جۋرناليست جۇرەگى

رۋحانياتقا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى

وبلىس تەلەارناسىنىڭ نەگىزىن قالاعان, ءوزىنىڭ ەڭبەك جولى باس­تالعان سۇيىكتى «وڭتۇستىك قازاق­ستان» گازەتىندە, وبلىس اكىم­دىگىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان, زەينەتكەرلىككە شىق­قان­نان كەيىن دە «اتالار ءسوزى», ء«بىزدىڭ جانۇيا» دەپ اتالاتىن جەكەمەنشىك گازەتتەردە ەڭبەك ەتىپ, قوعامعا بار كۇش-قۋاتىن سارقا جۇمساعان بايدۋللا قونىسبەكپەن سول كۇنگى اڭگىمەنى ۇيگە كەلىسىمەن كوك داپتەرگە تۇسىرگەنبىز. جۋرناليستيكا جولىن­داعى العاشقى سۇحبات­تا­رىمنىڭ ءبىرى دە وسى بايدۋللا قونىسبەكپەن بولعان ەدى. بەر­تىنىرەكتە جۋرناليستەر وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالىن باسقارعان كەزىمدە دە ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى بايەكەڭنىڭ كەڭەسىنە جۇگىنگەن ساتتەر دە بولدى. كەيدە شاقىرىپ الىپ, قازاق جۋرناليس­تيكاسىنا قاتىستى وي-پىكىرىمەن بولىسەتىن, ۇسىنىستارىن ايتىپ وتىراتىن. ءوزى دە وسى قوعامدىق ۇيىمعا كەزىندە كوپ جىلدار بويى بىلىكتىلىكپەن باسشىلىق جاساعان ازامات قوي. سول كەزدەسۋلەردە, ەركىن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا جۋرناليست بايدۋللا قونىسبەكتىڭ ەڭبەك جولىندا جۇرەگىن اۋىرتقان جايتتار از بولماعانىن اڭعارعان ەدىم.

…ۋنيۆەرسيتەتتى ەندى ءبىتىرىپ كەلگەن بايەكەڭ «وڭتۇستىك قازاق­ستان» گازەتىنە اۋدار­ماشى بولىپ ورنالاسقان. ول ۋاقىتتا گازەت رەداكتورى اسەت تىلەۋكەەۆ ماسكەۋدە ەمدەلىپ جاتقان ەكەن. بۇرىن ءۇش جىل قاتارىنان وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەن جاس بايدۋللانى رەداكتسيا ۇجىمى جاقسى تانيدى. سودان بولسا كەرەك, ونى رەداكتوردىڭ ورنىندا قالعان وسكەنباي امزەەۆ پەن تاعى ءبىر ورىنباسارى ءالىم تۇياقباەۆ قىزمەتكە قابىلداعان. سودان «گازەتتىڭ جۇرەگى» سانالاتىن سەكرەتارياتتىڭ جۇمىسىنا جاس مامان كىرىسىپ كەتكەن. ءسويتىپ, ول 1966 جىلدان 1985 جىلعا دەيىن 19 جىل بويى «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىندە قىزمەت ەتتى. وسى ۋاقىتتىڭ بەس جىلى سەكرەتارياتتا ءوتتى. بەس جىل سوۆەت قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باستىعى, توعىز جىل جاۋاپتى حاتشى بولىپ, 1985 جىلدىڭ ساۋىرىندە وبكومعا اۋىستى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى.

