وزبەكستانمەن شەكارالاس سارىاعاش اۋدانى جىبەك جولى اۋىل وكرۋگىندە ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ جۇيەسىنىڭ بولماۋى تۇرعىندارعا قيىندىق تۋدىرىپ كەلگەن-ءدى. اۋىل تۇرعىندارى ۇزاق ۋاقىت بويى اشىق سۋ كوزدەرى مەن جەكە قۇدىقتاردى پايدالانىپ, تاسىمالداۋ ارقىلى اۋىزسۋمەن قامتىلعان ەدى. مەملەكەتكە قايتارىلعان اكتيۆتەر ەسەبىنەن جىبەك جولى, زورتوبە, سارقىراما, جاڭاقۇرىلىس جانە قاراباۋ ەلدى مەكەندەرىندە اۋىزسۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە اتالعان اۋىلدار ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. اۋىزسۋ عانا ەمەس, اۋىلدار بۇگىندە تۇرعىنداردىڭ جايلى تۇرمىسىنا قاجەتتى ساپالى ينفراقۇرىلىممەن قامتىلعان.
«تۇرمىسىمىز كورشىلەرىمىزدەن دە, قالالىقتاردان دا جاقسى. اۋىزسۋ, جارىق, جول, گاز سىندى ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەر تولىق شەشىمىن تاپقان. جالپى, كەيىنگى جىلدارى كوپتەگەن ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسى جاقسارا ءتۇستى. تۇتىناتىن ەت-ءسۇت تە, كوكونىس تە, جالپى ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىعى وزىمىزدە وندىرىلەدى. ياعني تابيعي ءونىمدى تۇتىنامىز, قالالىقتاردان جاقسى تۇرامىز دەيتىنىم دە سوندىقتان. بۇل يگىلىكتىڭ بارلىعى, ارينە, ەڭبەكتىڭ, مەملەكەت قولداۋىنىڭ, ىسكەر اۋدان اكىمىنىڭ, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى», دەيدى جىبەك جولى ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى قىدىرباەۆ نۇرمات.
بۇگىندە قازاقستان-وزبەكستان شەكاراسىنداعى «جىبەك جولى» وتكىزۋ بەكەتىندە رەكونسترۋكتسيا جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋدا بۇل نىساننىڭ الار ورنى دا ەرەكشە. سونداي-اق 2026 جىلعا ارنالعان جوسپارعا سايكەس, تۇرعىندار تاراپىنان كوتەرىلگەن ۇسىنىستار نەگىزىندە ەلدى مەكەندەگى كىشى فۋتبول الاڭىن اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى. كوشە بويىنا ۆوركاۋت جانە بالالار ويىن الاڭقايى سالىنادى. اۋىلدار اباتتاندىرىلىپ, جوندەۋدەن وتكەن كوشەلەر جارىقتاندىرىلعان.
«اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول», دەگەن ەسكىدەن قالعان ەستى ءسوز بار. بۇل ۇلاعاتتى ءسوز باسشىلاردىڭ بۇقارامەن ساناسىپ, الەۋمەتتىڭ مۇڭ-زارىڭا قۇلاق سالۋى كەرەكتىگىن ۇعىندىرادى. وسى ورايدا جۇمىس ىستەسەم, حالىقتىڭ كوڭىلىن تاپسام دەيتىن اكىمنىڭ ارامىزدا جۇرگەنى قۋانتادى. ءيا, مەن اۋدان اكىمى ارمان ابدۋللاەۆتى ايتىپ وتىرمىن. وسىنداي ىسكەر اكىمنىڭ ەڭبەگىن ورىندى باعالاپ, قولداپ وتىرۋىمىز قاجەت. ادەتتە مەملەكەتتىك قىزمەتشى كوپتىڭ كوڭىلىنەن ءسال شىقپاي قالسا, جابىلىپ جاماندايتىنىمىز بەلگىلى. ال ىسكەر شەنەۋنىكتەردىڭ ناتيجەلى جۇمىسىن ايتۋدا ساراڭدىق تانىتامىز. اۋدان اكىمىنىڭ حالىقشىل ىستەرىنە, بايىپتى باستامالارىنا تالاي رەت كۋا بولدىق. بۇگىندەرى دە سونداي ۇدەدەن شىعىپ, حالىقتىڭ العىسىن الىپ ءجۇر. اكىم بولۋ – ءار ادامنىڭ ءىسى, ال حالقىنا جاقىن بولۋ – نار ادامنىڭ ءىسى. سونداي نار تۇلعالى ازامات, ەل قامىن ويلاعان ادال جان ارمان ابدۋللاەۆقا ايتار العىسىمىز شەكسىز», دەيدى جىبەك جولى اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ن.قىدىرباەۆ.
