ۇكىمەتتە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ بويىنشا كەڭەس وتكىزىلدى

2025 جىلعا ارنالعان مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسىنىڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارى قارالدى. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆتىڭ ايتۋىنشا, كىرىستەر جوسپارى 100,1%-عا ورىندالىپ, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەتكە 24,6 ترلن تەڭگە ءتۇستى.

2026 جىلعى 1 قاڭتاردان بەرى جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ كۇشىنە ەنۋىمەن 454 مىڭ سالىق تولەۋشى وڭايلاتىلعان سالىق دەكلاراتسياسى بويىنشا ءوز قىزمەتىن راستادى; ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار رەتىندە 138 مىڭ جەكە تۇلعا تىركەلگەن (ونىڭ 122 مىڭى بۇرىن تىركەلمەگەن). 7 مىڭنان استام بيزنەس سۋبەكتىسى جاڭا ققس تولەۋشىلەر رەتىندە ەسەپكە الىندى.

پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسىم مىندەتى قىزمەت كورسەتۋ ءىسىن دامىتۋ, سالىق تولەۋشىلەرگە اشىقتىق پەن ءادىل كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ەكەنىن باسا ايتتى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلارىنا نەگىزگى جۇمىس قاعيداتتارى بەلگىلەندى.

ء«ادىل, ىڭعايلى ءارى تۇسىنىكتى. سالىق تولەۋ ۇدەرىسى ءدال وسىلاي بولۋى كەرەك. ىشكى كىرىستەر قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بيزنەستىڭ سەرىكتەستەرى ءارى كەڭەسشىلەرى بولۋى كەرەك. جاۋاپقا تارتۋ شارالارى تەك كىرىسىن قاساقانا جاسىرعاندار ءۇشىن قاراستىرىلعان. سوندىقتان 2026 جىل بۇكىل شوب ءۇشىن وتپەلى جىل بولادى; تولەۋدەگى قاتەلىكتەر ءۇشىن ءوسىمپۇلدار مەن ايىپپۇلداردىڭ وندىرىلمەيدى. سوندا كاسىپكەرلەر بۇل جىلدى وزگەرىستەرگە بايسالدى تۇردە بەيىمدەلۋ ءۇشىن پايدالانا الادى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

ققس ءوسىمى قۇرىلىس سالاسىن شىعىنعا ۇشىراتا ما؟

قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ (مكك) جاڭا تسيفرلىق ارحيتەكتۋراسىن ەنگىزۋ, سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى ميكروسەرۆيستىك مودەلگە كوشىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.

مكك-ءنىڭ فيسكالدىق پروتسەستەرىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا بۇعان دەيىنگى 12 ەسكىرگەن اقپاراتتىق جۇيەنىڭ ورنىنا 5 زاماناۋي تسيفرلىق پلاتفورما قولدانىسقا ەنگىزىلدى. بۇل سالىق سالۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋگە, ادال بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا جانە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى سالىق سالۋدىڭ وڭايلاتىلعان رەجيمىنە كوشۋ بويىنشا 500 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش وڭدەلدى. قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ جاڭا اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە سالىق ەسەپتىلىگىنىڭ 800 مىڭ نىسانى بار. تسيفرلىق سەرۆيستەر شامامەن 1,7 ملن بيزنەس سۋبەكتىسىنە قىزمەت كورسەتەدى. كۇنىنە جۇيەگە ورتا ەسەپپەن 87 مىڭنان استام سالىق تولەۋشى كىرەدى.

وڭتايلاندىرۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – سالىق قۇجاتتارىن جىلدام وڭدەۋ, ياعني 1 ساعاتتان 1 مينۋتقا دەيىن قىسقارتۋ, ونلاين تولەمدەر جۇرگىزۋ, جۇيەنىڭ قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ءبىر مەزگىلدە كىرگەن پايدالانۋشىلار سانىن (100 مىڭنان 250 مىڭعا دەيىن) كوبەيتۋ. كاسىپكەرلەردى قولداۋ جانە ولاردىڭ تاراپىنان قاتەلەردى بولدىرماۋ ءۇشىن فورماتتى-لوگيكالىق باقىلاۋ ەنگىزىلدى.

