن بەلگىلەۋ.
مىنە, وسىلاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ساۋدانى جەڭىلدەتۋ نەمەسە ىرىقتاندىرۋ ارقىلى جاڭا يندۋسترياعا بەت بۇرعان مەملەكەتتەردىڭ ءوندىرىسىن دامىتۋعا مول مۇمكىنشىلىكتەر پايدا بولادى. ءويتكەنى, وسىنداي جولعا تۇسكەن دامۋشى مەملەكەتتەر ءۇشىن دسۇ-عا كىرۋ – دۇنيەجۇزىلىك نارىققا ەسىك اشۋمەن پارا-پار بولىپ شىعادى.
جالپى, دسۇ-عا قوسىلۋ الەم حالىقتارىنا وزدەرىنىڭ ورنالاسقان ورنىن, اتقاراتىن نەگىزگى كاسىپتەرىن, ءوز جەرلەرىندە بار دۇنيەلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ, ولاردى شەتەلدىك نارىقتارعا شىعارىپ, ساۋدالاۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ قازاقستاندا مۇناي مەن ۋران كوپ دەيمىز. ال ولاردى وزىمىزگە ءوزىمىز ساتا المايتىنىمىز تۇسىنىكتى عوي. ويتكەنى, جەرىمىز ۇلكەن بولعانىمەن حالقىمىزدىڭ سانى شاعىن. سوندىقتان الەم بويىنشا ۇلكەن سۇرانىسقا يە مۇنداي تاۋارلار, ەگەر ءبىز الەمدىك رىنوكتارعا شىقپاساق بوسقا جاتا بەرگەن بولار ەدى. ارينە, ءبىز بۇل تاۋارلاردى دسۇ-عا قوسىلماي تۇرىپ-اق ساۋدالاپ كەلدىك. ەندى ءبىز دسۇ-عا قوسىلۋ ارقىلى ولاردى سىرتقى رىنوكتارعا ەركىنىرەك شىعارۋعا مۇمكىندىك الدىق. دسۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر بۇل ونىمدەردى كەدەرگىسىز قابىلداۋعا, باسقا ەلدەردەن كىرىپ جاتقان تاۋارلارمەن قاتار ولاردىڭ ساۋداسىنا تەڭ مۇمكىندىكتەر تۋدىرۋعا مىندەتتى.
باسقا دا ءوتىمدى تاۋارلارىمىز ءجونىنەن دە وسىلاي دەپ ايتۋعا بولادى.
سوندىقتان الەمنىڭ «مەن» دەگەن الپاۋىت مەملەكەتتەرىنىڭ ءوزى دە ەكونوميكالارىن دامىتۋ ءۇشىن وسى جولدى تاڭداپ, وسى جولمەن ءجۇرىپ كەلەدى. ولارمەن ارىپتەس بولۋ ارقىلى ءبىز حالقىمىزدى ساپالى تاۋارلارمەن قامتۋعا قول جەتكىزەمىز, ءارى ءوز ءونىمدەرىمىزدى سىرتقا جەڭىلدىكتى جولدارمەن شىعارامىز. ونىڭ ۇستىنە, سولارمەن تايتالاسقا ءتۇسۋ ارقىلى ەكونوميكامىزدى شىڭداي تۇسەمىز. بىزگە بۇدان باسقا جول دا جوق. ءويتكەنى, بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا باسقالاردان بولەكتەنىپ, ەسىگىمىزدى تاس بەكىتىپ الىپ وتىرا المايمىز. ونداي جاعدايدا وزىمىزدەن ءوزىمىز توماعا-تۇيىقتالۋ ارقىلى الەم كوشىنىڭ سوڭىندا قالىپ, قۇرىپ كەتەتىن بولامىز.
– دەگەنمەن «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» ەكەندىگىن ۇمىتپايىق. دسۇ-عا قوسىلۋ ارقىلى ەندى ءبىز سىرتقا تاۋارلاردى كەدەرگىسىز شىعارۋ مۇمكىندىگىمەن قاتار, سىرتتان تاۋارلاردى كەدەرگىسىز كىرگىزۋ ءمىندەتىن دە قوسا العاندىعىمىز تۇسىنىكتى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى – باسەكەنىڭ ورداسى. وندا مىقتىلاردىڭ مىقتىسى عانا قالادى. مەملەكەت بەرىپ وتىرعان يەن-تەگىن كومەكتى دۇرىس پايدالانا المايتىن كەيبىر وتاندىق كاسىپكەرلەردى ەرتەڭ الپاۋىت كومپانيالار جۇتىپ جىبەرمەسىنە كىم كەپىل؟
– «ادامنان جاقسىلىقتى ىزدەۋ كەرەك, جاماندىعىن ءوزى-اق كورسەتەدى» دەگەن قاعيدا بار. دسۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اشتان ءولىپ, كوشتەن قالىپ جاتقانى جوق. بىراق «ساقتانساڭ, ساقتايدى» دەگەن دانالىق ءسوزدى ەسىمىزدەن شىعارماعانىمىز دا ءجون.
