ءوندىرىس – ءوڭىر دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى

ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – تۇراقتى دامۋ كەپىلى

جۋىردا ورداباسى اۋدانى, بادام ەلدى مەكەنىندە «Central Asia aluminum» جشس-نىڭ اليۋميني پروفيلدەرىن وندىرەتىن زاۋىتى اشىلدى. كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس قۋاتتىلىعى – جىلىنا 20 مىڭ توننا. 200 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. جوبانىڭ العاشقى كەزەڭىنە قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 4,4 ملرد تەڭگە. مىنە, وسى زاۋىتتى ىسكە قوسۋ راسىمىندە وبلىس باسشىلىعى وڭىردە ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا جانە كىرىس كوزدەرىن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەتىن جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيا تار­تۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ تاپ­سىرماسىمەن بايلانىس­تىردى. تۇركىستاندى دوتاتسيالىق ءوڭىر دەڭگەيىنەن ءوز بيۋدجەتىن قام­تيتىن, ءوندىرىسى دامىعان وبلىس­قا اينالدىرۋ وبلىس باسشىلى­عى­نىڭ ماقساتى ەكەنى دە ايتىل­دى. تاپسىرمالاردى ورىنداپ, ماق­سات­قا جەتۋ باعىتىندا وڭىردە ات­قا­رىلىپ جاتقان جانە جوسپار­لان­عان اۋقىمدى جۇمىس­تار از ەمەس.

مىسالى, اليۋميني پروفيل­دەرىن وندىرەتىن زاۋىت اشىلعان ورداباسى اۋدانىندا «Tangshan Huating Ceramics Co., LTD.» كومپانياسىنىڭ ءىرى قارا مال سۇيەگىن وڭدەيتىن ءوندىرىس ورنى سالىنادى. شەتەلدىك ينۆەستورمەن بىرگە زاۋىتتىڭ كاپسۋلاسىن سالۋ راسىمىندە وبلىس اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان وڭىردە تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىندا ءالى دە كوپ جۇمىس اتقارۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. اسىرەسە مال قالدىعىن وڭدەۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنىن اتاپ ءوتتى. اۋماعى 10 گەكتار, جوبالىق قۇنى 9 ملرد تەڭگە بولاتىن زاۋىتتا ءىرى قارا مالدىڭ سۇيەگى وڭدەلىپ, جەلا­تين ونىمدەرى مەن پەپتون قوسپاسى دا­يىن­دالادى. جوبا ىسكە اسقان سوڭ 100-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرى­لادى. ءوندىرىس قۋاتتىلىعى – جىلىنا 5 مىڭ توننا بولاتىن زاماناۋي زاۋىت كەلەسى جىلى ىسكە قوسىلادى.

سونداي-اق اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ باعى­تىندا شاردارا اۋدانىنىڭ يندۋس­تريالىق ايماعىندا «كازكراحمال» جشس-نىڭ جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتى سالىنىپ جاتىر. جىلىنا 150 مىڭ توننا جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ مۇمكىندىگى بار زاۋىتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 35 ملرد تەڭگە. كاسىپورىن 35 گەكتار اۋماقتا ورنالاسقان. قازىر ءداندى داقىلداردى ساقتاۋ جانە كەپتىرۋ قويماسى ىسكە قوسىلىپ, العاشقى كەزەڭ اياسىندا ءونىم قابىلداۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا كراحمال سىرنەسىن وڭدەۋ زاۋىتى بيىل ىسكە قوسىلادى. بۇل باعىتتا 500-دەن اسا جۇمىس ورنى اشىلىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا وڭ ىقپال ەتەدى. كاسىپورىن جۇگەرى­دەن «كراحمال», «گليۋتەن», «جۇگەرى سەچكاسى», «مالتوزا», «كارامەل» جانە جۇگەرى سىرنە­سىن وندىرەدى. ماماندار بۇل ونىم­دەرگە سۇرانىس ەلىمىزدە عانا ەمەس, حالىق­ارالىق نارىقتا دا جوعارى ەكەنىن ايتادى.

