جارىعى ءجيى سونەتىن جەزدى

ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىندە 17 كەشەن­دى ترانسفورماتورلىق قو­سالقى ستانسا (كتپ), 6 تارات­قىش جەلى (فيدەرلەر) بار. وسى­نىڭ بارلىعىنىڭ ەلەكتر جۇيەسى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, يەسىز تۇر. قاعاز جۇزىندەگى يەسى – ۇلىتاۋ اۋداندىق كوممۋنالدىق-شا­رۋا­شىلىق كاسىپورنى. بىراق ولار نارىقتىق جاعدايىنا بايلانىستى بانكروتتىق مەكەمە دەپ تانىلعان. سەبەبى, ەشقانداي پايدا كورمەيدى. العان ەلەكتر توعىنا ءوزى قارىز بولىپ وتىرادى, شىعىنىن جابا المايدى. جەزدى كەنتىندە ەلەكتر جەلىلەرى كەڭەس كەزەڭىندە سالىنعان, بارلىعى ەسكى, سىمدارى توزعان. ينفراقۇرى­لىم ءجيى سىر بەرەدى. ەلەكتر جۇيەسى­نە ەسەپتە جوق نىساندار قوسىل­عان. كەنتتەگى جۇمىسسىزدىق, باسقا دا سەبەپتەرمەن كوشىپ كەتكەن تۇرعىنداردىڭ ءۇيى ءالى ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلىپ تۇر. قونىس اۋدارعانىن تۇرعىن ەسكەرتسە دە, كەنتتە ەلەكتر توگىن اجىراتىپ, مورلەپ قوياتىن ەلەكتريك جوق. امال جوق, اۋىل اكىمى باس بولىپ, وسى ماسەلەمەن ءالى الىسىپ كەلەدى.

كوپتەگەن ترانسفورماتور مەن جەلىلەر ءوز مەرزىمىن الدەقاشان وتەگەن. بۇل اپاتتاردىڭ جيىلەۋى­نە اكەلەدى. اراگىدىك جوندەۋ جۇمىسىنا اۋدان اكىمدىگىنەن ماردىمسىز قاراجات بولىنەدى. بۇل اقشا قۇمعا سۋ قۇيعانداي, ءبىر جەرىن بۇتىندەپ جاتسا, ەكىنشى جاعى قۇلاپ جاتادى. ۋاقىتشا جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, تۇبە­گەيلى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى.

كوممۋنالدىق شارۋاشى­لىق­تىڭ جاعدايى مۇشكىل, ونى ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ءبىلىپ وتىر. اۋدان باسشىسى ءوزىنىڭ قۇزىرەتىنىڭ شەگىنە دەيىن بۇل ماسەلەنى كوتەردى. ەندى وعان كومەككە وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى كەلۋى كەرەك. جەزدى كەنتىنىڭ اكىمى مۇراتبەك جۇمابەك قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. جاقىندا وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى الماس جانداربەكوۆ­كە جولىعىپ, «ەلەكتر جارىعى ماسەلەسى قاشان شەشىلەدى؟» دەگەن ساۋالىنا «الاڭداماڭىز, «جەزقازعان ەنەرگيا تاراتۋ كومپانياسىن» (جرەك) سوتقا بەرىپ جاتىرمىز» دەگەن قىسقا جاۋاپ الىپتى.

كەنت اكىمى ءسوز اراسىندا: «سوڭ­عى رەت جەزدىدە جارىق قاشان ءسوندى دەگەن سۇراعىڭىزعا جاۋاپ بەرەيىن – كۇنى كەشە عانا. نەگە سونەدى دەسەڭىز, ەلەكتر جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمە كوپ. توزىعى جەتكەن ترانسفورماتورلار ءجيى ىستەن شىعادى. حالىقتىڭ تۇرمىس­تىق تەحنيكالارى كۇيىپ كەتەدى. الىسقا بارماي-اق, وسى وتىرعاندا ۇيدەگى مۇزداتقىشىمىز ىستەن شىعىپ, ساتباەۆ قالاسىنا جوندەۋ­گە بەردىك. كەنتتە زەينەتكەرلەر, قاراپايىم جۇمىسكەرلەر تۇرادى. كولىك جۇر­گىزۋشىم 120 مىڭ تەڭگە ايلىق الادى. قىسقا تۇيىقتالۋ بول­عاندا تۇرمىسقا قاجەتتى قىمبات دۇنيەسى جانىپ كەتەدى. قارجىسىن قالاي جەتكىزەدى؟» دەپ قىنجىلىس ءبىلدىردى.

