ونەركاسىپپەن ورىلگەن داڭق جولى

ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا اتىراۋ ءموز ەكولوگيالىق تازا موتور وتىنى مەن مۇناي-حيميا ونىمدەرىن شىعاراتىن زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالىق كەشەنگە اينالدى. ينۆەستيتسيا­لىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-نىڭ جۇيە­لى جۇمىس اتقارۋىنىڭ جانە ەن­شىلەس كاسىپ­ورىندارىن, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ ءموز-ءدى ءتيىمدى باسقا­رۋىنىڭ ارقاسىندا ۇكىمەتتىڭ تاپسىرمالارى تابىستى ورىندالدى.

ايگىلى زاۋىتتىڭ مەرەيتويى­نا وراي ءبىز ونىڭ باس ديرەكتورى قۋانىش بيشىموۆپەن كاسىپ­ورىننىڭ وتكەنى مەن بولاشاعى, جەتىستىكتەرى مەن جاڭا جوبالارى تۋرالى سۇحباتتاسقان ەدىك.

– قۋانىش ەرداۋلەت ۇلى, زاۋىتتىڭ 80 جىلدىعى قۇتتى بولسىن! بۇل مەرەيتوي ءسىز ءۇشىن نەسىمەن قىمبات؟

– راحمەت! 80 جىلدىق – ءبىر كاسىپورىننىڭ تاريحى عانا ەمەس, بۇل – بىرنەشە ۇرپاقتىڭ ەرەن ەڭبەگى. كاسىپورىننىڭ وسى ۋاقىت ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىك­تەرى – بۇگىنگى جۇمىسكەرلەر مەن ارداگەرلەردىڭ ەڭبەگىنىڭ ناتي­جەسى. زاۋىت ەڭبەككەرلەرى – ءبىزدىڭ باس­تى قۇندىلىعىمىز. سوندىق­تان دا باستى مىندەتىمىز – قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايىن جاساۋ. اتىراۋ ءموز باسشىلىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى – ءاربىر جۇمىسكەردىڭ جۇمىستان سوڭ ۇيىنە امان-ەسەن ورالۋى.

– اتىراۋ ءموز-ءدىڭ تاريحى قالاي باستالعانىن ايتا كەتسەڭىز.

– زاۋىت ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قايناپ جاتقان كەزدە سالىنعان. 1943 جىلعى 14 ساۋىردە كسرو مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قازاقستاننىڭ گۋرەۆ قالاسىندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ تۋرالى قۇپيا قاۋلى قابىلداعان. ءسويتىپ, 1945 جىلى 8 قىركۇيەكتە العاشقى وتاندىق بەنزين شىعارىلعان. وسى كۇن زاۋىتىمىزدىڭ تۋعان كۇنى بولىپ سانالادى.

1960–1980 جىلدارى زاۋىتتا اۋقىمدى تەحنيكالىق قايتا قۇرۋ جۇرگىزىلىپ, ونىڭ قۋاتى جىلىنا 4,9 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرىل­عان. اتىراۋ ءموز ەلدى اۆياتسيالىق كەروسيننەن باستاپ, اۋىل شارۋا­شىلى­عى­نا ارنالعان وتىنعا دەيىن مۇناي ونىمدەرىمەن قامتا­ماسىز ەتىپ, بۇرىنعى وداقتىڭ سترا­تەگيالىق وبەكتىسىنە اينالعان.

2001 جىلدان باستاپ زاۋىتتى تولىعىمەن وزگەرتكەن ءۇش ساتىلى جاڭعىرتۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ءبىرىنشى كەزەڭ (2003–2006 جىلدار) جاپوندىق Marubeni جانە JGC Corporation كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. ءتورت جاڭا قوندىرعى پايدالانۋعا بەرىلدى: كۇكىرت پەن قوسپالاردىڭ قۇرا­مىن تومەندەتەتىن بەنزين مەن ديزەل وتىنىن گيدروتازارتۋ قون­دىرعىسى, مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ ءۇشىن سۋتەگىن شىعارۋ جانە تازارتۋ قوندىرعىسى, ونى وندىرىستىك ۇدەرىستەن ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇكىرت الۋ قوندىرعىسى, اعىن سۋلاردى بيولوگيالىق تازارتۋ ستانساسى. ناتيجەسىندە, بەنزيننىڭ ساپاسى – ەۋرو-2, ال ديزەل ەۋرو-4 دەڭگەيىنە جەتتى.