«وبلىستىق پارتيا كوميتەتi بيۋرو­سى­نىڭ شەشiمiمەن وبلىس­تىق تەلەراديوكوميتەتكە 1987 جىلدىڭ قاراشا ايىندا باسشى بولىپ تاعايىندالدىم. ول كەزدە وتىراتىن ورنىمىز تورەقۇلوۆ كوشەسiندەگi وبلىستىق راديو­نىڭ كەڭسەسi. ابدەن توزىعى جەتكەن. قۇرال-جابدىق, تەحنيكا دەگەنiڭiزدەن جۇرداي. Iلدەبايلاپ, ايلىعىمىزدى الىپ, راديودان 45 مينۋت حابار تاراتىپ كۇنەلتۋگە ارىم جiبەرمەدi. تەلەارنا اشۋ كۇندiز-ءتۇنi ويىمنان بiر كەت­­پەدi. وسى بiر ارمانىمدى ايتىپ وبلىستىڭ سول كەزدەگi باسشىسى ۆالەري تەمiرباەۆقا كiردiم. ول كەزدە بەس وبلىستان باسقا وبلىستاردىڭ ءبارiنiڭ تەلەارنالارى بولاتىن. سونى ايتا كەلiپ, حالقى كوپ, iرگەلi ءوڭiر رەتiندە بiزدە دە وبلىستىق تەلەارنانىڭ بولۋى كەرەگiن ءتۇسiندiردiم. «ماسەلەنi دۇرىس كوتەرiپ وتىرسىڭ, بiراق ونى قالاي قۇرامىز؟ كەرەك قۇرال-جابدىقتى قايدان تابامىز؟ سول جاعىن ناقتى شەشiپ كەل» دەدi بiرiنشi حاتشى. ماقساتىما جەتكەندەي قاناتتانىپ شىقتىم. ول كەزدە عيماراتتىڭ iشi-سىر­تىن جوندەۋدەن وتكiزiپ, قور­شاۋلاردى بەكiتiپ, بiراز ءتارتiپ ورناتقانبىز. تاشكەنتتەگi بايلانىس ينستيتۋتىمەن حابارلاستىم. بارىپ-قايتۋىما دا تۋرا كەلدi. تەلەارنا اشۋ ءۇشiن كەرەكتi قۇرال-جابدىقتاردىڭ تۇرلەرiن, تiزiمiن, سمەتالىق-جوباسىن جاساتتىم. ول كەزدە سمەتالىق قۇنى 3 ملن رۋبلدەن بiر تيىنعا اساتىن بولسا, ول جوبانى ماقۇلداۋ, بەكiتۋ ماسەلەسi ماسكەۋدە قارالاتىن. ال ءبىز تاشكەنتكە بارىپ جاساتىپ كەلگەن جوبا تۇپ-تۋرا 3 ملن سومعا لايىقتالعان. «وزiمiزدە-اق شەشiلەتiن ماسەلە بولدى-اۋ» دەپ قۋانعانمەن, وبلىس باسشىسى اۋىسىپ, وزگە دە قارجىلىق, ەكونوميكالىق قيىندىق تiزبەك­­­تەلە باستادى. ءسويتىپ, «تەلەارنا اشسام» دەگەن ارماندى ۋاقىتشا ۇمىتا تۇرۋعا تۋرا كەلدi», دەيدى بايدۋللا كوكەم وتكەن كۇندەردى ەسكە العان ءبىر سۇحباتىندا.

بiراق العا قويعان ماقساتىن قالاي دا جۇزەگە اسىرۋ جولىندا تالمادى, تابان­دىلىق تانىتتى. ۇيقىسىز تۇندەر, تىنىمسىز شاپقىلاپ تالاي ەسىكتى اشقان كۇندەر بولدى. جۇرەككە تۇسكەن سالماقتىڭ ءبىرى دە سول كەزدەرى بولسا كەرەك. قارجى تابىلىپ, ماسەلە شەشىلدى-اۋ دەگەندە تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلەتىن مامان تابۋ قيىندىعى الدىنان شىعادى. جۋرناليست بولعانمەن, تەلەۆيزيا iسiندە تاجiريبەسى جوق, سالا تەحنيكاسىنان حابارسىز بايەكەڭنىڭ ەندiگi باس اۋرۋى وسى بولدى. دەگەنمەن ماماننىڭ بويىنداعى ادامي قاسيەتتى باعالايتىن بايدۋللا قونىسبەك بۇل ماسەلەنى دە جولىن تاۋىپ وڭ شەشتى. «مەن ءاربiر ماماندى ىزدەپ ءجۇرىپ, باسشىلارىمەن كەلىسە وتىرىپ جينادىم. ال ماعان سەنiپ كەلگەن سول ماماندار قيىن كەزەڭدە, ايلىق-جالاقى الماعان شاقتاردا تاعى دا سول زاۋىت باسشىلارى مەن قالتالى بيزنەسمەندەرگە بارىپ, دەمەۋشiلiك كورسەتۋiن سۇرانىپ, ءبارiن دە ساقتاپ قالۋعا تىرىس­تىم», دەيدى بايەكەڭ.

