ۇلتتىق بانك ەل ەكونوميكاسىندا اينالىستا جۇرگەن ارتىق اقشانى تازالاۋعا شىنداپ كىرىستى. سول ءۇشىن ەڭ تومەنگى رەزەرۆتىك تالاپتاردى كۇرت كوتەردى. بۇل شارالار نارىقتان ينفلياتسيالىق قىسىمدى الىپ تاستاپ, ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىمدى نىعايتادى.
ەلدىڭ ۆاليۋتا نارىعى قازىر وتە سەزىمتال. كەز كەلگەن بولماشى فاكتورلاردىڭ ءوزى, ءتىپتى ساتىپ الۋشىلار مەن ساتۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيى دە باعاعا اسەر ەتىپ جاتىر. سوندىقتان ينفلياتسيا دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك نارىقتى باسى ارتىق اقشادان تازارتا باستادى. بۇگىندە نارىق اينالىمدا جۇرگەن 4 ترلن تەڭگەدەن تازاردى.
ساراپشىلار باعا ساياساتىنا بايلانىستى احۋال قالىپتى بولاتىنىن ايتىپ وتىر. كەيبىر باسىلىمدار مۇنى ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى قاتاڭداتىلعان ساياساتىمەن بايلانىستىرادى.
KASE بيرجاسىندا ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى دا جوعارىلاپ, سەسسيانى ءبىر دوللار ءۇشىن 507,25 تەڭگە بەلگىسىمەن اياقتادى (4,8 تەڭگە نىعايدى). كەيىنگى اپتادا دوللار – 2,47%, ءبىر ايدا – 3,71%, ال ءۇش ايدا - 6,3%-عا ارزاندادى.
ساراپشىلار قاراشا ايىندا بيرجاداعى ساۋدا-ساتتىق «دوللاردىڭ تۇراقتى ۇسىنىسى» بەلگىسىمەن وتكەنىن ايتادى. ساۋدا-ساتتىق كولەمى دە 400 ملن دوللاردان استى. بۇل تەڭگەگە قۋاتتى قولداۋ بولدى.
ۇلتتىق بانك مۇنى ەكى فاكتوردىڭ ۇيلەسىمىمەن تۇسىندىرەدى: ونىڭ ءبىرى ىشكى نارىقتاعى بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى بوسلا, ەكىنشىسى – بازالىق مولشەرلەمەنىڭ 18 پايىزعا دەيىن كوتەرىلۋىنە بايلانىستى ءىرى پورتفەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىنى.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلۋى تەڭگەنى شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى ەتكەن. «لوندونداعى, نيۋ-يوركتەگى, ابۋ-دابيدەگى ينۆەستيتسيالىق قورلار دوللاردى تەڭگەگە اينالدىرادى, ءبىزدىڭ وبليگاتسيالارىمىزدى ساتىپ الادى. بۇل نارىقتاعى دوللار ۇسىنىسىن ارتتىرادى», دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسى. ونىڭ اقپاراتىنشا, پورتفەلدەر كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى, بۇل نارىققا قوسىمشا دوللار بەرىپ, تەڭگە باعامىن كۇشەيتتى. مىسالى, قازان ايىنىڭ اياعىندا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى جوعارى باعامدى كورسەتسە, قاراشانىڭ اياعىندا ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ پايداسىنا قاراي وزگەردى. وسىلايشا, تەڭگەنىڭ دوللارعا باعامى نىعايا ءتۇستى جانە 2 جەلتوقسانداعى ساۋدا-ساتتىقتان كەيىن 507,96 تەڭگە بەلگىسىنە جەتتى. قاراشادا ءوسىم 3,3%-عا جەتتى. بۇل – جىل باسىنان بەرگى ەڭ جوعارعى ءوسىم.
قارجى ساراپشىسى ەرلان يبراگيمنىڭ ايتۋىنشا, جوعارى بازالىق مولشەرلەمە تەك قانا دامىعان نارىقتا ناتيجەسىن بەرەتىنىن ايتادى. ال بىزدەگى قازىرگى جاعداي قىسقا مەرزىمدى سيپاتقا يە. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانكتىڭ قولىندا تەڭگە باعامىن ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ۇستاپ تۇراتىن رەسۋرس بار. بىراق كەيبىر جاعداي بۇعان ساقتىقپەن قاراۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ جاتىر. ءبىز مۇنى 2014 جىلعى دەۆالۆاتسيانىڭ الدىنداعى احۋال كەزىندە بايقاپ قالدىق. سول كەزدە ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامىن ۇستاپ تۇرىپ, كەنەتتەن قۇنسىزداندىرا سالدى دا, سونىڭ سالدارىنان ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇرت قۇلدىرادى.
«وكىنىشكە قاراي, مەنىڭ تەڭگە باعامىنا قاتىستى بولجامىم ءپوزيتيۆتى ەمەس. مەن مۇنى كوپشىلىككە قولجەتىمدى دەرەكتەرگە, ماكرو جانە ميكروەكونوميكا مەن باسقا دا كوپتەگەن قارجىلىق جاعدايعا نەگىزدەي وتىرىپ ايتىپ وتىرمىن», دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, تەڭگەنىڭ قازىرگى نىعايۋى – ۋاقىتشا قۇبىلىس. وعان اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ۆاليۋتا ساتۋى, سالىق كەزەڭى, ۇلتتىق بانكتىڭ جوعارى مولشەرلەمەسى, تاعى باسقا دا جاعدايلاردى اتاپ وتۋگە بولادى. «ازىرشە ەكونوميكانى قۋاتتى دامىتادى دەگەن فاكتورلاردى كورىپ تۇرعان جوقپىن. يمپورت ەكسپورتقا قاراعاندا جىلدام ءوسىپ جاتىر. شيكىزات نارىعى دا قۇبىلمالى. مۇناي سەكتورىنان باسقا ينۆەستيتسيالاردىڭ باعىتىندا وزگەرىس تە جوق», دەيدى ول.
ە.يبراگيمنڭ سوزىنشە, ۆاليۋتا باعامىن بولجاۋ قازىر مۇمكىن ەمەس. «تەڭگەنىڭ بۇگىنگى جاعدايى – قۇرىلىمدىق وزگەرىس ءۇشىن ۋاقىت ۇتۋعا مۇمكىندىك. مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الساق, باعام قايتادان ەكونوميكانىڭ وسال تۇستارىنىڭ اينالاسىندا قالادى. ەگەر قازىرگى كەزەڭ رەفورمالاردىڭ باستاپقى نۇكتەسىنە اينالسا, وندا تەڭگە سىرتقى كۇيزەلىستەردىڭ قىسپاعىنان ەشكىمنىڭ دەمەۋىنسىز-اق ءوزى شىعادى», دەيدى ساراپشى.
الماتى