ەلىمىزدە جاڭا اتا زاڭ جوباسى رەسمي تۇردە جاريالاندى. باستى قۇجات جوباسىنىڭ سەگىزىنشى ءبولىمى «سوت تورەلىگى. پروكۋراتۋرا. قۇقىق قورعاۋ تەتىكتەرى» دەپ اتالىپ, وسى بولىمگە جاڭا 86-باپ ەنگىزىلدى. اتالعان باپتا ادۆوكاتۋرا ينستيتۋتى العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە ايقىندالىپ وتىر. بۇل وزگەرىس مازمۇندىق ءارى قۇقىقتىق نەگىز تۇرعىسىنان ەرەكشە ماڭىزعا يە. سەبەبى بۇعان دەيىن ادۆوكاتۋرانىڭ مارتەبەسى سالالىق زاڭمەن عانا رەتتەلىپ كەلسە, ەندى ول قۇقىقتىق مەملەكەت جۇيەسىنىڭ اجىراماس ينستيتۋتى رەتىندە نەگىزگى زاڭدا ايقىن كورىنىس تاپتى. ماماندار بۇل باستامانى تاريحي ماڭىزى بار شەشىم دەپ باعالاپ وتىر. استانا قالاسىنىڭ ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ادۆوكاتى باقىت نۇرلىقۇلدىڭ ايتۋىنشا, جاڭا نورما ادۆوكاتۋرانىڭ قوعامداعى ءرولىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە, ونىڭ سوت تورەلىگى جۇيەسىندەگى تەڭگەرۋشى ينستيتۋت رەتىندەگى ورنىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرمەك, دەپ جازادى Egemen.kz.
ادۆوكاتۋرا مارتەبەسىنىڭ اتا زاڭدا ايقىندالۋى ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. ءسوز بولىپ وتىرعان نورمانىڭ كاسىبي جۇيە مەن قاراپايىم ازاماتتار ءۇشىن اتقاراتىن وزگە دە نەگىزگى فۋنكتسياسىن باقىت نۇرلىقۇل تولىق ايتىپ بەردى.
– باقىت عالىمجانقىزى, جاڭا اتا زاڭ جوباسىندا ادۆوكاتۋرا مارتەبەسىنىڭ العاش رەت ايقىندالۋى سالا ماماندارى ءۇشىن قانداي مانگە يە؟
– ادۆوكاتۋرانىڭ مارتەبەسىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ – ونى جاي عانا كاسىپتىك بىرلەستىك ەمەس, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ اجىراماس ينستيتۋتسيونالدىق ەلەمەنتى رەتىندە تانۋ دەگەن ءسوز. بۇعان دەيىن ادۆوكاتۋرا قىزمەتى سالالىق زاڭدارمەن رەتتەلىپ كەلگەنمەن كونستيتۋتسيادا ادۆوكاتۋرانىڭ قۇقىقتىق تابيعاتى مەن ءرولى ناقتى كورسەتىلمەگەن ەدى. ەندى ول اتا زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلسە, ادۆوكاتۋرانىڭ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىمەن تەڭ دارەجەدەگى قۇقىقتىق ماڭىزىن ايقىندايدى. ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىككە اينالدىرادى جانە ازاماتتىڭ قورعانۋ قۇقىعىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا نىعايتادى.
– وسى ورايدا بۇعان دەيىن ادۆوكاتۋرا مارتەبەسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەلگىلەنبەۋى جۇمىس بارىسىندا قانداي قيىندىقتار تۋعىزعانىن ايتىپ بەرىڭىزشى؟
– بۇرىنعى قۇقىقتىق مودەلدە بىرقاتار جۇيەلىك ماسەلە بايقالدى.
ادۆوكاتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگى زاڭ جۇزىندە جاريالانعانىمەن, كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلمەگەن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ادۆوكات قىزمەتىنە جاناما ىقپال ەتۋ تەتىكتەرى ساقتالعان ەدى. سونداي-اق ادۆوكاتتىڭ پروتسەسسۋالدىق تەڭدىگى ءىس جۇزىندە ءاردايىم قامتاماسىز ەتىلمەگەنى مەن ادۆوكات مارتەبەسىنىڭ قوعامدىق سالماعى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ينستيتۋتسيونالدانباعانى نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەتىن. بۇل ولقىلىقتار ادۆوكات قىزمەتىن تولىققاندى تاۋەلسىز قۇقىقتىق ينستيتۋت رەتىندە قابىلداۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ كەلدى.