بيىلدان باستاپ ققس بويىنشا دەكلاراتسيالاردى اۆتوماتتى تۇردە تولتىرۋ جۇزەگە اسىرىلدى, بۇل بيزنەس ءۇشىن مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى جەڭىلدەتەدى. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ءۇشىن مارتەبە اۆتوماتتى تۇردە e-Saluq Business ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى بەرىلەدى.

بۇل رەتتە جاڭا تسيفرلىق قۇرالدار تەك سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ستاتيستيكانى قالىپتاستىرۋ, وڭىرلەر بويىنشا ازىق-ت ۇلىك جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ, ججم قاجەتتىلىكتەرىنىڭ مونيتورينگى, جاردەماقىلاردى ەسەپتەۋ, سۋبسيديالار بەرۋ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ زاڭسىز ساتىپ الۋلارىن بولدىرماۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتى جانە تاعى دا باسقالار ءۇشىن پايدالانىلادى.

Big Data بىرىڭعاي اناليتيكالىق پلاتفورماسى 74 دەرەككوزدەن الىنعان مالىمەتتەردى بىرىكتىرەدى. وندا سالىق تولەۋشىلەر تۋرالى بارلىق نەگىزگى اقپاراتتار, سونىڭ ىشىندە جىلجىمايتىن م ۇلىك, كولىك, جەر ۋچاسكەلەرى, قارجىلىق وپەراتسيالار جانە ۆاليۋتالىق باقىلاۋ شەڭبەرىندەگى حالىقارالىق مامىلەلەر جانە تاعى دا باسقالارى بار. اناليتيكالىق قۇرالدار 2025 جىلى 700 ملرد تەڭگەدەن استام سالىق پەن تولەمدەردىڭ قوسىمشا تۇسىمدەرىن قامتاماسىز ەتتى جانە باقىلاۋدىڭ ناقتىلىعىن ارتتىردى.

تاپسىرىلعان سالىق دەكلاراتسيالارى مەن بەرىلگەن شوت-فاكتۋرالار اشىقتىققا جول اشىپ, زاڭسىز سحەمالاردى قولدانۋ بەلگىلەرىن انىقتاۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, استانادا كاسسالىق ءتارتىپتى بۇزعان سالىق تولەۋشىلەردى ىرىكتەۋ جونىندەگى جاڭا سەرۆيستى پيلوتتىق جوبا رەتىندە ەنگىزۋ ناتيجەسىندە 121 مىڭ سالىق تولەۋشىنىڭ 55,9 مىڭى زاڭ بۇزعانى انىقتالدى.

قارجى مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى ناقتى مىسالدار كەلتىردى:

استانادا قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ ءبىرىنىڭ يەسى بەرىلگەن چەكتەردىڭ جۇزەگە اسىرىلعان تاپسىرىستار سانىنا سايكەس كەلمەۋىنە بايلانىستى تاۋەكەلدى سالىق تولەۋشىلەر تىزىمىنە ەندى. قورىتىندىسى بويىنشا كاسىپكەر زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى مويىنداپ, قوسىمشا دەكلاراتسيا تاپسىردى.

ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ەنەرگەتيكالىق كومپانيانىڭ قىزمەتىن تالداۋ بارىسىندا ساتىپ الىنعان قۇبىرلار قۇنىنىڭ الدىن الا 16,9 ملرد تەڭگەگە ارتقانىن كورسەتتى. وسى فاكتى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.

ءدال وسى وڭىردە جشس-دا سالىق تولەۋدەن جالتارۋ سحەماسىن قۇرۋدى كۋالاندىراتىن بىرقاتار ەلەۋلى سايكەسسىزدىك انىقتالدى. اتاپ ايتقاندا, جك جەتكىزۋشى-كونتراگەنتتەردىڭ باسىم بولىگى جشس-نىڭ IP-مەكەن جايىنان ەسەپ بەرگەن, كەيبىر جك باس تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بولىپ سانالادى جانە تاعى باسقالار.

الماتىدا جايلى مەكتەپتەر سالۋعا مەملەكەتتىك كەلىسىمشارتتار الۋ بارىسىندا جالاقىنى ەداۋىر كوتەرۋ انىقتالدى. ماسەلەن, نىسانداردىڭ ءبىرىن سالۋ كەزىندە جشس باسشىسىنىڭ جالاقىسى 131,5 ملن-عا دەيىن وسكەن, بۇل قۇرىلىس شىعىندارىنىڭ ادەيى ۇلعايۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. اتالعان فاكت بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى.