ەكىنشى كەزەڭدە (2010–2016 جىلدار) بەنزول مەن پاراكسيلول وندىرەتىن قوندىرعىلار سالىندى. بۇل ءونىم اسسورتيمەنتىن كەڭەيتۋگە, وتىن ساپاسىن ەۋرو-3 جانە ەۋرو-4-كە دەيىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرىسى جىلىنا 260 مىڭ توننادان 600 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتى. زاۋىت مۇناي-حيميا كلاستەرى بولۋعا العاشقى قادامىن جاسادى.

ءۇشىنشى كەزەڭدە (2011–2018 جىلدار) تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنى, 12 جاڭا قوندىرعى پايدالانۋعا بەرىلدى. زاۋىت ەۋروپالىق ەكو­لوگيالىق نورمالارعا سايكەس كەلەتىن ەۋرو-5 ستاندارتىنا جاتاتىن ونىمدەر شىعارا باستادى. اتىراۋ ءموز ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكولوگيالىق وندىرىستەردىڭ قاتارىنا كىردى. 2017 جىلى كا­سىپورىن «ەڭبەكتى قورعاۋ سالا­سىنداعى ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمى بويىنشا ءىىى ورىنعا يە بولىپ, «پارىز – 2017» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى.

– وندىرىستىك كورسەتكىشتەر بويىنشا 2024 جىل زاۋىت ءۇشىن رەكوردتىق جىل بولدى عوي؟

– ءيا, بىلتىر تاريحي بەلەس­كە جەتتىك, 5 ملن 547 مىڭ توننا مۇناي وڭدەدىك. بۇل – ەڭ جوعارى ناتيجەمىز.

– بيىلعى نەگىزگى وندىرىستىك كورسەتكىشتەرىڭىز قانداي؟

– 2025 جىلدىڭ 8 ايىندا 3,9 ملن توننا شيكىزات قايتا وڭدەلدى, 3,5 ملن توننادان استام ءونىم ءوندىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 1,2 ملن توننادان استام اۆتوبەنزين, 1,4 ملن استام ديزەل وتىنى, 126,5 مىڭ توننا اۆياوتىن, 162,4 مىڭ تون­نا سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىلدى. الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار مۇناي ونىم­دەرىنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتكەن جوسپاردى اسىرا ورىندادىق. وسى كەزەڭدە وڭدەۋ تەرەڭدىگىنىڭ كورسەتكىشتەرىن 88,6%-عا دەيىن, ال اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمىن 77,5%-عا دەيىن جاقسارتا العانىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى.

– زاۋىتتىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسى قانداي؟

– 2024 جىلى ءبىز 154,5 ملرد تەڭگەدەن استام سالىق تولەدىك, ونىڭ 134 ملرد تەڭگەسى اتىراۋ وبلىسىنىڭ بيۋدجەتىنە اۋدارىلدى. اتىراۋ ءموز – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشىلەردىڭ ءبىرى. ىشكى نارىقتا ءبىز وتىننىڭ شامامەن 30–35%-ىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. ەلىمىزدەگى بەنزين مەن ديزەلدىڭ ءاربىر ءۇشىنشى ءليترى ءدال وسى جەردە – اتىراۋدا وندىرىلەدى.

 – ەكولوگيا – اتىراۋ قالاسى ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە ەكەندىگى ءمالىم. وسى باعىتتا قانداي شارالاردى قولداندىڭىزدار؟