قازىرگى ۋاقىتتا ونىمدەردى ەكسپورت­قا شىعارۋ باعىتىندا رەسەي, قىتاي, بەلگيا, انگليا ەلدەرىمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتىل­عان. سۇرانىس دەمەكشى, تۇلكى­باس اۋدانىنداعى «ستاس ي ك» وندىرىس­تىك كووپەراتيۆىنىڭ پوليەتي­لەن قۇبىرلارىن پايدالاناتىندار وتە كوپ. ەلگە اسا قاجەتتى پوليەتيلەن قۇبىرلارىن ون­دىرۋمەن اينالىساتىن كاسىپ­ورىن قۇبىرلارىنىڭ ساپاسى جوعارى. جوعارعى, تومەنگى تەمپەراتۋرالارعا ءتوزىمدى, سۋ, كارىز, گاز, ىلعالدى جەردى قۇرعاتۋ تاعى دا باسقا قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن قولدانىلادى. اتالعان وندىرىستىك كووپەراتيۆ العاش قۇرىلعان جىلدارى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن 16% جىلدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە العان. ول نەسيەنىڭ 7%-ى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» ارقىلى سۋبسيديالاندى. وندىرىستىك كووپەراتيۆ باسشىسى ءا.سايتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءونىمدى وتكىزەتىن نارىق بار.

«قازىر بارلىق ەلدى مەكەندە گاز, اۋىزسۋ تارتۋ, كارىز جۇيەسىن ورناتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. سول كوممۋنالدىق يگىلىكتەر ەندى كىرىپ جاتقان اۋىلداردى كەرەك­تى قۇبىرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇل – جەرگىلىكتى ءونىم ون­دىرۋ­شىلەردىڭ موينىنا تۇسكەن جاۋاپ­كەرشىلىك. قۇبىرلار ەلدى مەكەن­دەردى ەڭ ماڭىزدى كوممۋنالدىق قاجەتتىلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن كۇرەتامىر سانالعاندىقتان, ساپاسىنىڭ ءمىنسىز بولۋىنا دا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. وندىرىستىك كووپەراتيۆ 2004 جىلدان بەرى گاز جانە سۋ تاسىمالداۋعا ارنالعان پوليەتيلەن قۇبىرلارىنىڭ وندىرىسىمەن اينالىسىپ كەلەدى. 2015 جىلى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الىپ, جاڭا جۇيەنى ىسكە قوستىق. بۇگىن­دە 25 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان», دەيدى وك باسشىسى.

ال سارىاعاش اۋدانىندا پروفيل پلاستيك وندىرەتىن «ەرعالي» جەكە كاسىپكەرلىك نىسانى تسەحىندا ەسىكتەر مەن تەرەزەلەرگە ارنالعان جانە وزگە دە سالالارعا قاجەتتى پلاستيك پەن پروفيل ونىمدەرى شىعارىلادى. تاۋارلارى ەل ىشىنەن بولەك, قىرعىزستان مەن تاجىكستانعا ەكسپورتتالادى. مۇنداعى جابدىق­تار مەن قوندىرعىلار يتاليا مەن رەسەيدەن اكەلىنگەن.

وڭىردە قولعا الىنعان جۇيەلى جۇمىستاردىڭ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ, سونىمەن بىرگە جەرگى­لىكتى كاسىپورىندار جۇمىسى­نىڭ ناتيجەسىندە ەت ەكسپورتى­نىڭ دا الەۋەتى ارتقان. بۇل باعىت­تا ناتيجەلى جۇمىسىمەن تانىل­عان كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – قازىعۇرت اۋدانىندا ورنالاس­قان «قارقىن-2030» جشس. سەرىك­تەستىكتىڭ شۇجىق ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەحى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان. تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان جەلى­لەر ىسكە قوسىلعان. كاسىپورىن تاۋلى­گىنە 30 تونناعا دەيىن دايىن شۇ­جىق ءونىمىن وندىرەدى. شيكىزات ساپاسى­نا, سانيتارلىق تالاپتارعا, ءونىم­نىڭ ساقتالۋ مەرزىمى مەن قۇرا­مى­ن­ا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. قازىر ءوندىرىس ورنىندا 500 ادام تۇراق­تى جۇمىسپەن قامتىلعان. كاسىپ­ورىن ونىمدەرى بارلىق ايماققا جونەل­تىلىپ, ىشكى نارىقتى وتان­دىق ءارى ساپالى تاعاممەن قام­تاما­سىز ەتىپ وتىر. ال قۇنى 1,1 ملرد تەڭگە بولاتىن مال سويۋ تسەحى 60 مىڭ باسقا دەيىن ءىرى قارا مەن ۇساق مالدى سويۋعا قاۋقارلى. وندا 10 ادام ەڭبەك ەتەدى. تسەح حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ساي جاب­دىق­تالعان, مال سويۋ, ەت ساقتاۋ جانە باستاپقى وڭدەۋ ۇدەرىستەرى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.