سارىاعاش اۋدانىنىڭ اكىمى ارمان ايدار ۇلى 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ اۋدان حالقىنا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى جۇرت اكىمنىڭ قىزمەتكە تاعايىندالعاننان باستاپ, اۋدانعا قاراستى بارلىق 62 ەلدى مەكەندى ارالاپ شىققانىن, ءاربىر ەلدى مەكەندەگى وزەكتى دەگەن, ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەردى ايقىنداعانىن ايتادى. سول بويىنشا ارنايى جوسپار جاسالىپ, بۇگىندە كەزەگىمەن ورىندالۋ ۇستىندە. كوپ ماسەلە شەشىمىن تاپقان. مىسالى, دەربىسەك اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا بىرنەشە جىلدان بەرى اۋىزسۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ كەلگەن ەدى. اۋدان اكىمىنىڭ وبلىس, رەسپۋبليكا كولەمىندە ءتيىستى ورگاندارعا ماسەلەنى دۇرىس جەتكىزە ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە 2024 جىلى تولىق اۋىزسۋمەن قامتىلدى. قاپلانبەك اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى 2007 جىلى جەكەمەنشىككە بەرىلىپ كەتۋىنە بايلانىستى تۋىنداعان ماسەلە زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس قارالىپ, مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. جىلعا ەلدى مەكەنىندەگى اۋىزسۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاۋىپ, اۋىل تۇرعىندارى اۋدان اكىمىنە العىسىن ءبىلدىردى. اۋدان ورتالىعى سارىاعاش قالاسىندا بىرقاتار ماڭىزدى الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. قالا اۋماعىندا كوگالداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, گۇلدەر مەن ارشالار ەگىلدى, جاسىل قورشاۋلار جاڭارتىلدى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ا-15 اۆتوجولى بويىنا ەكپە شارباقتار وتىرعىزىلدى. شيپاجايى كوپ اۋدانعا ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن, شەتەلدەن دەمالۋعا, ەمدەلۋگە كەلەتىندەر كوپ. ولاردىڭ اراسىندا جول بويىنداعى تازالىققا ءمان بەرىپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتاتىندارى از ەمەس. سارىاعاشتاعى ءشامشى گۇلزارى ماڭىنداعى جاتاقحانا اۋلاسىنا بالالار ويىن الاڭقايىن سالۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى تولىق اياقتالدى. سونىمەن قاتار اتالعان جاتاقحانانىڭ كارىز جۇيەسى مەن سانيتارلىق توراپتارى جاڭارتىلدى. قالا اۋماعىنداعى 28 كوشەگە تۇنگى جارىقشامدار ورناتىلدى. 14 بالالار ويىن جانە سپورت الاڭقايى سالىندى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا سارىاعاش قالاسى ماڭىنداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ تىعىزدىعىن اتاپ ءوتىپ, «سارىاعاش اينالما جولى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بيىل قۇرىلىسى باستالاتىن اينالما جولدىڭ جالپى ۇزىندىعى – 102 شاقىرىم. جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ قۇنى – 238,1 ملرد تەڭگە. سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس كوپبەيىندى اۋرۋحانا مەن پەرزەنتحانا سالىنىپ جاتىر. «سامال-3» شاعىن اۋدانىندا جاڭادان قوسىلعان تۇرعىن ۇيلەردى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قور ەسەبىنەن 800 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن باسپانامەن قامتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى 48 كرەديتتىك پاتەر ساتىپ الىنىپ, ولاردى بيىل تابىس ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2026 جىلعا جوسپارلانعان جۇمىستار قاتارىندا شىمكەنت-شىناز ا-15 اۆتوجولى بويىن اباتتاندىرۋ جانە كوگالداندىرۋ, قالا اۋماعىندا 8 بالالار ويىن الاڭقايىن, 1 ۆوركاۋت جانە 2 سپورت الاڭشاسىن ورنالاستىرۋ كوزدەلگەن. اۋدان تۇرعىندارى وسىنداي يگىلىكتى دە ناتيجەلى ىستەردى ارمان ابدۋللاەۆتىڭ ىسكەرلىگىمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن بايلانىستىرادى.