قالاي ايتساق تا, دسۇ – ەكونوميكالىق ويىننىڭ ورداسى.
ال ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قاعيداسى – تابىسىڭدى ۇلعايتىپ, ەسەلەي ءتۇسۋ.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, دسۇ-عا تولىققاندى كىرمەس بۇرىن, وتاندىق ەكونوميكامىزدى قورعاۋ جانە ساقتاندىرۋ جولدارىن قاراستىرىپ كەلدىك.
ۇيىمنىڭ «ويىن» ءتارتىبى قاتال. سوندىقتان ءوزىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزگە سەنىم ارتۋ كەرەك. دسۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردى ءوزىنىڭ نارىعىنا ەركىن كىرگىزە سالادى دەگەن جالعان سەنىمنەن ارىلۋىمىز كەرەك.
قازىرگى ءبىرىنشى ماسەلە – وتاندىق كومپانيالاردى قورعاپ قالۋ. وتاندىق كومپانيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋ كەرەك. ولاي بولماعاندا شەتەلدىك الىپ كومپانيالارعا توتەپ بەرە المايدى. بۇلاي بولماعان جاعدايدا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا ميلليونداعان وتانداسىمىز جۇمىستان قاعىلماق.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ءوندىرىسىمىزدى وركەندەتۋ. ول – ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيالىق تارتىلىمداردىڭ ۇلعايۋى ارقىلى قول جەتكىزىلەتىن كيەلى ءىس. سوندىقتان ەلىمىزگە كىرگەن قاراجاتتىڭ بارلىعىن ءوندىرىستىڭ كلاستەرلىك دامۋىنا باعىتتاۋ كەرەك. مۇنداي قادام ءبىزدى شيكىزات ءوندىرۋشى مەملەكەتىنەن تەرەڭ ءوڭدەلگەن, دايىن تاۋار شىعاراتىن ءوندىرىستىك مەملەكەتكە اينالدىرادى.
ءبىر وكىنىشتىسى, 19 جىل بويىندا ءبىز, قاراپايىم ازاماتتار قازاقستان مەن دسۇ-نىڭ اراسىندا ءجۇرىپ جاتقان كەلىسىم-شارتتى تالقىلاۋعا اتسالىسا المادىق. وسىعان دەيىن قازاقستان دسۇ-عا كىرۋ كەرەك پە, جوق پا دەپ پىكىر تالاستىردىق. قوعام ءۇشىن بۇل دۇرىس. ويتكەنى, كەيبىر مەملەكەتتەر سياقتى «بالەن جەردە التىن بار» دەگەنگە ويلانباي مۇشە بولعان جوقپىز. 19 جىل بويى كەلىسىمشارتتى تالقىلاۋ – ەلىمىزدىڭ بۇل قادامعا جۇيەلى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ بارىپ, بەل شەشكەندىگىنىڭ ايعاعى. ارينە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي شەبەرلىگى دسۇ-نىڭ قويىپ وتىرعان تالاپتارىن قازاقستانعا پايدا اكەلەتىندەي كەلىسىمشارتقا نەگىزدەگەنىنە سەنەمىز. سول سەبەپتى, دسۇ-مەن ارادا قابىلدانعان كەلىسىمشارتتا قازاقستان حالقى مەن ەكونوميكاسىنىڭ مۇددەسىن تولىعىمەن قورعاۋ شارالارى ناقتى بەلگىلەنىپ, مەملەكەتىمىزدى وراسان تابىس جولدارىنا شىعارادى دەپ ويلايمىن.
– الىسقا بارماي, 1998 جىلدان دسۇ-عا مۇشە بولىپ كىرگەن قىرعىزستاننىڭ قازىرگى جاعدايىن قاراستىرىپ كورەيىكشى. قىرعىزستان وسى قادامى ارقىلى نەدەن ۇتتى, نەدەن ۇتىلدى؟
– ءيا, كەيبىر مالىمەتتەرگە كوز جۇگىرتسەك, باستاپقى كەزەڭدە قىرعىزستاننىڭ ءۇشىنشى مەملەكەتتەرمەن ساۋدا كولەمىن كۇرت تومەندەتىپ العاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. بۇل كورسەتكىش 1999 جىلى – 10,6 پايىزعا, 2000 جىلى – 5,9 پايىزعا تومەندەگەن. قىرعىز ۇلتتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ءوندىرىس ونىمدەرىنىڭ كولەمى 2003 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 9 پايىزعا قۇلدىراعان. 2005 جىلدىڭ باسىندا 203 وندىرىستىك كاسىپورىن ءوز جۇمىستارىن توقتاتتى. بۇل – سول ەلدەگى بۇكىل ءوندىرىستىڭ 33 پايىزى. قۇرىلىس وندىرىسىندەگى ينۆەستيتسيا كولەمى 17,8 پايىزعا تومەندەدى, ينفلياتسيا ءورشىدى, ازىق-ت ۇلىك قىمباتتادى.
