توقىراۋ تابالدىرىعىندا

سوڭعى كەزدەرى الەمدىك اقپارات قۇرالدارىندا جاھاندىق داعدارىستىڭ جاڭا قارقىنمەن باس كوتەرەتىندىگى تۋرالى جاعىمسىز حابارلار كوبەيە تۇسۋدە. وسىعان بايلانىستى كوپتەگەن ساراپشىلار وزدەرىنىڭ بەرگەن تۇسىنىكتەمەلەرىندە بۇل داعدارىستىڭ اۋقىمى بۇرىنعىدان دا زور بولادى دەگەن قاۋىپ بىلدىرگەن. تومەندەگى حابارلاردا وسى جاعدايلار جازىلعان.

بورىش دەندەپ بارادى

دامىعان ەلدەر بورىش اپانىنا بارعان سايىن تەرەڭدەپ باتىپ بارادى. كوپتەگەن ەلدەردە ولاردىڭ ىشكى جالپى ونىمىمەن سالىستىرعانداعى مەملەكەتتىك قارىز دەڭگەيى 2008 جىلعى جاعدايدان الدەقايدا ارتىپ كەتتى, دەپ حابارلايدى ktovkurs.com سايتى. وسى جاعدايعا بايلانىستى كوپتەگەن ەلدەر داعدارىسپەن كۇرەسۋدىڭ امالدارىن قاراستىرۋدا. جاپونيا بانكتەرى ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋدىڭ كەڭ كولەمدى باعدارلامالارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن جۇرگىزۋدە. مۇنداي ارەكەتتىڭ باستى سەبەبى, ون جىلدان استام ۋاقىت كولەمىندە ءارى-ءسارى جاعدايدا كەلە جاتقان ەكونوميكانى ءسال دە بولسا ءتۇزۋ باعىتقا الىپ شىعۋ. ارينە, ءاربىر جاقسىلىقتىڭ وزىندىك كەمشىلىگى دە بولاتىنى تۇسىنىكتى. بۇگىنگى كۇنى جاپونيا بانكتەرىنىڭ قولدانىپ وتىرعان امالدارى باقىلاۋسىز ينفلياتسياعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا بۇل شارالاردىڭ ەكونوميكاعا تيگىزەتىن پايداسى مەن زيانى بىردەي بولماق. بىراق جاپون ۇكىمەتى اتالعان شارالاردى قولدانا وتىرىپ, ەل كولەمىندەگى ۇلكەن ءبىر پروبلەمانى شەشۋدى كوزدەيدى. اتالعان شارا ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ قازىردىڭ وزىندە 400 پايىزىنا دەيىن جەتكەن قارىزدار كولەمىن ازايتۋعا سەبەپشى بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, مۇنداعى قارىزداردىڭ باسىم بولىگى ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىمەن بەلگىلەنگەن. دەمەك, ۇلتتىق ۆاليۋتا قۇنسىزدانعان سايىن اتالعان قارىز دەڭگەيى دە تومەندەي بەرمەك. الەمدە قازىرگى كۇنى قارىزدارىنىڭ كولەمى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 300 پايىزىنان اسقان 9 ەل