– ەكولوگيالىق جاۋاپكەر­شى­لىك – ستراتەگيامىزدىڭ باس­تى تارماعىنىڭ ءبىرى. ءبىز ءۇشىن زاڭناما نورمالارىن ساقتاۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋ دە ماڭىزدى. ءبىز زاۋىتتىڭ قالا شەگىندە ورنالاسقانىن جانە اتىراۋلىقتاردىڭ تۇرمىسىنىڭ جايلىلىعى مەن دەنساۋلىعى جۇمىسىمىزعا تىكەلەي بايلانىس­تى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. سون­دىقتان ءبىز ءۇشىن ەكولوگيالىق جوبالار – ەڭ الدىمەن, ادامدارعا قامقورلىق جاساۋ. 2019 جىلدان باستاپ ءبىز Tazalyq اۋقىمدى جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. ونىڭ اياسىندا زاۋىتتىڭ مەحانيكالىق تازارتۋ قۇرىلىستارى (متق) جانە نورماتيۆتىك تازارتىلعان اعىندارعا ارنالعان اشىق كانال تولىعىمەن قايتا جاڭارتىلدى, بۋلانۋ ورىستەرىنىڭ زاۋىتتىق بو­لىگىنىڭ العاشقى ەكى سەكتورىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋ جۇر­گىزىلدى. متق-نى قايتا قۇرۋ ناتي­جەسىندە اعىن سۋلاردىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى. بۇگىندە كەشەن ساعاتىنا 1000 تەكشە مەتر سۋدى تازارتادى, ال تازارتىلعان اعىن سۋدىڭ كورسەت­كىشتەرى ءتيىستى نورمالارعا تولىق سايكەس كەلەدى. مىسالى, سۋداعى مۇناي ونىمدەرىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن مولشەرى 1,8 مگ/دم3 بولسا, ءىس جۇزىندە 1 مگ/دم3-تەن اسپايدى. بۇل ءبىزدىڭ بيولوگيالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىمىزدىڭ (بتق) جۇمىسىنىڭ جوعارى (98%) تيىمدىلىگىن كورسەتەدى.

2024 جىلى ەلىمىزدىڭ ەكو­لو­گيا­لىق زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءبىز ءتورت كوز بويىن­شا شىعارىندىلاردى مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتان­دىرىلعان جۇيەسىن (ماج) ورنات­تىق. اسپاپتار شىعاتىن گازدار­داعى زياندى زاتتاردىڭ كونتسەنتراتسياسىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىن­دە ايقىندايدى جانە ءار 20 مينۋت سايىن الىنعان دەرەكتەردى باقىلاۋشى ورگاندارعا جىبەرەدى. بۇل كورسەتكىشتەردى قاداعالاپ قانا قويماي, تەحنولوگيالىق قون­دىر­عىلاردىڭ جۇمىس رەجىمىن تەز ارادا تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

ءبىز رەزەرۆۋارلاردان بۋلانۋدى ازايتۋعا باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. زاۋىتتا 75 رەزەرۆۋار جۇمىس ىستەيدى جانە ولاردىڭ 60-ى كومىرسۋتەكتىڭ بۋلانۋىن بولدىرمايتىن ارنايى پونتوندارمەن, قالقىمالى قۇرىلىمدارمەن جابدىقتالعان. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 11 رەزەرۆۋاردى, ال قالعان رەزەرۆۋارلاردى كەلەسى كەزەڭدە جابدىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل شىعارىندىلاردى ازايتۋعا جانە ءونىمنىڭ ساپاسىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

زاۋىت اتىراۋ قالاسىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسار­تۋ جۇمىستارىن ودان ءارى جال­عاس­تى­راتىن بولادى. ءبىز ءۇشىن ەرەجەلەردى ساقتاۋ عانا ەمەس, اشىق ديالوگ جۇرگىزۋ دە ماڭىزدى: اتىراۋ ءموز-ءدىڭ جانىندا قوعامدىق ەكولوگيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى, سونداي-اق زاۋىت پەن تۇرعىندار اراسىندا مە­دياتور قىزمەتىن اتقاراتىن ەكو­لوگيالىق ومبۋدسمەن دە بار. ءبىز ۇنەمى قوعامدىق تىڭداۋ, اشىق ەسىك كۇندەرىن وتكىزىپ, جۇمىس ناتيجەلەرىن جۇرتشىلىقپەن اشىق ءبولىسىپ ءجۇرمىز. اشىقتىق پەن تۇرعىندارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ ارقىلى عانا سەنىم مەن ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.