مۇراتبەك دوسىمبەك ۇلى بۇل ماسەلەنى اكىم بولىپ سايلانعان 2021 جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. ءوزى وسى توپىراقتا تۋىپ-ءوستى, جوعارى ءبىلىم الدى. حالىق 2025 جىلى كەنت اكىمى لاۋازىمىنا قايتا سايلادى. اكىم بۇل ماسەلەنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى باق-تا كوتەرگەن ەكەن. سودان بەرى دە بەس جىل ءوتتى, وزگەرگەن ەشتەڭە جوق, «باياعى جارتاس, ءبىر جارتاس...»

بىلتىرعى 28 قاراشادا استانا­دا مەملەكەت باسشىسى­نىڭ قاتىسۋىمەن اۋىلدىق وكرۋگ­تەر اكىمدەرىنىڭ فورۋمى ءوتتى. فورۋم بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ جانە اۋىل اكىمدەرى ينستيتۋتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ايقىنداپ, بايانداما جاسادى. وسى اشىق فورماداعى ديالوگ-پلاتفورمادا مۇراتبەك جۇمابەك جەزدى كەنتىندەگى ەلەكتر جەلىلەرىن جون­دەۋ, جارىقتاندىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. وسى سالاعا قاتىستى مينيسترلىكتەگى ماماندار جالپىلاما, سىرعىتپا جاۋاپ, ۋادە بەرىپ, شىعارىپ سالدى.

ەلەكتر ماسەلەسى ءالى شەشىمىن تابار ەمەس. اكىم قازىر ەكى ادام­عا كۇزەتشىنىڭ جالاقىسىن تو­لەپ, ەلەكتريك ەتىپ ۇستاپ وتىر. كۇ­زەتشى قالاي ەلەكتريك بولۋى كە­رەك دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. ەكەۋى – ەكى سالانىڭ مامانى. نەگىزى, مۇنداي مامانداردىڭ جالاقىسى 250 مىڭ تەڭگە­دەن باستالادى. جۇمىسى قاۋىپتى, سوعان قاراماستان ولار كۇ­زەتشىنىڭ بار بولعانى 85 مىڭ تەڭ­گەسىن قاناعات تۇتىپ وتىر. سەبەبى ولار­دىڭ مەكەمەسى بانكروت, مامان ۇس­تاي المايدى. اكىم ەلەكتريكتەرگە «جەزدىدە كۇن دەمەي, ءتۇن دە­مەي جارىق بولۋى كە­رەك» دەپ تا­لاپ قويادى. ال ەسكىر­گەن جەلىلەر, تو­زىعى جەتكەن سىمدار, قيسايعان باعا­نالار تۇرعاندا جەزدىدە جا­رىق­تىڭ ۇزدىكسىز, قالىپتى جار­قىراپ تۇرۋى ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس.

ء«الى كۇنگە دەيىن قوسالقى ستان­ساعا جوندەۋ جۇمىسى جۇر­گىزىلگەن جوق, ترانسفورماتورلار سىنعان, اپاتتى جاعدايدا. قازىر تەحنيكانىڭ دامىعان زامانى. كەنتتەگى ەلەكتر جەلىلەرىن تولىق جاڭارتۋ, زاماناۋي ترانسفورماتورلار ورناتىپ, ەنەرگيا­نى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيال­ارىن ەنگىزۋ قاجەت. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى بيلىك پەن ەنەرگيا­مەن قامتۋ مەكەمەلەرى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى كەرەك», دەيدى بايىرعى ەلەكتريك, زەينەتكەر نۇريدەن سارينوۆ.

شىنداپ كىرىسسە, شەشىلمەي­تىن ءتۇيىن جوق. ايتالىق, ۇلىتاۋ وبلى­سىنداعى جاڭاارقا اۋدانى رەسپۋبليكالىق «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىن­دا قارجى بولگىزىپ, ەلەكتر ماسە­لە­سىن وڭتايلى شەشىپ الدى. سول تۇرعىدا جەزدى كەنتىنە دە وسى باع­دارلاما اياسىندا قارجى ءبولى­نىپ, قولداپ جىبەرسە, قالىڭ كوپ­شىلىكتىڭ العىسىنا بولەنەر ەدى.

ۇلىتاۋ وبلىسى