بۇگىندە مال بورداقىلاۋ الاڭى­نىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الاڭدا بورداقىلانعان مال كەيىنگى وڭدەۋدەن سوڭ, دا­يىن ەت ونىمدەرى رەتىندە ىشكى نارىققا جولدانىپ, شەتەلگە ەكس­پورتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال سارىاعاش اۋدانى جىبەك جولى ەلدى مەكەنىندە ورنالاسقان «بەسقارا» جشس-نىڭ بەكەتى تاۋلىگىنە 128 ءىرى قارا, 600 باس ۋاق مال سويۋعا قاۋقارلى. وتىز تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىلعان. زاماناۋي كەشەن بيىل پايدالانۋعا بەرىلدى. ءىرى قارا مالدار ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقتان وبلىس­تارىنان تاسىمالدانىپ, ارنايى ورىندا سويىلادى. دايىن بولعان ءونىم ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جانە «نارلەن» ەت وڭدەۋ تسەحىنا جونەل­تىلەدى. سونىمەن بىرگە ەت ونىمدەرى وزبەكستانعا ەكسپورتتالادى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە اۋىلدىق جەرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. وسى باعىتتا ەرەكشە سەرپىن الىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى – بالىق شارۋاشىلىعى. وبلىستىڭ وڭتۇستىگىندەگى كەلەس اۋدانىندا بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جاڭا جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. «بوزسۋ بالىق شارۋاشىلىعى» جەكە كاسىپكەرلىگى 4,8 گەكتار اۋماقتا ءتيىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. كاسىپكەر ولجاس ءابدىجاپپار ۇلى بىلتىر سۋ ايدىنىنا ميلليون اق امۋر شاباعىن جىبەرىپ, ناتيجەسىندە, 4 تونناعا جۋىق ساپالى بالىق ءونىمىن العان. بيىل بۇل كورسەتكىش بىر­نەشە ەسە ارتىپ وتىر. ناقتى­راق ايتقاندا, 2025 جىلى 3 ملن-عا جۋىق شاباق ءوسىرىلىپ, ونىڭ 600 مىڭى ساتىلىمعا شىعارىل­ع­ان. قالعان بولىگى ءوسىرىلىپ, قوسىمشا 10 توننا دايىن ءونىم الۋ كوزدەلگەن. شارۋاشىلىق بيىل ۋىلدىرىق وندىرەتىن ينكۋباتورلىق تسەحتى ىسكە قوسىپ, العاشقى كەزەڭدە 20  كيلو  ۋىلدىرىق ءوندىردى. الداعى جىلى ۋىلدىرىق كولەمىن 100 كيلوعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا بار. كاسىپورىن قازىردىڭ وزىندە 5 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.