بۇگىندە حالقىنىڭ سانى 223 مىڭعا جۋىقتاعان اۋداندا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن, مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىنداعى 6 ەتنومادەني ورتالىق (وزبەك, تاجىك, ازەربايجان, ۇيعىر, تۇرىك, نەمىc) جۇمىس ىستەيدى. ەتنوس وكىلدەرى شوعىرلانعان 7 اۋىلدىق وكرۋگتە جەكە ءىس-شارالار جوسپارى جاسالىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا.
«اۋدانداعى ەتنومادەني ورتالىقتارى قوعامدىق جۇمىستارعا, ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىعىن نىعايتۋعا ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. اۋدان اكىمى ارمان ابدۋللاەۆتىڭ شىنايى قامقورلىعىنىڭ, قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە ورتالىق جەتەكشىلەرىنىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. ەتنو-مادەني ورتالىق مۇشەلەرى باس قوسىپ, الداعى اتقاراتىن مىندەتتەرىمىز بەن جوسپارلانعان شارۋالارىمىزدى كەڭىنەن تالقىلاپ وتىرامىز. وسى ورتالىق جەتەكشىلەرى اتىنان اۋدان باسشىسىنا العىسىمىزدى ايتا وتىرىپ, ورتاق وتانىمىز بولعان قازاق جەرىندەگى دوستىق پەن بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا, قوعامدىق كەلىسىمنىڭ سالتانات قۇرۋىنا اتسالىسا بەرەمىز», دەيدى تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى اليپاشا حينيزوۆ.
ال قۇركەلەس اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىنى بالتاباي تولەگەنوۆ ەلدى مەكەندەردە فاپ سالىنىپ, جول جوندەلىپ, ەلەكتر باعانالارى اۋىستىرىلعانىنا توقتالا كەلە, ارمان ابدۋللاەۆتىڭ حالىقتىڭ الدىندا ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ مادەنيەتى جوعارى ەكەنىن, قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ سەبەپتەرىن جان-جاقتى جەتكىزە الاتىنىن ايتتى.
ء«وز ءىسىن كاسىبيلىك, بىلىكتىلىك جانە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىپ جۇرگەن, ء«بارى دە ەلگە بولسىن» دەگەن نيەتپەن كۇن كەشىپ, قاشاندا حالىق اراسىنان تابىلاتىن اۋدان اكىمىنىڭ تۇرعىندار الدىندا ابىرويى اسقاق. وسىنداي باسشىلاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسسە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە دەگەن حالىقتىڭ سەنىمى دە كۇشەيەدى», دەيدى تەگىسشىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىنى انۋار قوسنازاروۆ.
ارمان ابدۋللاەۆتىڭ اۋىلدارداعى ماسەلەلەرمەن تانىسۋ, ونى شەشۋدىڭ جولىن قاراستىرۋدا قاراپايىم حالىقتىڭ پىكىرىن ءاردايىم ەسكەرەتىنىن ايتۋشىلار دا كوپ. جەرگىلىكتى جۇرت جاقسى پىكىر ايتىپ, جۇمىسىن باعالاعان اكىمنىڭ ءوزى باسقاراتىن اۋداننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ, تۇرعىندارمەن ءجيى جۇزدەسۋى كوپ شارۋانىڭ ناتيجەلى اتقارىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنى انىق.
تۇركىستان وبلىسى