بۇل جەردە قىرعىز اعايىندارىمىزدىڭ جىبەرگەن ءوز قاتەلىكتەرى دە بارشىلىق. ءبىرىنشى قاتەلىگى – ول دسۇ-مەن كەلىسىم-شارتقا تۇرعان كەزەڭدە تياناقتى تۇردە ءوز مەملەكەتىنىڭ ەكونوميكاسىن قورعاۋ بەلبەۋلەرىن دامىتپادى, ءارى دۇنيەجۇزىلىك نارىق ەكونوميكاسىن تولىق زەرتتەمەي, قىزبالىق تانىتقان كۇيدە اتالعان ۇيىمعا مۇشە رەتىندە كىرىپ كەتتى.
ەكىنشىدەن, – ىشكى مەملەكەتارالىق ساياسي تولقىنىستارعا ءجيى بوي الدىردى.
تاۋەلسىزدىك العان بويدا, قابىرعاسى قاتايماعان وتاندىق كومپانيالارىن دۇنيەجۇزىلىك باسەكەلەستىك بايگەسىنە اياماي-اق قوستى.
بىراق, دسۇ-نىڭ قىرعىزستانعا بەرگەن جاقسىلىقتارى دا جوق ەمەس. ماسەلەن, قىرعىزستاننىڭ جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرىن الايىق. قازىر ولاردىڭ بۇل سالاسى ءبىرشاما دامىپ, شىعارعان ونىمدەرى قازاقستان رىنوگىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ وتىر. كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر مەملەكەتتىڭ قانشاما كومەگىنە سۇيەنىپ وتىرسا دا, قىرعىز كاسىپكەرلەرىندەي جانكەشتىلىكپەن جۇمىس ىستەي الماي كەلەدى. مىنە, كوردىڭىز بە ومىرىلىك كۇرەس جولىندا باسەكەنىڭ كاسىپكەردى قالاي شىڭدايتىندىعىن.
دەگەنمەن, مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان كاسىپورىندارى دسۇ-عا قوسىلعاندا ءدال قىرعىز كاسىپكەرلەرىندەي قينالىسقا تۇسپەيدى. ويتكەنى, ءبىز بۇل ۇدەرىسكە ۇلكەن دايىندىقتارمەن كەلدىك. ەكىنشىدەن, قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ارتىندا قۋاتتى مەملەكەت تۇر. شيكىزات كوزدەرىمىز دە بارشىلىق.
ارينە, ءوندىرىسى دامىعان ەلدەر ءبىزدىڭ مەملەكەتتى شيكىزات قورى رەتىندە پايدالانۋعا تىرىسادى. وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلارعا جول بەرمەۋ – ءبىزدىڭ نەگىزگى ۇستانىمىمىز بولۋى قاجەت. دسۇ-عا كىرگەننەن كەيىن جەڭىلدىك كەزەڭىن ءتيىمدى پايدالانعانىمىز ءجون. وسى تۇستا قازاقستاندىق مازمۇنعا جاتاتىن سالالاردىڭ ءتىزىمىن ازىرلەپ العانىمىز ءجون. وتپەلى كەزەڭنىڭ جاڭا ءتارتىبىن ورناتۋىمىز كەرەك.
مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇلتتىق كومپانيالار, سالالىق اسسوتسياتسيالار جانە دسۇ ەلدەرىندەگى كاسىپكەرلەرمەن جانە ولاردىڭ وداقتارىمەن قارىم-قاتىناستى ايقىندايتىن تەتىكتەردى ويلاپ تابۋى كەرەك. بىرىككەن كاسىپورىندار, كونسورتسيۋمدار قۇرۋ جۇمىسىن دامىتۋ قاجەت. سەبەبى, بۇل وتاندىق كومپانيالاردىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن جولداردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. جاقسىلىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەت قاسيەتتەردىڭ ءبىرى – سابىرلىلىق ەكەنىن بارلىعىمىز جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان بۇل كەزەڭدى ۇلتتىق ەكونوميكامىزعا كەلگەن سىن ساعاتى دەپ قانا قابىلداماي, كەرىسىنشە ونى ەكونوميكامىزدىڭ ورلەۋىنە پايدالاناتىن باسپالداق دەپ ۇعىنۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».