كەلەس اۋدانىنداعى بالىق شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى ءىرى جوبالاردىڭ تاعى ءبىرى – «كوشىم» شارۋا قوجالىعى. جالپى اۋماعى 76,2 گەكتار بولاتىن بۇل شا­رۋا­شىلىقتى كاسىپكەر رايس كوشىم­ ۇلى باسقارادى. قوجا­لىق بالىق وسىرۋمەن قاتار, ءوندىرىس­تى كەڭەيتۋ ماقساتىندا وڭدەۋ تسەحى­نىڭ قۇرى­لىسىن قولعا العان. جوبا اياسىن­دا جىلىنا 32 توننا بالىق ءونىمى وندىرىلەدى. شارۋاشىلىق 15 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ال سايرام اۋدانى سارىارىق ەلدى مەكەنىندەگى «كومەش بالىق» جشس 259 گەكتار جەردە توعاندار سالىپ, جىلىنا 721,6 توننا ءونىم الىپ, ىشكى نارىقتى ساپالى بالىقپەن قامتۋعا كىرىسكەن. جوبا قۇنى – 750 ملن تەڭگە, مۇندا 19 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان.

ء«بىزدىڭ كاسىپورىن 26 توعاننان تۇرادى, ونىڭ 13-ءى – تابيعي توعان, قالعاندارى – جاساندى. 2016 جىلدان باستاپ شاباق وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. كۇتىمگە العان بالىق تۇرلەرىن ايتاتىن بولساق, ولار – اق امۋر, كارپ, سازان, ءدوڭماڭداي. بارلىق ونىمدەرىمىز ىشكى نارىققا شىعىپ وتىر», دەيدى كاسىپكەر داۋلەتالى ابدرامانوۆ.

سايرام اۋدانى تاسكەشۋ ەلدى مەكەنىندە «Gen Group Kazakhstan» جشس العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تروپيكالىق ءونىمدى جەرسىن­دىرىپ, بانان ءوسىرۋ ءىسىن قولعا العان. مۇندا جىلىنا 1 000 توننا ءونىم الىنىپ, ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. كەشەن ديرەكتورى تيمۋر ۋتەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى جۇمىسىن باستاعان جوبانىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ قۇنى 1,056 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, بارلىق جابدىقتار تۇركيادان الىنعان. قازىر 15 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان, قوسىمشا 15 ادام ماۋسىمدىق جۇمىستارعا تارتىلادى. ەكىنشى كەزەڭدە بانان باۋى قوسىمشا 4,8 گەكتارعا ۇلعايتىلماق, ال 5,4 گەكتارعا – قىزاناق, 1 گەكتارعا قۇلپىناي ءوسىرۋ جوبالارى ىسكە اسادى. ءۇشىنشى كەزەڭدە 2,7 گەكتارعا قيار ءوسىرۋ قولعا الىنباق. بارلىق كەزەڭدە جۇمىس تابىستى جۇرگەن جاعدايدا, بۇل شارۋاشىلىق وتان­دىق نارىقتى 1 500 توننا بانان ونىمىمەن, 120 توننا قۇلپىنايمەن, 3 153 توننا قىزاناقپەن جانە 1 125 توننا قيار ونىمدەرىمەن قامتىماق. جوبا قۇنى بارلىق كەزەڭدى قوسا ەسەپتەگەندە 13,4 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 150 ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلادى. مەملەكەت تاراپىنان سۋمەن, ەلەكتر قۋاتىمەن,  گازبەن قامتۋ تۇرعىسىنان, جەراستى سۋىن پايدالانۋدا ۇڭعىما شارۋاشى­لى­عىن جولعا قويۋعا قاتىستى كومەك كورسەتىلىپ جاتىر.