– كادر ماسەلەسى: ارداگەرلەر جانە جاڭا ماماندار. وسى ماسەلە سىزدەردە قالاي شەشىلىپ جاتىر؟

– اتىراۋ ءموز – وسى زامانعى ءوندىرىس قانا ەمەس, مۇناي سالا­سىنىڭ بولاشاق ماماندارى ءۇشىن ناعىز مەكتەپ. ءبىز زاماناۋي تەحنولوگيالاردى سەنىمدى تۇردە يگەرە الاتىن جاس تا, جوعارى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرمىز.

2016 جىلدان باستاپ جەر­گىلىكتى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىر­لە­سىپ, دۋالدى وقىتۋ باعدارلاما­سىن ىسكە اسىرىپ كەلەمىز. ستۋدەنت­تەر وقۋ ۋاقى­تىنىڭ 40%-ىن ساباقتا, 60%-ىن وندىرىستە وتكىزەدى. ار­قايسى­سى­نا تاڭداعان ماماندىعى بو­يىنشا پراكتيكالىق داعدى­لار­دى ۇيرەتەتىن تالىمگەر بەكىتىلەدى. ستۋدەنتتەر اي سايىن ەڭ تومەنگى ايلىق جالاقى مولشەرىندە وتەم­اقى الادى. اتىراۋ ءموز-دە دۋال­دى وقىتۋدىڭ وزىندىك ستاندارتى ازىرلەندى. سونىڭ ارقاسىندا ستۋدەنتتەر بارلىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەن – باستاۋىش وپەراتسيادان باستاپ قايتالاما وپەراتسياعا دەيىنگى ۇدەرىستەن وتەدى. وسىعان دەيىن 39 ستۋدەنت وقۋدان ءوتتى, 26-سى زاۋىتىمىزدا جۇمىسقا ورنالاس­تى, تاعى 3-ەۋى رەزەرۆتە تۇر. 2025 جىلعى قابىلداۋ اياسىندا 10 ستۋدەنت تاڭداپ الىنىپ, ولار قازىر باعدارلاما بويىنشا وقۋلارىن جالعاستىرۋ ۇستىندە.

 2003 جىلدان باستاپ جۇمىس­كەر­لەرىمىزدىڭ بالالارىنا ارنال­عان «جاس مامان» ءبىلىم بەرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا ءبىز اتىراۋ مەكتەپتەرى­نىڭ تۇلەكتەرىن قازاقستاننىڭ, قىتايدىڭ جانە تمد ەلدەرىنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا اتىراۋ ءموز ءۇشىن قاجەتتى تەحنيكالىق ماماندىقتار بو­يىنشا وقىتۋدى قارجىلاندى­رىپ وتىرمىز. ۇلگەرىمى جاقسى ستۋدەنتتەرگە ستيپەنديا تولەيمىز. وسى باعدارلاما بويىنشا 52 جاس ادام وقۋدان ءوتتى, ولاردىڭ 40-ىن جۇمىسقا الدىق, 5 ستۋدەنت وقۋىن جالعاستىرىپ ءجۇر.

2023–2024 جىلدارى APEC Training Center-مەن بىرلەسىپ, تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ وپەراتورلارىن, سورعى مەن كومپرەسسور ماشينيستەرىن, باقىلاۋ-ولشەۋ جانە اۆتوماتيكا اسپاپتارىن دايىنداۋعا باعىتتالعان «اتىراۋ ءموز تاعىلىمداماشىسى» جوباسىن ىسكە اسىردىق. وسى وقىتۋدان 80 ادام ءوتتى, ولاردىڭ 53-ءى زاۋىتتا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, 27-ءسى – رەزەرۆتە.

جاڭا مامانداردى دايارلاۋ­­دان باسقا, ءبىز كومپيۋتەرلىك-جاتتى­عۋ كەشەندەرى ارقىلى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىك­تىلىگىن ۇنەمى ارتتىرىپ وتى­رامىز. وسى ماقساتتا كورپورا­تيۆتىك سەمينارلار مەن وقىتۋ ترەنينگتەرى وتكىزىلەدى, شەتەلدە تاعىلىمدامالار ۇيىمداس­تىرىلادى. مۇنىڭ ءبارى قاۋىپسىز­دىك پەن ءوندىرىس تيىمدىلىگىنىڭ جوعارى ستاندارتتارىن ساقتاۋعا كومەگىن تيگىزەدى. بىلىكتى كادرلار – زاۋىتتىڭ تۇراقتى جۇمىسىنىڭ نەگىزى جانە ودان ءارى سەنىمدى دامۋىمىزدىڭ كەپىلى.