الماتى جاستارى مەن IT قاۋىمداستىق كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولدايدى
– جاڭا نورما ادۆوكاتتىڭ قوعامداعى رولىنە قالاي اسەر ەتەدى؟
– كونستيتۋتسيالىق مارتەبە – سيمۆوليكالىق ەمەس, مازمۇندىق وزگەرىس. ادۆوكات ەندى تەك قورعاۋشى عانا ەمەس, قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيدالارىن جۇزەگە اسىراتىن كونستيتۋتسيالىق سۋبەكت رەتىندە تانىلادى. بۇل قوعام سەنىمىن ارتتىرىپ, ادۆوكاتتىڭ پىكىرىن كاسىبي عانا ەمەس, ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. سونىمەن قاتار, ازامات پەن مەملەكەت اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى نىعايتادى.
– زاڭ جوباسى ادۆوكاتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قالاي ىقپال ەتەدى؟
– ەگەر زاڭ جوباسىندا ادۆوكاتتىڭ تاۋەلسىزدىگى, ادۆوكاتتىق قۇپيانىڭ مىزعىماستىعى, ادۆوكاتتى جاۋاپقا تارتۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبى, كاسىبي قىزمەتكە ارالاسۋعا تىيىم سالۋ سەكىلدى نورمالار ناقتى بەكىتىلسە, بۇل تاۋەلسىزدىكتى شىنايى كۇشەيتەدى. تاۋەلسىزدىكتى كۇشەيتەتىن ىقتيمال تەتىكتەر: ادۆوكاتقا قاتىستى ءتىنتۋ, الۋ, تىڭداۋ ارەكەتتەرىن ەرەكشە راسىممەن شەكتەۋ, ادۆوكاتتىق قۇپيانى ابسوليۋتتىك قورعاۋ, كاسىبي قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرگەن تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتىلاۋ, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەستىگىن ارتتىرۋ.مۇنداي نورمالار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ىقپالىن ازايتىپ, ادۆوكاتتىڭ ەركىن كاسىبي پوزيتسياسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى ءتيىس.
ءبيبىسارا اساۋباەۆا: ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنا ارنالعان رەفورمالاردى قولدايمىن
– ال ەندى اتا زاڭداعى جاڭا نورما شاپاعاتىن قاراپايىم ازاماتتار قالاي سەزىنەدى؟
– ادۆوكات مارتەبەسى وسكەن سايىن, ازاماتتىڭ قورعالۋ دەڭگەيى دە ارتادى.
قىسقاشا ايتقاندا, تاۋەلسىز ادۆوكات – باتىل قورعاۋ, قورعالاتىن ادۆوكات – قورعالعان ازامات, كونستيتۋتسيالىق مارتەبە – سەنىمدى قۇقىقتىق كەپىلدىك.
ازامات سوتتا ءوزىن جالعىز سەزىنبەۋى كەرەك. ادۆوكاتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق سالماعى ارتقان سايىن, ءادىل سوتقا دەگەن سەنىم دە كۇشەيەدى دەۋگە بولادى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تاريحي مانىنە تالداۋ جاسالدى
– سالا مامانى رەتىندە جاڭا نورمادا ەكىۇشتى قاعيدالار بار-جوعىن ايقىنداي الدىڭىز با؟
– كەز كەلگەن رەفورمادا تاۋەكەل بولادى. ەگەر مارتەبە بەرىلگەنىمەن ناقتى كەپىلدىكتەر جەتكىلىكسىز بولسا, بۇل دەكلاراتيۆتىك سيپاتتا قالۋى مۇمكىن.
سونداي-اق ادۆوكاتۋرانىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنە شامادان تىس مەملەكەتتىك باقىلاۋ ساقتالسا دا كونستيتۋتسيالىق مارتەبەنىڭ مازمۇنى السىرەيدى. سوندىقتان زاڭ جوباسىنىڭ ءماتىنى تەك يدەيالىق ەمەس, پراكتيكالىق كەپىلدىكتەرگە تولى بولۋى قاجەت دەپ سانايمىن.
– ءسوز سوڭىندا زاڭ سالاسىنىڭ وكىلى رەتىندە جاڭا اتا زاڭ جوباسىن قالاي باعالايسىز؟
– ادۆوكات رەتىندە مەن بۇل باستامانى قۇقىقتىق مەملەكەتتى نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى ءارى سيمۆولدىق قادام دەپ باعالايمىن. ادۆوكاتۋرا – زاڭ ۇستەمدىگىن قولدايتىن ينستيتۋت. ەگەر جاڭا اتا زاڭ جوباسىندا ادۆوكات مارتەبەسى ناقتى كەپىلدىك, تاۋەلسىزدىك جانە كاسىبي ەركىندىكپەن بەكىتىلسە, بۇل تەك ادۆوكاتتاردىڭ جەڭىسى ەمەس, ءاربىر ازاماتتىڭ جەڭىسى بولماق.
قۇقىقتىق مەملەكەت ادۆوكاتسىز تولىق بولمايدى. ال ادۆوكاتتىڭ مارتەبەسى بيىك بولعان جەردە ازاماتتىڭ قۇقىعى دا بيىك تۇراتىنىنا سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!