جۇمىسپەن قامتيتىن جوبالار

ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوندىرىس ورىن­دارىن اشۋعا باسىمدىق بە­رىل­گەن وڭىردە «Turan» ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماعىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. ونەركاسىپ جانە ين­دۋستريالدى-يننوۆاتسيا­لىق دا­­­مۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىن­­­دەتىن اتقارۋشى قانات شون­باسوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, 2019–2025 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا «Turan» اەا-نىڭ ينۆەس­تي­تسيا­لىق پورتفەلى جالپى قۇنى 751,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 221 جو­بانى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە 253,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 39 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 1 353 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. 464,6 ملرد تەڭگەگە 137 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, اەا اۋماعىندا 34,1 ملرد تەڭگەگە 45 جوبا جۇزەگە اسىپ, قوناقۇي, تۋريستىك كەشەندەر, ساۋ­دا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى ەلگە قىزمەت كورسەتىپ جاتىر. قاتى­سۋشى ەسەبىندە تىركەلگەن جوبا­لار قۇرىلىسى بارىسىندا جاڭا 11 236 جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان. جىل سوڭىنا دەيىن 46,5 ملرد تەڭگەگە 1 360 تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇراتىن 20 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. قازىر جاڭادان قوسىمشا 104 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 الەۋەتتى جوبانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنعان. سونىمەن بىرگە ارنايى ەكونوميكالىق ايماق­تىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىل­دىرۋ, ينۆەستورلارعا قولايلى جاع­داي جاساۋ باعىتىندا دا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ونەركاسىپتىك ايماقتار گازبەن, قورشاۋمەن, اباتتاندىرۋ, سۋ جانە كارىز جۇيەلەرىمەن قامتىلادى. «Turan» اەا-دا تىركەلگەن, اشىلعان جانە ەندى اشىلاتىن ەڭ ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنا توقتالساق, ولاردىڭ قاتارىندا «Baspolymer» جشس-نىڭ پوليمەرلى قۇبىرلار, پلاستماسسا بۇيىمدار, تامشىلاتاتىن تاسپالار شىعاراتىن ءىرى زاۋىتى, «QazEcoPack» جشس-نىڭ باستاپق­ى جانە قايتالاما پوليەتيلەن شيكىزاتىنان وراۋ ماتەريالدارىن وندىرەتىن كاسىپورنى, «PSI Mineral Technologies» جشس-نىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ارنالعان اۋىر تەحنيكا شىعاراتىن زاۋىتى, «التىن دالا ماقتا» جشس-نىڭ بىرىكتىرىلگەن قويماسى بار پۆح قۇبىرلارىن شىعاراتىن زاۋىتى, «KZ_Unicol» جشس-نىڭ ءارتۇرلى جارىقتاندىرۋ قۇرىلعىلارىنىڭ سەندۆيچ-پانەلدەرىن شىعاراتىن زاۋىتى, «Er-Qan Group» جشس-نىڭ ورامداعى پوليەتيلەن پاكەتتەر جانە ءبىر رەت قولدانىلاتىن پلاستيك ىدىستار شىعاراتىن زاۋىتى بار. «Silk Way International» جشس-نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى مەن بولشەكتەرىن ءوندىرۋ جانە قۇراستىرۋ زاۋىتىن, «Kazakhstan Lihua» جشس-نىڭ تولىق تسيكلدى توقىما ونىمدەرىن وندىرۋگە ارنالعان ماقتا اگروونەر­كاسىپتىك كەشەنىن, «Qaz Natural Laminat» كومپانياسىنىڭ اعاش­تان جانە تىعىننان جاسالعان بۇيىم­داردى ءوندىرۋ, سابان بۇيىمدارى مەن توقىما ماتەريالدارىن ءوندىرۋ كاسىپورنىن اشۋ دا كوزدەلگەن.

ءوڭىر بۇگىندە جيھاز ونەركاسىبى بويىنشا دا رەسپۋبليكا كولەمىندە جەتەكشى ورىنعا شىعىپ وتىر. جىل سايىن تۇركىستاندا جۇزدەگەن مىڭ دانا جيھاز ونىمدەرى ءوندىرىلىپ, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە, شەتەل­دىك نارىقتارعا ەكسپورتتالادى. مىسالى, قالاداعى ەڭ ءىرى جيھاز ون­دىرۋ­شىلەردىڭ ءبىرى «يدەال تۋركەستان» جشس جىلىنا 200 000 دانا دايىن ءونىم شىعارادى. 100 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جىلدىق قارجىلىق اينالىمى – 1,8 ملرد تەڭگە. جىلىنا 80 000 دانا جيھاز ءوندىرىپ, 1,55 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى اينالىمىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «Lider group» كاسىپور­نىندا 60-70 ازامات ەڭبەك ەتەدى. كومپانيا ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى جوعارى سۇرانىسقا يە. «Asia brend» مەكەمەسى دە ءىرى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ءبىرى, جىلىنا 22 000 دانا جيھاز ءونىمىن شىعا­رادى. مۇندا 150-گە جۋىق ادام تۇراقتى تۇردە ەڭبەك ەتىپ, 1,1 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجىلىق اينا­لىم قالىپتاستىرىپ وتىر.