بايدۋللا قونىسبەك باسقار­عان 1987–2002 جىلدارى اپتاسىنا جەتi كۇن بiر ساعاتتىق باعدارلامامەن ەفيرگە شىققان وبلىستىق تەلەارنا بiرتiندەپ ءوز اۋقىمىن كەڭەيتتi. تاۋلiگiنە 18 ساعاتتىق كورسەتiلiم بولعان شاقتار ءالi ەستە. «بەتپە-بەت» باعدارلاماسى ارقىلى كەلەلi ماسەلەلەردi قوزعاپ, «جۇز­دەسۋ», «شاراينا» سىندى حابارلار كورەرمەندi كوپ جيناۋى­مەن ەرەكشەلەندi. بۇگiندە ەلگە تانىمال ساتيرالىق تەاتر­لار «شانشار» مەن «الداراس­پان­نىڭ» نەگiزi ءدال وسى وبلىس­تىق تەلەارنادا قالان­عان, العاشقىدا ساتيرالىق تەلەباع­­دار­لاما بولىپ كورەرمەنگە كورسەتiلگەن ەدى. اعا بۋىن, زامانداستارى جازعانداي, سول كەزەڭدەردەگى وبلىستىڭ رۋحانياتىن بايدۋللا قونىسبەكوۆتىڭ بەينەسىنسىز ەلەس­تەتۋ مۇمكىن ەمەس-ءتى.

جۋرناليسسيمۋس

اعا بۋىن دەمەكشى, قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى, تۇركى جۇرتىنىڭ دا سۇيىكتى جازۋشىسىنا اينالعان رۋحاني تۇلعا, كوركەم ءسوزدىڭ حاس شەبەرى, كوسەمسوزدە كوش باستاعان مارحابات بايعۇت ءازىل-قالجىڭى جاراسقان اعا-دوسى بايدۋللا قونىسبەك تۋرالى كوپ جازدى. مارحابات كوكەمنىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق: «قاراشاڭىراق «وڭتۇستىك قازاقستاندا» وتىز جىلعا جۋىق وراسان زور تەر توككەنىڭىزدى, وبلىستىق تەلەارنانى ۇيىمداستىرۋدىڭ ازابىن تارتىپ, توزاعىن كورىپ, عاجابىن باس­تان كەشكەن ون بەس جىلدىق ەرەن ەڭبەگىڭىزدى, جۋرناليستەردىڭ بايدۋللا ءبيى رەتىندە جاس­تاردى تاربيەلەۋدەگى تاعلىمدارىڭىزدى, موڭكە ءبي­دىڭ ۇرپاعى رەتىندە مارجان شەشەيدىڭ ارقاسىنان تۇسپەي شولجاڭداي ءوسىپ, ەركەلەيمىن دەپ ەسەكتەن قۇلاپ, قيسايىڭقىراپ بىتكەن سول قولىڭىزدىڭ قانشاما پايداسىن سيپاتتاعانىمىز, اق­جۇرەكتىگىڭىزدى ايقىن اڭعار­تاتىن قولى­ڭىزدى قالاي ۇسىنا­تى­نىڭىزدى سۋرەتتەگەنىمىز, ءسويتىپ, قوس قولىڭىزدى دا «كلاس­سي­كالىق قولدار» قاتارىنا قوسىپ, «جۋرناليسسيمۋس» اتاعىن بەرگەنىمىز – ءبارى-ءبارى جۇرت جادىندا». مارحابات كوكەم بايەكەڭ الپىسقا تولعاندا «سول قول» دەگەن تاقىرىپپەن بايان­داما جاساعان, ال پايعامبار جاسىن اتاپ وتكەنىندە «وڭ قول» دەگەن ماقالا جازدى. «سول قولىنىڭ سىنعانىن, اجەپتەۋىر يرەكتەۋ بولىپ بىتكەنىن نەگە ەجىكتەپ تۇرمىز؟ ونىڭ ۇلكەن سەبەبى بار. سول قولى ارمياعا جاراپ, اسكەرگە الىنىپ كەتكەندە, ابەكەڭ سەكىلدى گەرمانيادا ءۇش جارىم جىل «سلۋجيت» ەتىپ, قازىرگى كۇندەرى قازاقشا ەمەس, نەمىسشەلەۋ ك ۇلىپ ءجۇرۋى ابدەن مۇمكىن ەدى... بەرتىنىرەكتە بايدۋللانى كگب-عا قىزمەتكە شاقىرعان. تاعى دا سول – سول قولى ساقتاپ قالعان. سى-سى-سىردىڭ كگب-سىنا ءوتىپ كەتكەندە, كوكەمىزدىڭ كۇلكىسى نە بولاتىن ەدى؟ كوزگە ەلەستەتۋ قيىن», دەگەن-ءدى مارحابات بايعۇت «سول قول» ماقالاسىندا.