بار. بۇل ەلدەردىڭ بارلىعى دامىعان ەلدەر قاتارىندا اتالادى. دەگەنمەن, ءدال قازىرگى ساتتە بۇل ەلدەردىڭ بارلىعىن (پورتۋگاليا مەن گرەكيانى قوسپاعاندا) قارىز جونىندەگى پروبلەمانى باستان كەشىرىپ وتىر دەۋگە كەلمەيدى. سەبەبى, بۇل ەلدەردەگى بانكتەر بەرەتىن نەسيەلەردىڭ پايىزدىق ستاۆكاسى تومەن, ءارى نەسيە بەرۋشىلەر دە سەنىممەن قارايدى. الايدا, قارجى جۇيەسىندەگى ءسال عانا قيىندىقتىڭ ءوزى بورىش داعدارىسىن تۋىنداتۋى عاجاپ ەمەس. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەندى بورىش داعدارىسى ورىن الاتىن بولسا, ول 2011 جىلعى جاعدايدان الدەقايدا تەرەڭدەپ, جاھاندىق سيپات الماق. ويتكەنى, ەندىگى جاعدايدا قارجى جۇيەسىندە ورىن العان اپاندى بۇرىنعىداي مول كولەمدى قارجىمەن بىتەپ تاستاۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ساراپشىلاردىڭ سوڭعى كەزدەرى جاساعان تالداۋى بويىنشا, الەم مەملەكەتتەرىنىڭ 39 پايىزى بورىش داعدارىسىنىڭ كەلەسى قۇرباندىقتارىنا اينالۋعا تاياۋ قالعان. ويتكەنى, ولارداعى مەملەكەتتىك قارىزدار ىشكى جالپى ونىمدەرىنىڭ دەڭگەيىنەن ارتىپ تۇسكەن. McKinsey Global Institute-ءنىڭ جاڭا ەسەبىنە قاراعاندا, قازىرگى كۇنى الەمنىڭ بارلىق ءىرى ەكونوميكالارى 2007 جىلعى رەتسەسسيالار مەن قارجى داعدارىسى باستالعان ۋاقىتقا قاراعاندا, وزدەرىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى بورىش بەرەشەگىنە باتىپ وتىر. مىنە, وسىنىڭ سالدارىنان جالپى الەمدىك قارىز كولەمى سول كەزدەگى جاعدايمەن سالىستىرعاندا, 17 پايىزعا ارتىپ كەتكەن. بۇتىندەي ايتاتىن بولساق, جالپى الەمدىك قارىز كولەمى 2014 جىلدىڭ ءىى توقسانىنىڭ سوڭىندا 199 تريلليون دوللاردى قۇراعان. ال 2000 جىلدىڭ سوڭىنا تامان بۇل قارىز كولەمى 87 تريلليون دوللار عانا بولاتىن. 2007 جىلدىڭ سوڭىندا بۇل قارىز 142 تريلليون دوللارعا جەتتى. ەندى مىنە, ودان 57 تريلليون دوللارعا اسىپ ءتۇسىپ وتىر. دەمەك, ۋاقىت وتكەن سايىن, الەمدىك قارىز كولەمى دە ۇلعايا تۇسۋدە. وسىعان قاراپ, قارجى سالاسىنىڭ ساراپشىلارى ەندى داعدارىس بولا قالسا, ول بۇكىل الەمدى شارپيدى, بۇل داعدارىستىڭ جاھاندىق سيپاتى بولادى, دەپ قورىتىندى ءتۇيىپ وتىر.