– زاۋىت قالا ماڭىندا ورنا­لاسقان. ونى كەڭەيتۋ كەزىندە ەكولوگياعا جۇكتەمە كۇشەيە تۇسپەي مە؟

–  بارلىق جوبا زاۋىت اۋماعىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قاتاڭ تارتىپپەن ىسكە اسىرىلادى. جوعارىدا ايتقانىمداي, قالامەن كورشىلەس بولۋ ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن تەرەڭ تۇسىنەمىز. سوندىقتان ءاربىر جاڭا شەشىم ەكولوگيالىق ساراپتامادان وتكىزىلەدى. تاياۋداعى باستامالاردىڭ قاتارىندا جايىق وزەنىنەن سۋ الۋدى 25%-عا قىسقارتۋ (جىلىنا 7,2 ملن تەكشە مەتردەن جىلىنا 5,4 ملن تەكشە مەترگە دەيىن), اعىن سۋدى اعىزۋ كولەمىن 33%-عا ازايتۋ (جىلىنا 5,8 ملن تەكشە مەتردەن 3,8 ملن تەكشە مەتر­گە دەيىن), بيولوگيالىق تازارتۋ قوندىرعىسىن جاڭعىرتۋ, 3-ءشى جانە 4-ءشى بۋلانۋ القاپتارى سەكتورلارىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋ جانە كومىرسۋتەكتى ۇستاۋ جۇيەلەرىن ورناتۋ بار. بارلىق جوبا جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتارعا سايكەس ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. كەيىنگى 5 جىلدا ءبىز شىعارىندىلار­دى 22%-عا, ياعني 20 123 توننادان 15 642 تونناعا دەيىن قىسقارتا الدىق.

– جۇمىسكەرلەرگە قاتىستى الەۋمەتتىك ساياساتتارىڭىز قانداي؟

– ءبىز ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىق­تار تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ۇدايى ىشكى وقىتۋ, حالىقارالىق باعدارلامالارعا قاتىسۋ, تەحنيكا­لىق اعىلشىن داعدىلارىن دامىتۋ جانە وندىرىستەگى پراكتيكا­لىق دايىندىق بولىپ سانالادى. جۇ­مىسكەرلەرىمىز نەعۇرلىم جاقسى دامىسا, ءوندىرىس تە سوعۇر­لىم سەنىم­دى جۇمىس ىستەيتىنىنە سەنىمدىمىن.

البەتتە, ءبىز ءبىرىنشى ساناتتا­عى وبەكتىگە جاتامىز. سوندىق­تان ءورت, گاز جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىككە قويىلاتىن تالاپتار وتە جوعارى. ءبىز ء«نول جاراقات» قاعيداتىن قاتاڭ ۇستانىپ وتىرمىز.

– تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ بو­يىن­شا قانداي جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر؟

– ءبىز زاۋىت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار جوبانى جوس­پارلادىق. الدىمىزعا قويعان نەگىزگى مىندەتتەرىمىز – اشىق ءتۇس­تى مۇناي ونىمدەرىن شىعارۋدى ۇلعايتۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان قون­دىرعىلارداعى «وسال تۇستاردى» بولدىرماۋ جانە جەڭىل مۇنايدى وڭدەۋگە دايىندىق. وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى – قولدانىستاعى اۆتوماتتاندىرىلعان تاكتىلىك قۇيۋ قوندىرعىسىندا (اتقق) تولىق قۇيۋعا ارنالعان جاڭا سورعى ستانساسىن سالۋ. ول گازدانۋ قاۋپىن جويادى, اتموسفەراعا كومىرسۋتەك بۋلارىنىڭ شىعارىلۋىن بولدىرمايدى جانە قورشاعان ورتاعا جۇكتەمەنى ازايتادى. جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن ءبىز مۇناي ونىمدەرىن اتقق ارقىلى جونەلتۋدى تاۋلىگىنە 12,4 مىڭ تونناعا ۇلعايتامىز جانە كومىرسۋتەكتىڭ شىعۋىن جىلىنا 6 مىڭ تونناعا دەيىن قىسقارتامىز.

