15 جەلتوقسان «دۇنيەجۇزى تۇركى تىلدەرى كۇنى» (World Turkic Language Family Day) دەپ جاريالاندى. مۇنداي شەشىم وزبەكستاندا وتكەن ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت جونىندەگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ (يۋنەسكو) ءححححىىى باس كونفەرەنتسياسىندا قابىلداندى.
سامارقاندا وتكەن كونفەرەنتسياعا 194 ەلدەن 5 مىڭنان اسا دەلەگات قاتىسقان.
يۋنەسكو جانىنداعى تۇركيانىڭ تۇراقتى وكىلى, ەلشى گيۋلنۋر ايبەت 15 جەلتوقساندى دۇنيەجۇزى تۇركى تىلدەرى كۇنى دەپ بەلگىلەۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى كۇنى VIII عاسىرعا جاتاتىن تۇركى تىلىندەگى ەڭ كونە جازبا دەرەكتەر – ورحون جازبالارى العاش رەت وقىلعان. سول سەبەپتى بۇل تۇركى وركەنيەتتەرىنىڭ ورتاق مادەني جانە رۋحاني بايلىعىن بەينەلەيتىن تاريحي ءسات, بۇعان قوسا حالىقتار اراسىنداعى مادەني بايلانىس پەن ديالوگ ورناتۋعا ىقپال ەتەدى.
– يۋنەسكو تۇركى تىلدەرىنىڭ الەمدىك كۇنىن اتاپ ءوتۋ ارقىلى كوپتىلدىلىككە, مادەني الۋاندىققا جانە حالىقتار اراسىنداعى ديالوگكە دەگەن وزگەرمەس ۇستانىمىن تاعى دا راستايدى, – دەدى گ.ايبەت.
نەگىزى «دۇنيەجۇزى تۇركى تىلدەرى كۇنى» دەپ جاريالاۋ – تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ باستاماسى. سامارقانداعى جيىندا وسى باستامانىڭ جوباسى قارالىپ, ماقۇلداندى. يۋنەسكو جانىنداعى تۇركيانىڭ تۇراقتى وكىلىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىر الەمدە تۇركى تىلدەرىندە 200 ميلليوننان اسا ادام سويلەيدى, ولاردى عاسىرلار بويى ورتاق تاريح پەن قۇندىلىقتاردان تۇراتىن باي مادەني مۇرا بايلانىستىرادى.
سەناتور دارحان قىدىرالىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە العاش حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى 2014 جىلى 18 مامىردى «تۇركى جازۋى مەرەكەسى» دەپ جاريالادى. پارلامەنتتە رەسمي شەشىم قابىلدانىپ, استانادا 2014–2020 جىلدارى تۇراقتى تۇردە وسى كۇنى ارنايى جيىندار, باس قوسۋلار وتكىزىلىپ وتىرعان. سونداي-اق وسى مەرەكەنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا يۋنەسكو-نىڭ پاريجدەگى شتاب-پاتەرىندە ارنايى حالىقارالىق ءىس-شارالار دا ۇيىمداستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, 2015 جىلى «قورقىت مۇراسى جانە تۇركى تىلدەرى», 2016 جىلى «جىبەك جولى بويىنداعى جاڭا سينەرگيا», 2017 جىلى «جويىلۋ قاۋپىندەگى تۇركى تىلدەرى» اتتى اۋقىمدى جيىندار وتكەن.
– ال 2018 جىلى وتكەن «مادەني مۇرا: قادىمنان بولاشاققا تۇركى تىلدەرى» سيمپوزيۋىمىنا التاي, قاشقاي, قارايىم, قۇمىق, نوعاي, شور, تىۆا, حاكاس, ساحا, سارى ۇيعىر, حوتون, گاگاۋىز, باشقۇرت سەكىلدى تىلدەرى جويىلىپ بارا جاتقان تامىرلاس ۇلت وكىلدەرى قاتىسىپ, پاريجدە ءوز انا تىلدەرىندە بايانداما جاسادى. 16 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى مەن تانىمال تۇركولوگ عالىمدار قاتىسقان جيىن قورىتىندىسىندا «تۇركى تىلدەرى مەرەكەسىن» اتاپ ءوتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلىپ, ونى تۇركيا يۋنەسكو ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, پروفەسسور وجال وعىز جۇرگىزە باستادى. اتاۋلى كۇنگە استانادا اتالىپ جۇرگەن 18 مامىردان باسقا دات عالىمى ۆ.تومسەن ورحون جازبالارىن العاش وقىعان 25 قاراشانى ياكي الەمگە العاش ايگىلەگەن, جاريالاعان 15 جەلتوقسان كۇندەرىن بەلگىلەۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇستى, – دەدى د.قىدىرالى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان قوسا يۋنەسكو-دا 2019 جىلى « ۇلىق ۇلىس – التىن وردا مۇرالارى», 2020 جىلى ءال-ءفارابيدىڭ 1150, ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار, 2021 جىلى «بىلگە تونىكوك جازبالارىنىڭ 1300 جىلدىعى», 2022 جىلى دا جاڭا تابىلعان ەلتەرىس قۇتلىق قاعاننىڭ مۇراسىنا ارنالعان القالى جيىندار وتكەن.
– قۇتلىق قاعان جيىنىن دا ءدال وسى 15 جەلتوقسانعا سايكەس ۇيىمداستىردىق. انكارادا بىلگە تونىكوك پاركىن اشتىق. وسى جيىنداردىڭ بارلىعى دا تۇركى تىلدەرىندە ءوتتى. وسى ءىستى Öcal Oğuz باسقاراتىن تۇركيا ۇلتتىق كوميسسياسى اياعىنا دەيىن جەتكىزدى. ەندى ءبىزدىڭ جازۋ تاريحىمىزدىڭ كونەلىگىن ايعاقتايتىن, 200 ميلليوننان اسا حالىق سويلەيتىن تىلدەرىمىزدى جاقىنداستىرا تۇسەتىن, ىرىستى ىنتىماقتاستىققا التىن ارقاۋ بولاتىن, يۋنەسكو رەسمي تۇردە مويىنداعان ورتاق مەرەكەمىز بار, – دەيدى سەناتور.