تاۋ تۇلعالى ازامات

جانايدار بايمىرزا ۇلى باسشىلىق جاساعان كەزدەگى «كوكشەتاۋ» گازەتىنە ابىروي-بەدەلى جاعىنان تەڭ كەلەر وبلىستىق باسىلىم بەرى سالعاندا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك ايماعىندا بۇرىن-سوڭدى بولعان جوق. قازاعىنىڭ قاتارى ونشا قالىڭ ەمەس بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنا عانا تارالعان «كوكشەتاۋ» گازەتىنىڭ تارالىمى 16 مىڭ دانادان اسىپ جىعىلعاندىعى – سونىڭ ايعاعى. سەبەبى باسىلىم رەداكتسياسىندا كىلەڭ ءمۇيىزى قاراعايداي مايتالمان جۋرناليستەر توعىسقان بولاتىن. بىرىنەن-ءبىرى اسقان قارا ءسوزدىڭ حاس شەبەرلەرى, ءبىر شوعىر اقىن-جازۋشى جينالعان ناعىز شىعارماشىلىق ورتا بويىندا تيتتەي دارىن ءدانى بار كىمدى بولسىن قاناتتاندىرماي قويماس ەدى. سول ءبىر عاجاپ شىعارماشىلىق ورتانى بۇگىندە ءبىز ء«مۋسيننىڭ مەكتەبى» دەپ قاستەرلەي اتاپ, ساعىنىشپەن ەسكە الامىز.

شىنىندا دا, جانايدار بايمىرزا­ ۇلى – قازاق جۋرناليستيكاسىن­دا وزىن­دىك مەكتەبىن قالىپتاستىرعان تالىمگەر-ۇستاز ەدى. ونىڭ توگىلتە جازعان ماقا­لالارى مەن وچەركتەرىن تامسانا وقىپ, وزىمىزگە ۇلگى ەتىپ ۇستاناتىنبىز. رەداك­تور رەتىندە, اسىرەسە, گازەتكە شىعا­تىن كەز كەلگەن ماتەريالدىڭ تاقىرى­بى وقىرماندى «مەنى وقى» دەپ شاقى­رىپ تۇراتىنداي, تارتىمدى بولۋى­نا ايرىقشا ءمان بەرەتىن. ال ول رەداك­تسيا­نىڭ دالىزىندە ءىلۋلى تۇرعان «قىزىل تاق­تاعا» گازەتكە شىققان جاقسى ماتە­ريا­­لى­مىزدى قويعىزسا, توبەمىز كوككە تيگەن­دەي بولىپ, شابىتتانىپ-شال­قىپ جۇرەتىنبىز.

جاكەڭ وبلىستىق دەڭگەيدەگى ءارتۇرلى جينالىسقا قاتىسا ءجۇرىپ, وزىنە  وي سالعان وزەكتى ماسەلەلەردى قويىنداپ­­تە­رىنە ءتۇرتىپ الىپ, كەيىن بىزگە جازاتىن تاقىرىپ پەن تاپسىرمانى ءۇيىپ-توگىپ بەرۋشى ەدى. «كوكشەتاۋ» گازەتىنىڭ جاريا­لانىمدارى وبلىستىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ بيۋروسىندا قارالىپ, رەداك­تسيامىزدىڭ ۇيتقى بولۋىنىڭ ارقاسىندا كوكشە وڭىرىندە تالاي تىڭ باستامالار تۋىن­داپ جاتاتىن. سونىڭ ءبىرى – كوكشەتاۋ قالاسىندا قازاق پەداگوگيكالىق ۋچيلي­ششەسى اشىل­عاندىعى. قازىر جوعارى قازاق پەداگو­گي­كالىق كوللەدجى اتانعان وقۋ ورنىنا جانايدار مۋسين ەسىمى بەرىلۋىنىڭ سىرى وسىندا.