جالعان ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالاردى جازىپ بەرۋ بەلگىلەرى بار سالىق تولەۋشىلەرگە قاتىستى بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ ءمودۋلىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە 17,4 مىڭ تاۋەكەلدى كاسىپورىن انىقتالدى. 30 ملرد تەڭگەگە ەشف زاڭسىز شىعارۋ مۇمكىندىگى توقتاتىلدى.

تسيفرلىق تەڭگە بويىنشا ققس-نى اشىق جانە باقىلاناتىن قايتارۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «تسيفرلىق ققس» ءمودۋلىن ىسكە قوسۋ ماڭىزدى قادام بولىپ وتىر.

«ۆاليۋتالىق باقىلاۋ» ەكىنشى دەڭگەيدەگى ۋاكىلەتتى بانكتەر جۇرگىزەتىن تولەمدەر تۋرالى مالىمەتتەردى الۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالانعان.

حالىقارالىق ۇشۋلاردى مودەلدەۋ جولاۋشىلار اعىنىنا الدىن الا تالداۋ جۇرگىزۋگە جانە جەكە تۇلعالار مەن تاۋارلاردىڭ قوزعالىس زاڭدىلىقتارىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇدان بولەك, بۇگىنگى تاڭدا ەىدۇ (CRS) شەڭبەرىندە 80 ەلمەن, اقش-پەن (FATCA) جانە تمد-مەن (5 ەل) رەزيدەنتتەردىڭ كىرىستەرى مەن شەتەلدەگى م ۇلىكتەرى تۋرالى مالىمەتتەردى اۆتوماتتى تۇردە الماسۋ بويىنشا حالىقارالىق ينتەگراتسيالار بار. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا شامامەن 6 ملرد تەڭگە كولەمىندە سالىق ءتۇسىمى قامتاماسىز ەتىلدى.

پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا, اشىق ءارى ءتيىمدى باقىلاۋ جۇيەسىنە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن Keden اقپاراتتىق جۇيەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇگىنگى تاڭدا جۇيەدە 12 مىڭ پايدالانۋشى تىركەلگەن, 1,4 ملن ترانزيتتىك, 460 مىڭ كەدەندىك جانە شامامەن 1,1 ملن جولاۋشىلار دەكلاراتسياسى شىعارىلعان.

Keden جۇيەسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ترانزيتتىك دەكلاراتسيالاردى راسىمدەۋ ۋاقىتىن 30 مينۋتتان 10 مينۋتقا دەيىن قىسقارتۋعا, سونداي-اق ىرگەلەس باقىلاۋشى قىزمەتتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. جالپى تسيفرلاندىرىلعان دەرەكقور مەن جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە 2025 جىلى بيۋدجەتكە قوسىمشا 115 ملرد تەڭگە سوماسىندا كەدەندىك تولەمدەر ءتۇستى.

كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەتتىك ورگاندارعا اۋقىمدى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.

قارجى مينيسترلىگىنە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزە وتىرىپ, قوعام مەن ساراپشىلاردىڭ سىندارلى ۇسىنىستارىن ساپالى قاراۋدى قامتاماسىز ەتۋ;

اۋماقتىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتتەرىنە – قابىلدانعان رەفورمالاردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ءتيىستى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلۋىن, سونداي-اق بيزنەس پەن حالىق اراسىندا جۇيەلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ;

جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگىنە – قارجى مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن جوعارى جىلدامدىقتاعى بايلانىس ارنالارى جانە سەرۆەرلىك قۋاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ;

قارجى مينيسترلىگى جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ – مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىن قاجەتتى ەسەپتەۋ قۋاتتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ;

ساۋدا, قارجى جانە جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرىنە وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن ەلەكتروندىق ساۋدا الاڭدارى مەن ماركەتپلەيستەردە ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىن قولدانۋ اياسىن كەڭەيتىپ, كەيىننەن تاۋارلاردىڭ باعاسى تۋرالى اقپارات الۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.

ققس ءوسىمى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا اسەر ەتتى مە؟