اۋرۋدى اسقىندىرۋ   ەمدەلۋ مۇمكىندىگىن ازايتادى

قازىرگى تاڭدا جاڭا تەحنولوگيانىڭ جەتەگىندە دامىپ كەلە جاتقان اسا اۋقىمدى, كۇردەلى سالانىڭ ءبىرى – مەديتسينا. بۇگىندە ونىڭ سان ءتۇرلى تارماقتارى ادامنىڭ دەنە مۇشەلەرىن ءاربىر بولشەك, تۇكپىر-تامىرىنا دەيىن جەكە-جەكە جىكتەپ, ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا شەيىن زەرتتەپ تاستاعان. بۇرىن ادام دەنساۋلىعىنىڭ اراشاشىسىن دارىگەر دەگەن ءبىر عانا جالپىلاما اتاۋمەن اتاساق, قازىر ءاربىر دەنە مۇشەسىنىڭ ءوز ەمشىسى بار. ماسەلەن, ادامنىڭ توقىشەك, تىكىشەك اۋرۋلارىمەن اينالىساتىن – پروكتولوگتار. بۇل مەديتسينانىڭ ەڭ ءبىر نازىك, كوپشىلىك كوزىنشە كوبىنە اشىق ايتىلا بەرمەيتىن سالاسى. اسىرەسە, اۋرەتتى جەرىن كورسەتۋ تۇگىلى, تىكەلەي اتىمەن اتاۋدىڭ ءوزىن ۇياتتى سانايتىن قازاق حالقى ءۇشىن ءدال بۇل سالاعا ءسىڭىسۋ وڭاي بولعان جوق. الايدا, اۋرۋ مۇشە تالعامايدى. اۋرۋ ۇيالمايدى. ارينە, اۋرۋدىڭ قاي ءتۇرى دە جاقسى ەمەس. بىراق ءدال وسى سالادا «ۇيالىپ جۇرگەندە» اۋرۋىن اسقىندىرىپ الاتىندار كوپ دەيدى ماماندار. سونىڭ سالدارىنان بۇگىندە ماسەلە كۇردەلەنىپ, ادام ءولىمى جيىلەپ كەتكەن. ەندەشە, «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدىنىڭ كۇيىن» كەشپەي, بۇل سالانىڭ دا ايتىلۋعا ءتيىس تۇيتكىلدەرىن جوعارى ساناتتى دارىگەر-پروكتولوگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قازاقستاننىڭ, رەسەيدىڭ كولوپروكتولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى, استاناداعى №1 قالالىق اۋرۋحانا بازاسىنداعى امبۋلاتوريالىق كولوپروكتولوگيا ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى لەونيد تيانمەن اڭگىمەلەسە وتىرىپ تالقىلاعاندى ءجون كوردىك. – لەونيد ۆلاديميروۆيچ, پروك­تولوگ نەمەسە كولو­پروك­تولوگتىڭ كومەگىنە كوبىنە قانشا جاستاعى ادامدار جۇگىنەدى؟ ياعني, پرو­ك­تولوگيالىق اۋرۋلار قاي جاستا باس­تالادى؟ – نەگىزىنەن پروكتولوگتىڭ كولوپروكتولوگتان ايىرماسى, ول تىكىشەك اۋرۋلارىمەن عانا اينالىسادى. ال كولوپروكتولوگتار بۇعان قوسا توقىشەك اۋرۋلارىن قارايدى. اعزانىڭ بۇل بولىگىندەگى اۋرۋ كەز كەلگەن جاستاعى ادامدا كەزدەسۋى مۇمكىن. بىراق ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي ونىڭ اسقىنۋ فورمالارى ءارتۇرلى بولادى. سوندىقتان, اۋرۋ تۇرىنە قاراي ونى ءار توپقا بولەمىز. تىك جانە توقىشەك اۋرۋلارى بالالاردا دا كەزدەسىپ جاتادى. ايتكەنمەن, وتە سيرەك. كوبىنە 20 جاستان 50-گە دەيىنگى ارالىقتا تىكىشەك, توقىشەك اۋرۋلارى ساتىلاپ ءتۇرلى دەڭگەيگە وتەدى. تىكىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگى, وبىرعا اينالۋى كوبىنە ۇلكەن كىسىلەردە, 40-50 جاستاردا بولادى. سوندىقتان 40 جاستان كەيىن ءار ادامنىڭ ءوزىنىڭ ءتىس دارىگەرى, گينەكولوگ نەمەسە ۋرولوگ دارىگەرى بولۋى كەرەكتىگى سياقتى وتباسىلىق پروكتولوگ دارىگەرى دە بولعانى دۇرىس. نەگىزى بۇل سالانىڭ دارىگەرىنە كورىنەردە ادام