قۋاڭشىلىق قىسىپ, كوتەرەم مال كوبەيدى

بيىل جاڭبىر جاۋماعان سوزاق اۋدانىندا جايىلىم اتاۋلى قارا توپىراققا اينالىپ, مال ورىستەيتىن جەر قالماعان. كوتەرەم مال السىرەپ ولە باستاعان. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قوراداعى مالى كۇن ساناپ ازايىپ بارادى. اباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مۇحامەدجان رىسكەلديەۆ جازداي جايىلىم بولماي, 200-دەي ۋاق مالى, 20-دان اسا سيىرى, ونداعان جىلقىسىن قورادا ۇستاعانىن ايتادى. دالادا كوتە­رەم بولىپ, ورنىنان تۇرا الماي ءولىپ جاتقان جىلقى دا از ەمەس. قورادا مال ۇستاۋعا دا اركىمنىڭ شاماسى جەتە بەر­مەيدى. اباي اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدى مەكەندەگى شامامەن 600-گە جۋىق جىلقىنىڭ 80 پايىزى كوتەرەم بولۋعا جاقىن. قازىردىڭ وزىندە ءار وتباسى كەمى ءبىر جىلقىسىنان, كەيبىرى ونداعان مالىنان ايىرىلعان. جۇرت جاعداي بىلاي جالعاسا بەرسە, قورادا مال قالمايتىنىن ايتىپ الاڭداۋلى.

جەم-ءشوپ باعاسى دا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2–3 ەسە قىمباتتاپ كەتكەن. بىلتىر كيلوسى 76–80 تەڭگە بولعان بيداي قازىر 150 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. ءار بۋما ءشوپ مىڭ جارىم تەڭگەگە جەتكەن. بۇل ورايدا جەرگىلىكتى اكىمدىك سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن كەلىسسوز جۇر­گىزىپ, سول جاقتىڭ ءشوبى مەن بيدايىن ارزانداتىلعان باعادا جەتكىزىپ بەرۋگە كەلىسىپتى.

«سوزاق اۋدانىندا ساتىلىمدا ءشوپ تە بار, بيداي دا بار, كەبەك تە بار. قىم­بات. سول قىمباتشىلىققا بايلانىس­تى ەگىستىك القاپ باسىنداعى باعامەن جەتكىزىپ بەرىڭىزدەر دەپ تۇر. باسىنداعى باعا ول ورىلعاننان كەيىن شىعادى. بىراق ارزان بولادى. باعاسى بىزدەن تومەن بولاتىنىن ءبىلىپ تۇرمىز. جوبامەن بىزدە 150–135 بولسا, ول جاقتا 70–80 بولۋى مۇمكىن», دەيدى سوزاق اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك مامانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ۇلاسبەك سادىبە­كوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس بويىنشا 288,6 مىڭ گەكتار ەگىس القابىنىڭ 49,8 مىڭ گەكتارى جارامسىز كۇيگە ءتۇسىپ, جالپى كولەمنىڭ 14 پايىزى ءونىمسىز قالدى. بايدىبەك اۋدانىندا – 25,2 مىڭ, ورداباسىدا – 6,7 مىڭ, تۇلكىباستا 5,2 مىڭ گەكتار ءب ۇلىندى. تولەبي, سارى­اعاش, سوزاق اۋداندارى مەن ارىس قالا­سىندا دا جاعداي كۇردەلى. بۇل تەك ەگىن شا­رۋاشىلىعى ەمەس, ىشكى نارىق­تاعى ازىق-ت ۇلىك تەڭگەرىمىنە اۋىر سالماق ءتۇسىرىپ وتىر.

«شارۋالار الداعى قىستا «مال شى­عىنى بولا ما؟» دەپ قاۋىپتەنەدى. كەلەسى ەگىن ماۋسىمىنا ارنالعان ساپالى تۇقىم قورىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە ءوڭىردىڭ شارۋالارىن الاڭداتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى تومەندەگى ناقتى شارالاردى قابىلداۋىڭىزدى سۇرايمىن: 1. قۋاڭشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋا­شىلىقتارعا قار­جىلاي قولداۋ كورسەتۋ: سۋبسيديا ءبولۋ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ جانە قارىزدىق جۇكتەمەنى ازايتۋ. 2. جەم-ءشوپ قورىن تۇراقتاندىرۋ: باسقا وڭىر­لەردەن تاسىمالداۋدى جەڭىلدەتۋ, ءشوپ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق دەڭگەيدە تۇراقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ. 3. سۋارمالى ەگىنشىلىكتى دامىتۋ: شاعىن سۋ قويمالارى مەن توعاندار سالۋدى, زاماناۋي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قارجىلاي قولداۋ. 4. كەلەسى ەگىن ماۋسىمىنا ساپالى تۇقىم قورىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق شارۋالاردىڭ نەسيەلەرى مەن ليزينگتىك تولەمدەرىن ۋاقىتشا شەگەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ كەرەك. جو­عارىداعى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت دەڭگەيىندە ۇزاقمەرزىمدى, كەشەندى باعدارلاما ازىرلەپ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە, مال ازىعى قورىن ارتاراپتاندىرۋعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن كليماتتىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەۋگە باسىمدىق بەرۋ قاجەت دەپ سانايمىن», دەدى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.

جايىلىمداعى جاعداي, قۋاڭشىلىق وسىلايشا ءوڭىر شارۋالارىن الاڭداتىپ وتىر. ال ەگىستىكتەرگە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ جۇمىسى كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. وڭىردە العاش رەت سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىمەن كۇرىش ەگىلدى. سونىڭ بىرەگەيى وتىرار اۋدانى, قارعا-لى اۋىلىندا جۇزەگە اسىرىلىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى ارقىلى كۇرىش جانە ماقتا شارۋاشىلىعى قولعا الىنعان. وتىرار اۋدانىندا «تايماس-2024» جشس ماقتا جانە كۇرىش القابىندا تىڭ جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ەگىن القابىنا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ارقىلى كۇرىش, ماقتا, پىستە دا­قىلدارى جەرسىندىرىلەدى. جوبا قۇنى – 2 ملرد تەڭگە. اتالعان جۇمىس ينۆەس­تور تاراپىنان قارجىلاندىرىلادى. كەشەن اۋماعى 5 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 2 300 گەكتار جەرگە ماقتا, 500 گەكتارعا كۇرىش, قالعان 200 گەكتار جەرگە پىستە داقىلدارى ەگىلگەن. القاپ جۇمىسىنا 45 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى جۇمىلدىرىلعان. جوبا قۋاتتىلىعىنا كەلسەك, ءار گەكتاردان 50 تسەنتنەر كۇرىش الۋ كوزدەلگەن. مۇندا 25 ماۋسىمدىق جۇمىس ورنى اشىلعان. جاڭا ءادىس ارقىلى سۋ بىرنەشە ەسە ۇنەمدەلگەن.

جالپى, بيىل وڭىردە اۋىل شارۋا­شىلىعى القاپتارىنا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن 27 مىڭ گەكتارعا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ, قازىر 59 مىڭ گەكتار جەرگە ەندىرىلگەن. 2028 جىلعا دەيىن جىل سايى­ن 27 مىڭ گەكتارعا ەنگىزۋ جوسپارلانسا, وبلىستا مۇمكىندىگىنە قاراي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن جىل سايىن 50 مىڭ گەكتارعا ەندىرۋ كوزدەلىپ وتىر.

تۇركىستان وبلىسى