مارحابات كوكەم ايتقانداي, كۇرىشتەي تىستەرى تۇگەلدەي دەرلىك كورىنىپ كۇلەتىن, باۋىر­­­مال­­دى­عى­مەن باۋرايتىن بايدۋللا قونىسبەكتى وبلىس جۋرناليستەرى توبە ءبيى رەتىندە مويىندادى. «بيىك مۇرات», «بەتپە-بەت», «ۇر­پاققا ۇلاعات», «اسىل جۇ­رەك», «الۋان-الۋان جۇرەك بار» دەگەن كىتاپتاردىڭ اۆتورىن قالامگەرلەر قاۋىمى تولايىم-تۇتاس تىڭدادى. ەلىمىزدەگى وبلىس­تار اراسىندا ەڭ كوپ گازەت-جۋرنال وسى وڭتۇستىكتە شىعاتىن. ونىڭ اراسىندا الاپەستەرى, ياعني ادىلەتتەن تايعاندارى دا جوق ەمەس ەدى. سول گازەت-جۋر­نال­دارداعى كەمشىلىكتەردى كە­سىپ ايتتى, جۋرناليستەرگە اقىل-كەڭەسىن ايامادى. كەيبىر «جولبيكە جۋرناليستەردىڭ» «كاسىبيلىك» دەڭگەي-دارەجەسىنە, قالامگەرلىككە ءتان قاسيەتتى قۇندىلىقتاردىڭ قولدان ارزانداتىلىپ بارا جاتقانىنا بايەكەڭنىڭ جانى اۋىردى, جۇرەگى سىزدادى. باق دەيتىن دۇنيەگە مادەنيەتتەن جۇرداي, ارزان سەنساتسيا قۋعانداردىڭ دەندەپ ەنىپ كەتكەنىنە الاڭدادى. جۋرناليستەر وداعىنىڭ وبلىس­تىق فيليالىن ءبىراز جىل باس­قار­عان بايدۋللا قونىسبەك باسقوسۋلاردا كەمشىلىكتەرگە قاتىستى ويلارىن اشىق ايتتى, باسىلىمداردا جازدى دا. «جۋرناليست باق-تىڭ قاندايىن دا تىكەلەي جەكە باس پايداسىنا پايدالانۋىنا بولمايدى. جىمىسقى تاپسىرىسپەن بىرەۋ­دى مۇقاتىپ ماقالا جازاتىن ءجۋرناليستىڭ ارىندا باتپان-باتپان كىر-قوقىس جاتادى. كەيبىر گازەتتەردىڭ ايتىس-تارتىستارى كۇنشىل, ىشتەرى تار, بەتپاق قاتىنداردىڭ ج ۇلىسقانىنا ۇقسايدى», دەدى بايدۋللا كوكەم سول جىلدارى. ەل مۇددەسى, قازاق جۋرناليستيكاسى ءۇشىن الاڭداعان بايەكەڭنىڭ كوكىرەگى تالاي تارىلىپ, جۇرەگى قىسىلعانى انىق. سول جىلدارى كوكەم دانا اباي ايتقانداي «جۇرەگى اينا, كوڭىلى وياۋ» – سەزىمتال, سەرگەك, كوزى اشىق ۇرپاقتى اڭسادى. وسى ورايدا جاس جۋرناليستەرگە جول كورسەتتى, ءجون سىلتەدى. وسىنداي جانە باسقا دا ەرەكشەلىكتەرىن باعالاعان ماحاڭ اعا-دوسىن «جۋرناليسسيمۋس» اتادى. «بۇگىندە ءبىز بايدۋللا قونىسبەك مىرزاڭىزدى «جۋر­ناليسسيمۋس» دەيمىز. ورىس جۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىندا بۇرىن مۇقىم تىيىمدالىپ, بەرتىنىرەكتە عانا شىن باعالانىپ, «جۋرناليسسيمۋس» اتانىپ, جان-جاقتى ناسيحاتتالىپ جاتقان الەكسەي سۋۆورين (1834–1912) دەگەن تيتان تۇلعا بار. «سانكت-پەتەربۋرگ ۆەدوموس­تىندا» قىزمەت ەتكەن. «جاڭا زامان» اتتى گازەت شىعارعان. چەحوۆ, روزانوۆ, لەسكوۆ سىندى كوپتەگەن كلاسسيك جازۋشىلاردى گازەت جۇمىسىنا تارتىپ, ءوزىنىڭ باسىلىمىن «ادەبي پارلامەنتكە» اينالدىرا بىلگەن سول ءسۋۆورينىڭىز وڭ قولىنا قالامىن ۇستاپ, سول قولىن سەرمەپ تۇرىپ: «مەن گازەتتى ءوز وتباسىمنان دا... ءتىپتى ايەلىمنەن دە ارتىق سۇيەمىن», – دەيدى ەكەن. ارينە, ءبىزدىڭ بايەكەڭ سۋۆورين ەمەس. كەلىنشەگى قۇتتىعىزدى گازەتپەن نەمەسە تەلەراديومەن تەڭدەي سۇيەتىن جۋرناليسسيمۋس», دەيدى تاعى دا مارحابات كوكەم.