باياۋ كوكستەۋ قوندىرعىسىندا (بكق) كوكس كامەرالارىنىڭ بلوگىن سالۋ دا – ماڭىزدى جوبا. ول فيزيكالىق تۇرعىدان توزعان جابدىقتى اۋىستىرۋدى قامتىپ, بكق-نىڭ تۇراقتى دا سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ قوندىرعىنىڭ ونىمدىلىگىن جىلىنا 1,2 ملن تونناعا ارتتىرۋعا جانە لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىندىلارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار تىكەلەي قۇيى­لاتىن نافتا مەن كەروسين-گاز فراكتسياسىن (كگف) اعىزۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم سالىنىپ جا­تىر. وسى قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيىن زاۋىتتا بەنزين مەن ديزەلدى گيدرو­­تازارتۋ قوندىرعىلارىندا جى­لىنا 300 مىڭ توننا نافتا مەن 300 مىڭ تونناداي كگف-نى قوسىمشا وڭدەۋ مۇمكىندىگى بولادى. ءبىز سونداي-اق اۆتوبەنزين مەن مۇناي-حيميا ونىمدەرىن جىلىنا 280 مىڭ تونناعا دەيىن, ديزەل جانە اۆياوتىن ءوندىرۋدى جىلىنا 280 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

تاعى ءبىر باعىت – ەلوۋ-ات-2, ەلوۋ-اۆت-3 جانە بكق قون­دىر­عىلارىندا شىعاتىن گازداردى سىعىمداۋ بلوگىن سالۋ. بۇل بۇرىن پەشتە جاعىلعان گاز ەسەبىنەن جىلىنا 35 مىڭ تونناعا دەيىن سۇيىتىلعان كومىرسۋتەك گازىن (سكگ) قوسىمشا وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىر­گە كاتاليتيكالىق كرەكينگ قون­دىر­عىسىندا شىعاتىن جانە سۇيى­تىلعان گازدى تازارتۋ ارقىلى ات­موس­فەراعا شىعارىندىلار ازايادى.

«ارالىق جوندەۋدىڭ كەڭەيتىل­گەن كەزەڭى» جوباسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. زاۋىت كۇردەلى جوندەۋدىڭ ءۇش جىلدىق تسيكلىنە كوشۋگە دايىندالىپ جاتىر. وندا تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارعا قىزمەت كورسەتۋ زاۋىتتى تولىق توقتاتپاي جۇرگىزىلەدى, ال كۇردەلى جوندەۋ ءۇش جىلدا ءبىر رەت اتقا­رى­لادى. بۇل ءتاسىل ءوندىرىستىڭ سەنىم­دىلىگىن ارتتىرادى جانە اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىن – بەن­زين­دى, ديزەلدى, اۆياوتىندى, سۇيى­تىلعان كومىرتەك گازىن جانە مۇناي-حيميا ونىمدەرىن شىعا­رۋدىڭ قوسىمشا ءوسىمىن بەرەدى.

– زاۋىتتىڭ بولاشاققا ارنالعان باستى قۇندىلىقتارى قانداي؟

– ءۇش قۇندىلىق وزگەرىسسىز قالادى: تۇراقتىلىق, ەكولوگيا, يننوۆاتسيا. ءبىزدىڭ جولىمىز – تەحنولوگيا مەن ادامي كاپيتال­دىڭ ۇيلەسىمدىلىگى, تابيعات ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جانە جاڭا اتاۋ­لىعى اشىقتىق.

زاۋىتىمىزدىڭ بارلىق جۇ­مىس­كەرى مەن ارداگەرلەرىمىزدى اتىراۋ ءموز-ءدىڭ مەرەيتويىمەن قۇت­تىقتايمىن! ءبىزدىڭ زاۋىت – قا­زاقستانداعى مۇناي وڭدەۋ سالا­سىنىڭ تۇڭعىشى. بۇل – ورتاق ماقتانىشىمىز. اتىراۋ ءموز ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز ين­دۋس­تريا­سىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا قالا بەرەتىنىنە سەنىم­دىمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن –

كارىباي مۇسىرمان,

«Egemen Qazaqstan»