بريتانيادا اۆتوكولىك ءوندىرىسى قۇلدىراۋدا

بريتانيانىڭ اۆتوموبيل ونەركاسىبىنىڭ كولەمى وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما شەكتەلە تۇسكەن. ساراپشىلار مەن اتالعان رىنوكتىڭ بەلگىلى ويىنشىلارى بۇل جاعدايدى بيىلعى جىلى جاڭا مودەلدەر شىعارۋدىڭ مولايا تۇسۋىمەن تۇسىندىرگىسى كەلەدى. اۆتوموبيل وندىرۋشىلەر مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ قوعامى (SMMT) وتكەن بەيسەنبىدە بريتانياداعى اۆتوموبيل ءوندىرىسىنىڭ قاڭتار ايىنداعى ەسەبىن شىعاردى. وسى ەسەپتەن ءمالىم بولعانىنداي, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا, ءوندىرىس كولەمى 127 385 اۆتوموبيلگە دەيىن تومەندەگەن. ياعني, 1,2 پايىزعا ازايعان. ال اۆتوموبيل ەكسپورتىنىڭ قاڭتارداعى كولەمى 6,2 پايىزعا ازايىپ, 97 022 دانانى قۇراعان. SMMT بۇل جاعدايدى كوپ قارجىنىڭ نەگى­زىنەن جاڭا مودەلدەردى شىعارۋعا جۇمسالعاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. ين­ۆەستي­تسيانىڭ ءبىراز بولىگى ناق وسى ىسكە جۇمسالعان ەكەن. مۇنداي جاڭا مودەلدەر بيىلعى جىلدىڭ وزىندە رىنوكتا پايدا بولۋعا ءتيىس. وسى جاڭا مودەلدەردى شىعارۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالار قاجەت بولعان. قارجىنىڭ باسىم بولىگى وسى ءىستى ۇيىمداستىرۋعا جۇمسالعان. دەگەنمەن, بىرقاتار ساراپشىلار قازىردىڭ وزىندە بريتانياداعى اۆتوموبيل ونەركاسىبى كولەمىنىڭ تومەندەي تۇسۋىنە الاڭداۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ويتكەنى, ولاردىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, سوڭعى بەس جىلدىڭ وزىندە بريتانيانىڭ ازيا ەلدەرىنە جونەلتكەن اۆتوموبيل ەكسپورتىنىڭ كولەمى ءۇش ەسەگە دەيىن وسكەن بولاتىن. ال وتكەن جىلى بۇل ەل سىرتقى نارىقتارعا 1,2 ميلليون اۆتوكولىك ساتىپتى. دەمەك, قاڭتار ايىندا اۆتوكولىك ءوندىرىسى كولەمىنىڭ ازايا ءتۇسۋى, سونىڭ ىشىندە ەكسپورتتىڭ 6,2 پايىزعا قۇلدىراۋى الاڭداۋعا لايىق جاعداي دەپ ەسەپتەيدى ولار. ازىرگە جىلدىڭ باسى عانا. ءتىپتى, ءبىرىنشى توقساننىڭ اياقتالۋىنىڭ وزىنە ءالى ءبىرتالاي ۋاقىت بار. سوندىقتان, ءبىر ايدىڭ كورسەتكىشىنە قاراپ بال اشۋدىڭ ءوزى شىندىققا سايكەس كەلە قويماس. «بالاپاندى كۇزدە سانايتىندىعى» تاعى بەلگىلى. بىراق قالاي الىپ قاراعاندا دا, وسى ۋاقىتقا دەيىن دامىپ كەلە جاتقان بريتانيا اۆتوموبيل ونەركاسىبىنىڭ جاڭا جىلدى جاعىمسىز كورسەتكىشتەرمەن باستاۋىنىڭ ءوزى مۇنداعى اۆتوكولىك شىعارۋشىلار مەن ساتۋشىلاردىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرگەندەي.

گەرمانيادا جۇمىسسىزدىق كوبەيدى

گەرمانياداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىشكە جەتتى. ءدال قازىرگى كۇندەرى بۇل ەلدە 12,5 ميلليون ادام ەكى قولدارىنا ءبىر كۇرەك تابا الماي بوسقا ءجۇر. بۇل – جالپى ەل ازاماتتارىنىڭ 15,5 پايىزىن قۇرايتىن كورسەتكىش. وسىنداعى ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە جالعىز باستى اتا-انالار مەن جۇمىسسىزدار گەرمانياداعى كەدەيشىلىككە دۋشار بولعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىن قۇراپ وتىر. Paritatische Gesamtverband زەرتتەۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, مۇنداعى جالعىزباستى اتا-انالاردىڭ 40 پايىزدان استامى مەن جۇمىسسىزداردىڭ 60 پايىزعا جۋىعىنىڭ تۇرمىسى كەدەيلىك دەڭگەيىن بەلگىلەيتىن كورسەتكىشتەن دە تومەندەپ كەتكەن. قارتتار مەن زەينەتكەرلەردىڭ 15 پايىزى وسى توپتىڭ قاتارىنا قوسىلىپ وتىر جانە بۇل كورسەتكىش ۋاقىت وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. اتالعان ۇيىم بۇل دەرەكتەردى ازىرلەگەن كەزدە ەۋروپالىق وداق قابىلداعان كەدەيلىك دەڭگەيى كورسەتكىشىن ەسەپكە العان. وسى كورسەتكىش بويىنشا, مۇندا كىمنىڭ تابىسى ەلدەگى ورتاشا كىرىس كولەمىنىڭ 60 پايىزىنان تومەن بولسا, سول كەدەي دەپ ەسەپتەلەدى.

