قازىرگى تاڭدا تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەردى شەشۋگە, ءىرى ساتىپ الۋلار جاساۋعا نەمەسە كۇتپەگەن شىعىنداردى جابۋ ماقساتىندا نەسيە الۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى. الايدا كەيدە قارجىلىق قيىندىقتار تۋىنداپ, نەسيەنى ۋاقىتىلى تولەۋ مۇمكىن بولماي قالادى. مۇنداي جاعدايدا بورىشكەرلەرگە نەنى بىلگەن ماڭىزدى؟ وسى ساۋال توڭىرەگىندە قاجەتتى كەڭەستەر الۋ ءۇشىن ساراپشى ماماندارعا جۇگىنگەن ەدىك.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ نەسيە ساياساتىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ەندى بورىشكەرلەر قارىزىن 30 كۇننەن ارتىق كەشىكتەرگەن جاعدايدا ەكىنشى مارتە نەسيە بەرۋگە تىيىم سالىنادى. سونداي-اق العاش رەت نەسيە راسىمدەۋشىلەرگە قاتىستى تالاپتار قاتاڭدايدى. وسىعان بايلانىستى قارىز الۋشىلاردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى ايتارلىقتاي ارتاتىنى تۇسىنىكتى. بانك ماسەلەلەرى جونىندەگى تاۋەلسىز ساراپشى نۇرجان بياقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تولەمدى كەشىكتىرگەن جاعدايدا ەڭ الدىمەن نەسيە بەرۋشى تاراپقا حابارلاۋ كەرەك.
«ەڭ الدىمەن بانككە نەمەسە ءسىزدىڭ نەسيەڭىز راسىمدەلگەن ميكروقارجى ۇيىمىنا جۇگىنۋ قاجەت. سول جەردە تولەم بويىنشا قيىندىق تۋىنداعانىن نەمەسە مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن بەرەشەك قالىپتاسقانىن كورسەتىپ, رەسمي تۇردە ءوتىنىش جازعان دۇرىس. بۇل جاعدايدا مىندەتتى تۇردە جازباشا حابارلاۋ ۇسىنىلادى. مۇمكىندىك بولسا, ۇيىمنىڭ بولىمشەسىنە نەمەسە فيليالىنا جەكە بارىپ, وفلاين فورماتتا تاپسىرعان ءجون. ال ەگەر ونداي مۇمكىندىك بولماسا, ءوتىنىشتى ونلاين تۇردە, ءموبيلدى قوسىمشا نەمەسە رەسمي سەرۆيستەر ارقىلى جولداۋعا بولادى. دەگەنمەن ەڭ ءتيىمدىسى – ماسەلەنى الدىن الا ەسكەرتىپ, ۇيىمعا تىكەلەي ءوزىڭىز بارىپ حابارلاسۋ», دەيدى نۇرجان بياقاەۆ.
ەندى بورىشكەرلەردىڭ بانك شوتتارى تولىق بۇعاتتالمايدى
ساراپشى ماماننىڭ ايتۋىنشا, ەگەر وتىنىشتە كەلتىرىلگەن مالىمەتتەر قاناعاتتانارلىق جاعدايدا بولماسا بانك تولىقتاي باس تارتىرۋعا قۇقىلى. سول سەبەپتەن نەسيە بەرۋشى تاراپپەن جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋ ماسەلەنى جەڭىلدەتۋگە ايتارلىقتاي جول اشادى.
«بولىمشەگە بارعان كەزدە وتىنىشكە ءتۇرلى راستايتىن قۇجاتتاردى قوسا تىركەۋگە مۇمكىندىك بولادى. مىسالى, ازامات جۇمىستان ايىرىلعان بولسا, جۇمىستان بوساتىلعانى تۋرالى انىقتاما ۇسىنا الادى. ەگەر جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلسە, ءتيىستى مەملەكەتتىك پورتالدان الىنعان انىقتامانى قوسا بەرەدى. جالاقىسى ازايسا, تابىسىنىڭ تومەندەگەنىن راستايتىن قۇجات تاپسىرۋىنا بولادى. ەگەر جۇمىستا قىسقارتۋ بولسا, سول تۋرالى بۇيرىق نەمەسە انىقتاما بەرىلەدى. دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ەڭبەككە جارامسىزدىق نەمەسە مۇگەدەكتىك جاعدايى تۋىنداسا, مەديتسينالىق قۇجاتتار ۇسىنىلادى. سونداي-اق دەكرەتتىك دەمالىسقا شىققان جاعدايدا دا ءتيىستى انىقتامالار تىركەلەدى. قارجىلىق جاعدايدىڭ ناشارلاعانىن دالەلدەيتىن وزگە دە قۇجاتتاردى قوسا بەرۋ ماڭىزدى. وسىنداي قۇجاتتار تولىق ۇسىنىلسا, بانك ءوتىنىشتى جان-جاقتى قاراپ, وڭ شەشىم قابىلداۋى مۇمكىن. ال ەشقانداي راستايتىن قۇجاتتار بولماسا, بانك ءوتىنىشتى كەرى قايتارۋعا نەمەسە باس تارتۋعا زاڭدى تۇردە قۇقىلى», دەيدى ساراپشى.
ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى 18 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاپ قالدى
رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 2024 جىلى شامامەن 8,9 ميلليون ادام نەسيە العان. بۇل ەل حالقىنىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ قارجى ۇيىمدارى الدىندا قارىز مىندەتتەمەسى بار ەكەنىن كورسەتەدى. وتكەن جىلى نەسيە الۋشىلار سانى ازداپ قىسقارعانىمەن, ەلدەگى قارىز الۋشىلار سانى ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. بۇل رەتتە ءبىر ادامنىڭ اتىنا كەيدە بىرنەشە نەسيە راسىمدەلگەنىن دە ەستەن شىعارماعان ءجون. ال قارىز الۋشىعا بانك كەلىسىم بەرمەي, ءىس سوتقا وتكەندە نەسيە تولەۋشىنىڭ ءوز قۇقىقتارىن بىلگەن ماڭىزدى دەيدى قارجىگەر.
«ەگەر بانك سوتقا جۇگىنسە, قارىز الۋشىنىڭ زاڭمەن قورعالاتىن قۇقىقتارى بار. سوت پروتسەسىندە بانك تالاپكەر رەتىندە, ال قارىز الۋشى جەكە تۇلعا رەتىندە جاۋاپكەر بولىپ تانىلادى. الايدا بانك تاراپىنان زاڭبۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا, ازامات قارسى تالاپ قويۋعا قۇقىلى. مۇنداي كەزدە بانك جاۋاپكەر رەتىندە قارالۋى مۇمكىن. قارىز الۋشى سوتتا ءوز مۇددەسىن جەكە قورعاۋعا, سونداي-اق زاڭگەردى نەمەسە ادۆوكاتتى وكىل رەتىندە تارتۋعا قۇقىلى. سونىمەن قاتار ول بانك تالاپتارىنا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, قارسى تالاپ-ارىز بەرە الادى. قاجەت بولعان جاعدايدا قارىزدى وتەۋ كەستەسىن قايتا قاراۋدى سۇراۋعا دا قۇقىعى بار. سونداي-اق تاتۋلاسۋ نەمەسە مەدياتسيا راسىمىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ادەتتە سوتتىڭ الدىن الا وتىرىسىندا سوت تاراپتارعا تاتۋلاسۋ, مەدياتسيا نەمەسە قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋ جولدارىن ۇسىنادى. ەگەر تاراپتار ءوزارا كەلىسىمگە كەلە الماسا, ءىس جالپى تارتىپپەن سوت قاراۋىنا جىبەرىلەدى. سوندىقتان قارىز الۋشى سوتقا شاقىرتۋ العان جاعدايدا ءوز قۇقىقتارىن تولىق پايدالانىپ, بارلىق قۇجاتتارىن مۇقيات دايىنداپ, قاجەت بولسا كاسىبي زاڭ كومەگىنە جۇگىنگەنى دۇرىس», دەيدى نۇرجان تەمىرعالي ۇلى.
نەسيە – نەسىبە ەمەس
كوپ جاعدايدا قارىز الۋشىلار نەسيەنى نەسيەمەن جاۋىپ جاتادى. قارجى مامانىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەڭ ورەسكەل شەشىمدەردىڭ ءبىرى. ساراپشى ماسەلە ءتىپتى شەشىمىن تاپپاسا نەسيە راسىمدەمەي, وزگەلەردەن قارىز الىپ جاعدايدى رەتتەۋگە شاقىرادى.