وبلىستا 2024–2030 جىلدارعا ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاما­سىز ەتۋ بويىنشا «جول كارتاسى» بەكىتىل­گەن. وندا, اسىرەسە ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالاردىڭ ۋاقتى­لى ءارى ساپالى ورىندالۋىنا با­سىم­دىق بەرىلگەن. ايتا كەتەلىك, ءبى­رىنشى جارتىجىلدىق قورىتىن­دىسى بويىنشا وبلىستىڭ ونەركا­سىپ ءونىم كولەمى 723,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 13,5%-عا ارتقان. ءوسىم نەگىزى­نەن وڭدەۋ جانە تاۋ-كەن ونەر­كاسىبى ەسەبىنەن بولدى. وبلىس ەكونو­ميكاسىنىڭ نەگىزگى سالاسى – اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءونىم كولەمى 253,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ءوسىم 104,7% دەڭگەيىندە قالىپ­تاستى. وندىرىلگەن ءونىم بويىن­شا تۇركىستان وبلىسى رەسپۋبلي­كادا كوش باستاپ تۇر. اۋىل شارۋا­شى­لىعى باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تىنشە, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەس­تي­تسيا تارتۋ 44,2% ورىندالىپ, 103,8 ملرد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. التى ايدا 82,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارى 1,3 ەسە ارتىق ورىندالدى. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى جاڭادان 59 گەكتارعا ورنالاستىرىلىپ, جوسپارداعىدان 1,4 ەسە ارتقان. ەگىس القاپتارىنا عىلىمي نەگىزدە 189,8 مىڭ توننا تىڭايتقىشتار ەنگىزۋ جوسپارى 109% ورىندالعان. ماشينا تراكتور پاركىن 6,5% جاڭالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا 877 اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىندى. جالپى, 2025 جىلعا 1 649 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. تەحنيكالاردى جاڭالاۋ ۇلەسى 9,4%-عا جەتەدى.

اگروونەركاسىپتىڭ ينۆەستيتسيا­لىق جوبالارى بويىنشا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسىنا» سايكەس, جالپى قۇنى 227,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 60 جوبانى ىسكە اسىرۋ, 2 252 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. بيىلعى جارتىجىلدىقتا 53,6 ملرد تەڭگەگە 17 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 726 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن قالعان 12 جوبا (69,6 ملرد تەڭگە) جۇزەگە اسىرىلماق. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 230,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 25,1%-عا ارتتى. جىل باسىنان 438,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ءوسىم 118,2% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى وڭىردە 130 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ, بۇگىندە 74 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىڭ 35 812-ءى تۇراقتى, 38 215-ءى ۋاقىتشا سۋبسيديالانعان جۇمىس ورىندارىنا ورنالاسقان. سونىمەن قاتار ۇلتتىق جوبالار ارقىلى 2 700-دەن استام ازامات, جەكە ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا 1 400-گە جۋىق ادام ەڭبەككە تارتىلعان. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جول سالالارى ارقىلى ىسكە استى.

سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت سالالارى بويىنشا دا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعان. «10 مىڭ تۇرعىنعا – 100 جۇمىس ورنى» جوباسى شەڭبەرىندە 8 300-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى ۇسىنىلدى. وڭىردەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋىنە جەكە تارتىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار دا ىقپال ەتۋدە. بيىل وبلىستا جەكە قارجى ەسەبىنەن 125 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. بۇگىندە ونىڭ 88-ءى ىسكە قوسىلىپ, 1 398 ادام تۇراقتى جۇمىسقا قابىلداندى. جوبالار نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى, كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم سالالارىنا تيەسىلى. بۇل اۋىلدىق جەرلەردەگى جۇمىس­سىز­دىقتى ازايتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى.

تۇركىستان وبلىسى