ءبىز جانايدار اعانىڭ قوعام قايرات­كەر­لىگىمەن ۇشتاسقان باسشىلىق تاجىري­بە­سىن دە كورىپ, جادىمىزعا ءتۇيىپ وستىك. ول ارىپتەستەرىمىزدىڭ ەشقايسىسىن ءبولىپ-جارماي, ءبارىن تەڭ ۇستاۋعا تىرىسۋشى ەدى. ءبىر جىلى رەداكتسيانىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىرەۋى حالىق دەپۋتاتتارى كوكشەتاۋ قالالىق كەڭەسىنىڭ العاشقى بالامالى سايلاۋىندا جەڭىلىس تاپتى. كوپ ۇزاماي قالاداعى كەيبىر سايلاۋ وكرۋگتەرىندە ەشبىر كانديدات جەڭىسكە جەتپەگەندىكتەن, ولاردا قايتا سايلاۋ وتكىزۋ ۇيعارىلدى. وسىعان وراي, قالالىق پارتيا كوميتەتى ماعان باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى رەتىندە رەداكتسيا باسشىلارىمەن كەلىسە وتىرىپ, «كوكشەتاۋ» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ اتىنان تاعى ءبىر كانديداتۋرانى ۇسىنۋدى تاپسىردى. مەن رەداكتوردىڭ كابينەتىنە كىرىپ, كەڭەس قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جابال ەرعاليەۆتى ۇسىنعىم كەلەتىنىن ايتتىم. جانايدار اعا وسىنداي ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ۇنەمى قاتىس­تىرىپ جۇرەتىن, وزىمەن جاستارى تەتەلەس ءبىرىنشى ورىنباسارى مەن جاۋاپتى حاتشىنى شاقىرىپ الىپ, ولاردىڭ پىكىرلەرىن سۇرادى. ەكەۋىنىڭ دە سوزدەرى ءبىر جەردەن شىعىپ: «بالەنشەكەڭ سايلانباي قالىپ جاتقاندا جابالدىڭ جولى بولىپ, دەپۋتاتتىققا ءوتىپ كەتسە, ىڭعايسىز ەمەس پە؟..», دەستى. مەن: «قۇرمەتتى اعالار, ءوسىپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ جولىن بوگەۋ دۇرىستىققا جاتا قويار ما ەكەن؟!.», دەدىم. جانايدار اعا ءسال ويلانىپ قالدى, سوسىن: «كارىبايدىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. جابال ءىنىمىز قالالىق كەڭەسكە دەپۋتات بولىپ سايلانسا, ول دا ءبىزدىڭ گازەتىمىزگە ابىروي ەمەس پە؟», دەپ, ءبىر-اق كەستى. وسىلايشا, كەيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا دەيىن كوتەرىلگەن جابال ەرعاليەۆ اعامىزدىڭ قايراتكەرلىك جولى جانايدار ءمۋسيننىڭ باتاسىمەن كوكشەتاۋ قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋىنان باستالعان ەدى.

جاكەڭ كوكشە وڭىرىندەگى اۋداندىق گازەتتەردىڭ رەداكتسيالارىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن, تالاپتارى تاۋداي جاس جۋرناليستەردى دەر كەزىندە تاپ باسىپ تانىپ, وبلىس ورتالىعىنا قىزمەتكە شاقىرىپ, قالادان جايلى ءۇي اپەرىپ, ۇلكەن قامقورلىق كورسەتتى. ولاردىڭ ءوزىم بىلەتىن, تولىق ەمەس تىزىمىندە رايحان سەيىتوۆا, قورعانبەك امانجول, عوسمان تولەعۇل, قايىرباي تورەقوجا بار. سول تىزىمگە مەن دە كىردىم.

1981 جىلى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن تامامداعان سوڭ جولداما بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق «لەنين تۋى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا جۇمىسقا ورنالاستىم. ءۇش اي قاتارداعى ءتىلشى بولىپ ىستەگەننەن كەيىن پەتروپاۆل قالاسىنان پاتەر تۇگىل, وتباسىلىق جاتاقحانادان ورىن الۋدىڭ ءوزى دە قيىن بولعان سوڭ رەداكتسيا باسشىلىعى مەنى جامبىل اۋدانى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشى قىلىپ جىبەرۋدى ۇيعاردى. ءسويتىپ, ءۇش جارىم جىل شالعايداعى اۋداننىڭ ورتالىعى – بلاگوۆەششەنكا اۋىلىندا تۇرىپ, جۋرناليستىك ەڭبەك جولىمدى جالعاستىردىم. 1985 جىلعى شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا جانايدار بايمىرزا ۇلىنىڭ ءوزى كوكشەتاۋدان بلاگوۆەششەنكاداعى پاتەرىمە تەلەفون سوعىپ, ششۋچە قالاسىنىڭ ورتالى­عىن­داعى بەس قاباتتى ءۇيدىڭ ءۇشىن­شى قاباتىندا ءۇش بولمەلى پاتەر مەنىڭ وتباسىممەن بىرگە كوشىپ كەلۋىمدى كۇتىپ, بوس تۇرعانىن ايتتى. ء«بىز «لەنين تۋىن» ۇدايى الدىرىپ, وقىپ تۇرا­مىز. ماقالالارىڭ رەسپۋبليكالىق گازەت­تەردە دە جاريالانىپ جاتىر. جازۋىڭ ۇنايدى. سوندىقتان ساعان ازىرگە «كوكشەتاۋ» گازەتىنىڭ ششۋچە اۋدانى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن ۇسى­نامىن. بىرەر جىلدان كەيىن رەداك­تسيا­مىزدىڭ ءبىر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىلىپ جوعارىلاتامىن», دەدى. مەن ءوز قۇلاعىما ءوزىم سەنبەگەندەي كۇي كەشىپ, قۋانا كەلىسىم بەردىم.