«ەكى بايدۋللا تۋمايدى...»

ءوڭىردىڭ قوعامدىق ساياسي ومى­رىنە بەلسەنە ارالاسقان بايدۋللا قونىسبەك «دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى» رەس­پۋب­لي­كالىق قوعامدىق بىرلەس­تىگىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان اي­ماقتىق فيليالىنىڭ تورا­عاسى, «سايلاۋدى قاداعالاۋ» جونىندەگى رقب-نىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى بولدى. «كيەلى قازىعۇرت» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى بايدۋللا قونىسبەكتىڭ تىندىرىمدى تىرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە تاعى­لىمدى تاريحى بار قازىعۇرت­تىڭ قادىر-قاسيەتىن كەيىنگى تولقىننىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقا­رىل­دى. ونىڭ قازاق جۋرناليستيكاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن جوعارى باعالاعان ءىزباسارلارى, ياعني بىزدەر ارنايى قۇرمەت كورسەتىپ, جاستارعا ۇلگى-ونەگە ەتكەن ەدىك. كەڭەس وداعى كەزىندە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن, تاۋەلسىزدىك جىلدارى «قۇرمەت» وردەنى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە – 10 جىل» مەرە­كە­لىك مەدالىمەن مارا­پات­تال­عان, بايدىبەك اۋدانى­نىڭ, تۇركىستان وبلى­سى­نىڭ قۇرمەتتى ازا­ماتى, قازاقستاننىڭ قۇر­مەت­تى ءجۋرناليسى بايدۋللا قونىسبەكتىڭ 80 جاسقا تولعان مەرەيتويىنا ارنالعان كەرەمەت ءىس-شارانى تۇركىستاندا ۇيىمداستىردىق. ونى وبلىس اكىمدىگى, قوعامدىق دامۋ باسقارماسى قولداپ قازاقستان جۋرناليستەر وداعى تۇركىستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ۇيىم­داس­تىرۋىمەن اۋىزبىرلىگى جاراس­قان تىلشىلەر قاۋىمى دۇر­كىرەتىپ وتكىزدىك. تورتكۇل دۇنيە سۇيسىنە كوز تىككەن, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ رۋحاني استاناسى رەسمي تۇردە راسىمدەلگەن «...ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى, ەكى دۇنيەنىڭ ەسىگى...» تۇركىستاندا ءتورت بىردەي ءوڭىردىڭ – تۇركىستان, شىمكەنت, جامبىل, قىزىلوردانىڭ جۋر­ناليستەرى مەن زيالى قاۋى­مى, قوعام قايراتكەرلەرى اتان­عان ازاماتتار, اتقارۋ­شى بيلىك­تە­گىلەر مەن قوعامدىق-ساياسي ۇيىمداردىڭ تىزگىنىن ۇستاعاندار جينالىپ, توبە ءبيدى توبەگە كوتەرەتىن تاماشا تىلەكتەرىن ارناپ, سىي-سياپات ۇسىندى. «بايەكەڭنىڭ تۋعان كۇنى كۇزدە عوي, نەلىكتەن الدىن الا تويلانۋدا؟» دەگەندەر دە بولدى. ءبىز وڭتۇستىك جۋرناليستەرىنىڭ توبە ءبيى اتانعان بايەكەڭنىڭ تۋعان كۇنىن كۇتىپ وتىرماي, جىل باستالعاننان-اق تويلاپ كەتكەن ارتىقتىق ەتپەيدى دەپ شەشكەن ەدىك.