بەەر-شەۆەدەگى ەرەۋىل

«حيميكاليم لە-يسراەل» كونتسەرننىڭ 700-گە جۋىق جۇمىسشىسى كەشەگى كۇندەرى ەرەۋىلگە شىعىپ, بەەر-شەۆە قالاسىنىڭ ورتالىق كوشەلەرىندەگى جولداردى جاۋىپ تاستادى. ولار وسىنىڭ الدىندا عانا جۇمىستان قىسقارتۋ جونىندە حابارلاما العان بولاتىن, دەپ حابارلايدى Ynet سايتى. بەەر-شەۆە – نەگەۆا پروۆينتسياسىنىڭ استاناسى. جۇمىسشىلار ەرەۋىلى وسى قالانىڭ رەگەرا گۇلزارىندا تاڭ اتىسىمەن باستالىپ كەتكەن. پوليتسيا ەرەۋىل جاساۋشىلاردى نازاردا ۇستاعانىمەن, ولارعا قارسى كۇش كورسەتۋ ارەكەتتەرىن جاساي قويعان جوق. كەلىپ تۇسكەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, كونتسەرن ديرەكتسياسى «تەركوۆوت بروم» زاۋىتىنىڭ 270 جۇمىسشىسىن, «ميفالەي يام ا-مەلاح» كاسىپورنىنىڭ 450 جۇمىسشىسىن جۇمىستان قىسقارتۋدى ۇيعارعان. وسى ۇيعارىمدارىن جۇمىسشىلاردىڭ وزدەرىنە حابارلاعان. ەرەۋىلدىڭ باستالۋىنا مىنە, وسى جاعداي تۇرتكى بولعان. «مەن ءومىر بويى سدومداعى وندىرىستە جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. ەگەر جۇمىستان قىسقاراتىن بولسام, وتباسىمنىڭ الدىندا قالاي دەپ اقتالامىن؟! مەن سياقتى قيىندىققا دۋشار بولۋشىلاردىڭ بارلىعى وسىنداي ۋايىم شەگۋدە», دەيدى ەرەۋىلگە شىعۋشىلاردىڭ ءبىرى 47 جاستاعى گيورا بارمي. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي جاسقا كەلىپ, ەلدىڭ وڭتۇستىگىنەن قايتا جۇمىس تابۋ وتە قيىنعا تۇسپەك. سوندىقتان ول ەگەر شىنىمەن جۇمىستان قىسقاراتىن بولسا, نەگەۆەدە بۇدان ءارى قالا المايتىندىعىن, وتباسىن الىپ يزرايلدەن كەتەتىندىگىن مالىمدەدى. جۇمىستان قىسقارۋشىلار كومپانيانىڭ بۇل ارەكەتىنە مەملەكەت ارالاسىپ, وعان بوگەت جاساۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, «حيميكاليم لە-يسراەل» كونتسەرنىندە ماسەلەنى داۋىسقا سالۋ بارىسىندا, مەملەكەت باسىم داۋىسقا يە بولىپ تابىلادى. ياعني, مەملەكەت كونتسەرن باسشىلىعىنىڭ شەشىمىنە توسقاۋىل قويا الادى. جۇمىسشىلار, سونداي-اق, كونتسەرندەگى ادىلەتتىلىك ماسەلەسىنە دە نارازىلىقتارىن تانىتۋدا. ولاردىڭ ايتۋىنشا, كونتسەرن باسشىلىعى جۇمىستان قىسقارۋعا تۇسكەندەرگە, ەگەر ولاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى جۇمىس ءوتىلى مەن تۇراقتى مارتەبەسى بولعان جاعدايدا عانا وتەماقىلارىنا 500 مىڭ شەكەل ۇستەمە قوسادى ەكەن. ال كونتسەرننىڭ باس ديرەكتورى بولسا, ايىنا 1,8 ميلليون شەكەل كولەمىندە جالاقى الۋدا. «وسىنىڭ ءوزى ادىلەتتىلىك پە؟» دەپ سۇرايدى ەرەۋىلگە قاتىسۋشىلار. بۇگىنگى كۇنى بۇل ەرەۋىل ودان ءارى جالعاسۋدا. دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».