تەز ارادا وتباسىممەن بىرگە ششۋچە قالاسىنا كوشىپ كەلىپ, كۋرورتتى شاھاردىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان بەس قاباتتى جايلى تۇرعىن ءۇيدىڭ ءۇشىنشى قاباتىنداعى ءۇش بولمەلى پاتەرگە ءتۇسىپ, ۇيرەنشىكتى مەنشىكتى تىلشىلىك قىزمەتىمدى اتقارۋعا كىرىستىم. ارادا ءبىر جارىم جىل وتكەندە رەداكتسيانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم. سوندىقتان دا كوڭىلىمنىڭ تۇكپىرىندە: «جانايدار اعا بولماسا, مەن سول تۇكپىردەگى بلاگوۆەششەن­كا اۋىلىندا قاتارداعى ءتىلشى بولىپ قالا بەرەر مە ەدىم, كىم ءبىلسىن؟», دەگەن كۇماندى وي جاتادى.

جانايدار بايمىرزا ۇلى كوكشەتاۋ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى بولىپ ساي­لانعاننان كەيىن دە ءوزى 19 جىل باس­شى­لىق ەتكەن ۇجىمدا كىناراتسىز شىعار­­­ماشىلىق احۋالدىڭ ساقتالۋىن قادا­عالاپ وتىردى.

ۇلى ابايدىڭ «بولماساڭ دا, ۇقساپ باق» دەگەنىندەي, جاس كەزىمدە مەن جانايدار اعاداي ءسوزدىڭ مايىن تامىزاتىن شەبەر جۋرناليست بولۋدى ارماندايتىنمىن. ونىڭ قاراماعىندا قىزمەت ىستەگەن بەس جىلداي ۋاقىتىم شىن مانىندەگى ەكىنشى ۋنيۆەرسيتەتىم, بىرەگەي شىعارماشىلىق مەكتەبىم بولدى. جالعىز مەن ەمەس, جاكەڭنىڭ ءتالىم-تاربيەسىن كورگەن تالاي تانىمال جۋرناليست وزدەرىنىڭ ء«مۋسيننىڭ مەكتەبىنەن» وتكەندەرىن ماقتان تۇتادى.

پايىمداپ قاراسام, ومىردە قول جەتكىزگەن ازدى-كوپتى جەتىستىگىمنىڭ بارىنە جاكەڭنىڭ ءوزىم ءتانتى بولىپ, ەلىكتەۋگە تىرىسقان قايراتكەرلىك قىر­لارىنىڭ, اقىل-پاراساتىنىڭ, ادامگەر­شىلىك قاسيەتىنىڭ, بيىك ازاماتتىق ۇستانىمىنىڭ ىقپالى ءتيىپتى. اقان سەرى بابامىز: «تاۋ بولساڭ, جىلاندىداي بيىك تاۋ بول!», دەپ جىرىنا قوسقان جىلاندى تاۋىنىڭ باۋرايىندا دۇنيەگە كەلىپ, تاۋعا قاراپ ءوسىپ, تاۋ تۇلعالى ازامات بولىپ شىڭدالعان جانايدار اعا – مەن ءۇشىن بيىكتىك پەن ىرىلىكتىڭ, كەڭدىك پەن كەمەلدىلىكتىڭ ونەگەسى.