«انە, جۋرناليسسيمۋس – بايدۋللا قونىسبەك سول قولى­نىڭ ءسال عانا قيسايىڭ­قىراپ, بۇگىلىڭكىرەپ بىتكەن ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزىن وتە-موتە ءتيىمدى پايدالانىپ, بيليارد جارىسىندا ءجۇرىپتى. وڭ قولى­مەن كيدى قىسا ۇستاپ, سول قولىمەن جانە وڭ كوزىمەن كوزدەپ تۇرىپتى», دەپ مارحابات جازۋشى جازعانداي بايدۋللا كوكەمىز بيليارد دەگەندە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن, تالاي ءتۋرنيردىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى بولعان جان ەدى. وسىعان وراي مەرەيتويى اياسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىل­دەرى اراسىندا تۋرنير ۇيىم­داس­تىرىلدى. تۋرنيرگە اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس قونىس­­­تان­عان ءتورت ايماقتان الدىن الا ىرىكتەۋدەن وتكەن 16 شەبەر جۋرناليست قاتىستى. دودا وتە تارتىستى ءوتتى. بۇل سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان بايەكەڭە, بايدۋللا قونىسبەككە دەگەن ىزىنەن ەرگەن ىنىلەرىنىڭ, شاكىرت­­تە­رىنىڭ قۇرمەتىن, الدىڭ­­عى بۋىنعا دەگەن رياسىز كوڭىلدى, ءوزارا سىيلاستىقتى, ەڭ باستىسى, ەڭ كەرەمەتى, وسى وڭىردەگى جۋرناليستەردىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن, ايرانداي ۇيىعان اۋىزبىرلىگىن ايقىنداعان ءىس-شارا بولدى. وسىنداي تاماشا سىيلاستىقتارى جاراسىپ, جۋرناليس­تەر ءوز تويلارىن ەشكىمگە سالماق سالماي وزدەرى دۇركىرەتىپ وتكىزىپ جاتقانى وزگەلەر ونەگە تۇتاتىن عانيبەت تىرلىك قوي. مۇنى توبە ءبيدى توبەگە كوتەرگەن توي دەمەگەندە نە دەيمىز؟ مۇنىڭ سىيلار ءلاززاتى, ادەمى اسەرى ادەتتەگىدەن ەكى ەسە بولعانى ءسوزسىز. سول كۇنى, تۇركىستان شاھارىندا وتكەن بايدۋللا قونىسبەكتىڭ بيليارد تۋرنيرىندە مارحابات باي­عۇت: «جاسىم كەلدى سەكسەنگە, ەكى كەنەن تۋمايدى, الاتاۋعا ەكسەڭ دە دەپ كەنەن سەرى ايتقانداي, ەكى بايدۋللا تۋمايدى, قاراتاۋعا ەكسەڭ دە, جۇزىمدىككە سەپسەڭ دە, شىمكەنتكە كوڭ توكسەڭ دە! سەكسەنىڭىز قۇتتى بولسىن!», دەگەن ەدى...