ۇيالىپ-قىمسىنۋدان باستاپ قورقۋعا دەيىنگى ءتۇرلى سەزىمدەردى باستان وتكەرەدى. بىراق «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدە» دەگەندەي, باستىسى اۋرۋدىڭ ال­دىن الۋعا ءمان بەرگەن ءجون. ول ءۇشىن ەرتە جاستان دارىگەرگە كورىنۋ كەرەك. – جالپى, پروكتولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ تۋىنداۋىنا كو­بىنە ەكولوگيانىڭ جانە تاماق­تانۋدىڭ اسەرى بولىپ جاتىر دەي الامىز با؟ – ارينە. سوڭعى 20 جىلدا پروكتولوگيالىق اۋرۋلار كوبەيىپ كەتتى. ونىڭ سەبەبى, بىرىنشىدەن, بۇل تاقىرىپ اشىق ايتىلا باس­تادى. ادامدار اۋرۋىن جاسىرماي, دارىگەرلەرگە قارالا باستادى. ياعني, اۋرۋلار ءتىزىمى مولايدى. ال ەكىنشى جاعىنان, جيىرماسىنشى عاسىردىڭ اياعى مەن جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ باسىندا ەكولوگيا وتە ناشارلادى. قازىر ەشكىم قۇبىردان سۋ ىشپەيدى. تابيعي سۋلار بۇرىنعىداي تازا ەمەس. ونىڭ ۇستىنە تاعام قۇرامى وزگەردى. جەپ جۇرگەن تاماقتارىمىزدىڭ نەدەن جاسالاتىنىن كورگەن-ەستىگەن كەزدە ءتىپتى, دۇكەنگە بارعىڭ كەلمەي قالادى. ال توق جانە تىكىشەك اۋرۋلارىنىڭ كوبى ادامنىڭ دۇرىس تاماقتانباۋىمەن بايلانىستى. – بۇدان باسقا تاعى قانداي جاعدايلار اسەر ەتۋى مۇمكىن؟ – اسەر ەتۋشى فاكتورلار كوپ. ءتىپتى, گەنەتيكالىق فاكتورلار دا جولىعادى. كەيبىر وتباسىلار اۋلەتىمەن وسىنداي اۋرۋلارعا بەيىم كەلەدى. ونىڭ ىشىندە گەمورروي, وتباسىلىق پوليپوز, تىك جانە توقىشەكتىڭ اۋرۋىنا ونكولوگيالىق بەيىمدىلىك جانە زياندى حيميالىق ءوندىرىستىڭ ءوزى گەنەتيكالىق فاكتورلارعا ۇلاسادى. بىزگە كەلەتىندەردىڭ كوبى «كو­لوگەندى كولوستاز» دەگەن زاماناۋي اتاۋعا يە كلينيكالىق سيندرومنان زارداپ شەگەدى. ول دەگەنىمىز كادىمگى ءىشتىڭ قاتۋى. ياعني, ىشەكتىڭ سىرتقا شىعۋى ءتيىس زاتتاردان ۋاقتىلى بوساماۋى. بۇل جەردە ەشقانداي مەديتسينالىق تۇسىنىكتىڭ قاجەتى جوق, قاراپايىم ادامعا دا بەلگىلى جاعداي – ۇزاق ۋاقىت بوساماعان توقىشەكتىڭ تىتىركەنۋى اسەرىنەن سىلەكەيلى قابىعى قابىنادى. ءتىپتى, كەيدە ىشەكتىڭ جارىقتانۋى, ىشىنەن سىزىقتاپ جىرتىلۋى بەلەڭ الادى. ودان ءارى گەموررويعا ۇلاسىپ, تىكىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگىنە دەيىن اپارۋى ىقتيمال. ال ىشقاتۋ نەگىزىنەن تاماقتانۋدىڭ بۇزىلۋىنان تۋىندايدى. ادام كۇندەلىكتى سۇيىق تاماق ءىشىپ, جەمىس-جيدەكتەردى كوپتەپ پايدالانعان ءجون. بۇل كەز كەلگەن ەمدەۋ ءادىسىن جاقسارتا تۇسەدى. گەموررويدىڭ ءبىر جامانى – دەر كەزىندە اۋرۋ سەزىلمەي, تەك جاعىمسىز اسەردە بولىپ جۇرە بەرەتىنى. كەيدە ىشەك وزدىگىنەن قايتا ىشكە ەنىپ كەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ونىڭ ەش قاۋپى جوق دەگەن وي بولادى. الايدا, بۇل ۇلكەن قاتەلىك. توقىشەكتەگى قان تامىردىڭ كەڭەيىپ كەتۋى – تىكىشەك اۋرۋلارىنىڭ ءبىرى عانا. ونىڭ سالدارى ءارى قاراي اعزاداعى وزگە مۇشەلەردىڭ جۇمىسىن بۇزىپ, ءتۇرلى اۋرۋعا سوقتىرادى. – قازىر كولوپروكتولوگيا سا­لا­سىندا قانداي ەم ءتۇرى كەڭ قول­دانىستا؟ – كولوپروكتولوگيادا ەمدەۋ ءادىس-ءتاسىلى اۋرۋدىڭ دەڭگەيىنە, ناۋ­قاستىڭ جەكە يممۋندىق قا­بىلەتىنە قاراي جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, ەگەر اڭگىمە قابىنۋ اۋرۋلارى تۋرالى بولسا, مىسالى, پروكتيت, پروك­توسيگمويديت سياقتى توقىشەك اۋرۋلارى, ويىقجارالى كوليتى, ىشەكتىڭ تىتىركەنۋى, مۇن­دايدا كونسەرۆاتيۆتى, مەديكامەنتوزدى جانە سول اۋىرعان جەرگە عانا ەم جۇرگىزۋ دەگەندەي ەم-شارالار قولدانىلادى. وعان كوبىنە سۋلفانيلاميد توبىنداعى دارىلەردى قولدانا وتىرىپ, ەمدىك ميكروليزم, يممۋندى قالىپقا كەلتىرۋ سىڭايلى ادىستەرگە سۇيەنەمىز. ال ەگەر, ءما­سەلە تىكىشەكتە بولسا, وندا ءجيى كەز­دەسەتىن گەمورروي, ءانالدى جارىلۋ, پوليپ سياقتى اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءمالوينۆازيۆتى ادىستەرگە جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بار. بىراق اۋرۋ باستاپقى كەزەڭىنەن ءوتىپ كەتسە, وندا وتا جاساۋعا تۋرا كەلەدى. – ال ەندى ءسىزدىڭ قابىلداۋ­ىڭىزعا قالاي بارا الامىز؟ ءوزى­ڭىز باسقارىپ وتىرعان استا­نا­داعى بىردەن-ءبىر امبۋ­لاتو­ريا­لىق-كلينيكالىق كولوپروكتولوگيا ورتالىعى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟ – №1 قالالىق اۋرۋحانا با­زاسىنداعى امبۋلاتوريالىق-كلينيكالىق كولوپروكتولوگيا ورتالىعى – كولوپروكتولوگيالىق اۋرۋلارمەن اينالىساتىن اس­تانا قالاسىنداعى جالعىز مامان­داندىرىلعان ورتالىق. ارينە, جەكەمەنشىك مەكەلەر كوپ, بىراق ولاردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ور­تالىقتاي مامانداندىرىلعان دەي المايمىز. ورتالىق 2013 جىلى قۇرىلدى. بىراق كولورەكتالدى حيرۋرگيا №1 قالالىق اۋرۋحانادا كوپ جىلدار بۇرىن دامي باستاعان. قازاقستانداعى جەتەكشى كولوپروكتولوگتاردىڭ ءبىرى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ن.ۆ.مۋن كوپ جىلدارىن وسى عىلىمعا ارنادى. №1 قالالىق اۋرۋحانانىڭ حيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ بازاسىندا جۇمىس ىستەي وتىرىپ ول ءوز كولوپروكتولوگتار مەكتەبىن قۇرعان. مۇندا بارلىق پروكتولوگيالىق ناۋقاستاردى حيرۋرگيالىق ەمدەۋ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋىمەن جۇرگىزىلەدى. ورتالىق جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى توقىشەك اۋرۋلارىنىڭ دياگنوستيكاسى, كولورەكتالدى وبىردى ەمدەۋ, انىقتاۋ بويىنشا سكرينيگتى وتكىزۋ, ەندوسكوپيا, رەنتگەنوگرافيا, گەموررويدى, سفينكتەريتتى, ءپاپيلليتتى, كريپتيتتى وپەراتسيا­سىز ەمدەۋ, بەيسپەتسيفيكالى ويىق­­جارالى كوليتتى, كرون اۋرۋىن, ايقىندالماعان كوليتتى, سو­زىلمالى كوليتتى وپەراتسياسىز ەمدەۋ بولىپ وتىر. جالپى, مۇن­دا كولوپروكتولوگيالىق وپەرا­تسيالاردىڭ بارلىق ءتۇرى جاسالادى. ورتالىق قابىلداۋ مەن ەمدى قالالىق ەمحانالاردىڭ جولداماسى بويىنشا بيۋدجەتتىك نەگىزدە, تەگىن, سونداي-اق, اقىلى نەگىزدە كورسەتەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.