قايران كوكەلەرىم-اي... سول جىلى ساۋىردە تۇركىستاندا باس­­تال­عان بايدۋللا قونىس­بەكتىڭ 80 جاس مەرەيتويىن تۋعان جەرىندە, شىمكەنتتە جالعاس­تى­رۋ جوس­پار­لانعانىمەن جۇزەگە اسپادى. وڭتۇستىك جۋرناليس­تەرىنىڭ توبە ءبيى 22 ماۋسىمدا ومىردەن ءوتتى. بايەكەڭنىڭ ۇلى نۇرجان اعامىز حابارلاسىپ, جامانات حاباردى جەت­كىز­گەن ەدى. «اكەمنەن ايىرىلىپ قالدىم» دەدى ول داۋسى دى­رىلدەپ. قاپەلىمدە اۋزىما تۇسكەن ءسوز: «ول ءسىزدىڭ اكەڭىز عانا ەمەس, كۇللى وڭتۇستىك جۋر­نا­ليستەرىنىڭ اكەسى ەدى, بەكەم بولىڭىز» دەدىم. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى قارالى حاباردى ەستىرتىپ, بارشا وڭتۇستىك جۋرناليستەرىنە اسقار تاۋ-اكەمىز قۇلاعان اۋىر قازاعا بايلانىستى قايعىرىپ كوڭىل ايتتىم. زامانداس-دوستارى, قوعامعا قايراتكەرلىگىن مويىنداتقان يسمات تۇرسىنقۇلوۆ, شارىپبەك جامالبەك سىندى بىرقاتار ەلگە بەدەلدى اعالارىمىز قارالى جيىندى اتقارۋدى ماعان جۇكتەدى. قارالى جيىندى باسقارۋ وڭاي بولمادى. سول جيىندا العاش­قى ءسوزدى مارحابات كوكەمە ۇسىن­دىم. ماحاڭ اعا-دوسى بايدۋللا قونىسبەكتىڭ قازاسىن وتە اۋىر قابىلدادى. قارالى جيىندا داۋىسى دىرىلدەي, قينالا سويلەدى. دەنساۋلىعى دا سىر بەردى. مارحابات كوكەمنىڭ ءبىر جيىندا: «بايەكەڭ 1941 جىلى تۋىپ, سوعىستى باستاعان, مەن 1945 جىلى تۋىپ, سوعىستى اياقتاعان ۇرپاقپىن. بايەكەڭ تۋىلعان 1 قىركۇيەكتە مەكتەپتەردە العاشقى قوڭىراۋ سوعىلسا, مەن تۋىلعان 25 مامىردا سوڭعى قوڭىراۋ سوعىلادى. سوندىقتان ول كىسىنىڭ ەسىمى ءار كەز مەنەن بۇرىن اتالۋى كەرەك» دەپتى ءازىل-قالجىڭىن ارالاستىرىپ. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى دەرسىز, جاي سايكەستىك دەرسىز, بايدۋللا قونىسبەك سول 2022 جىلى ماۋسىمدا ومىردەن ءوتتى, ال قاراشادا مارحابات بايعۇت تا باقيلىق بولدى. كىسى قادىرىن بىلەتىن, مەنى ەركەلەتىپ جۇرەتىن, قايران كوكەلەرىم-اي!

ءبىرىنشى قىركۇيەكتە بايدۋللا كوكەمدى تۋعان كۇنىمەن قۇت­تىق­­تاپ, اڭگىمە دۇكەن قۇرا­تىن­­بىز. ۇزاعىنان. تالاي تاقىرىپ تالقىلاناتىن. سول كۇندەردى اڭساعاندا كوك داپتەردى پاراقتايمىن...

تۇركىستان وبلىسى