اۋىزسۋدىڭ الەگى: وڭىردە 40 اۋىل اۋىزسۋمەن قامتىلماعان, 129 ەلدى مەكەنگە كەستەمەن بەرىلەدى

«ونداعان جىلدار بويى قو­ماقتى قارجى بولىنگەنىنە قارا­ماستان, اۋىزسۋ ماسەلەسى ءالى شە­شى­مىن تاپقان جوق. سوندىقتان, وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جو­باسى اياسىندا بەس جىل ىشىندە حا­لىقتىڭ 100 پايىزىن تازا اۋىز­سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت», دەدى پرەزيدەنت.

بەرىلگەن مەرزىم اياقتالۋعا جا­قىن. جولداۋدا ايتىلعان مىندەتتى ورىنداۋ  ماقساتىندا تۇركىستان وبلىسىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. دەگەنمەن اۋىزسۋمەن قامتۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا شاعىمدانۋشى اۋىل تۇرعىندارى دا از ەمەس. ياعني سان مەن ساپا ساي­كەس كەلمەي تۇر. بىرقاتار نىسان­دار­دىڭ كەلەسى جىلعا وتپەلى بولىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, تاپ­سىرمانىڭ جىل سوڭىنا دەيىن ورىندالۋى كۇمان تۋدىرادى. رەتىمەن بايانداساق.

جاۋاپتى باسقارمانىڭ مالى­مەتىنە جۇگىنسەك, جىل باسىنداعى جاعداي بويىنشا وڭىردەگى 807 ەلدى مەكەننىڭ  767-ءى (7 قالا, 760 اۋىل) نەمەسە 95,0%-ى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىلعا 63 نى­ساننىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتەن 37,7 ملرد تەڭگە بولىن­گەن. سونىڭ ىشىندە, بيىل 36 نىسان قۇرىلىسى اياقتالسا, قالعان 27-ءى 2026 جىلعا وتپەلى. بۇگىندە ­40 اۋىل (31,4 مىڭ ادام) اۋىزسۋمەن قامتىلماعان. وبلىس كو­لەمىندە جالپى –129, ونىڭ ىشىندە ­اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىنە قاراستى – 68, «قازسۋشار» رمك-نىڭ «وڭتۇستىكاۋىزسۋ» فيليا­لى تاراپىنان 61 ەلدى مەكەن تۇر­عىن­دارىنا اۋىزسۋ كەستەمەن بەرى­لەدى. بيىل كەلەس اۋدانىندا 13 ەلدى مەكەن, سارىاعاشتا – 9, ور­داباسىدا – 3, وتىرار مەن باي­دىبەك اۋداندارىندا 2 ەلدى مەكەننەن, قازىعۇرتتا 1 اۋىل اۋىز­سۋ­مەن قامتىلماق. جۋىردا وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى زۇلپىحار جولداسوۆتىڭ تور­اعا­لىعىمەن وتكەن مونيتورينگ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىن زەردە­لەۋ بويىنشا كەزەكتى شتاب وتى­رىسىندا كەمشىلىكتەرگە جول بەر­گەن جاۋاپتى باسشىلار مەن مەر­دىگەرلەرگە قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسال­دى. ەسكەرتۋ جاساۋعا سەبەپتەر دە جوق ەمەس. ويتكەنى وبلىستىڭ بىر­قاتار قالا مەن اۋداندارىندا اۋىزسۋعا قاتىستى ماسەلەلەر جە­تەر­لىك. ءوڭىر تۇرعىندارىن اۋىز­سۋمەن قامتۋعا قاتىستى جاۋاپتى باسقارمادا باسشى ءجيى اۋىساتىنى دا كوپ جايتتى اڭعارتادى.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە­ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى ت.ۋسۋباليەۆتىڭ بىزگە بەرگەن مالى­مە­تىنە قاراعاندا, قالالاردىڭ قام­تىلۋى دەڭگەيى جوعارى بول­عا­نى­مەن, ارىس, شاردارا, لەڭگىر, سارىاعاش قالالارىن اۋىزسۋمەن قامتۋدا وزەكتى ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, ارىس قالاسىندا 2 000 ابونەنتكە سۋ بەرىپ وتىرعان سۋ ايداۋ ستانساسىندا تازارتۋ قون­دىرعىسى ورناتىلماعان. اۋىز­سۋ تۇندىرىلىپ, حلورلاۋ ار­قىلى زالالسىزداندىرى­لىپ بە­رىلىپ كەلەدى. اتالعان ستان­سا مي­نيسترلىككە قاراستى «قاز­سۋ­شار» كاسىپورنىنىڭ تەڭگەرىمىندە. سونىمەن قاتار ارىس قا­لاسىنداعى «تەمىرجولسۋ» جشس-نا قاراستى سۋ تازارتۋ ستان­ساسىندا, توزىعى جەتكەن سۋ جۇيەلەرىندە (2 200 ابونەنت) دە وزەكتى ماسەلەلەر قالىپتاسقان. شاردارا قالاسىندا سۋ تازارتۋ ستانساسىنىڭ توزىعى جەتكەن, جاز مەزگىلىندە قويماداعى سۋ دەڭ­گەيى تومەندەپ, سۋدىڭ ساپاسى نا­شارلايدى. ماسەلەنى شەشۋ ماق­ساتىندا «تاما-تاستانبەك» جەر استى سۋ كوزىنەن توپتىق سۋ قۇبى­رىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. لەڭگىر قالاسىنىڭ اشىق سۋ كوزدەرى – كوكتەرەك, قاراباستاۋ بۇلاقتارى جاۋىن-شاشىن كەزىن­دە لايلانىپ, سۋدىڭ ساپاسىنا قا­تىستى ماسەلەلەر تۋىندايدى. سونى­مەن قاتار بۇل سۋ كوزدەرىن­دەگى تازارتقىش قوندىرعىلارى­نىڭ قۋاتتىلىعى جەتكىلىكسىز بولۋىنا وراي, ءتيىستى دەڭگەيدە تازارتىپ ۇلگەرمەيدى. تولەبي اۋدانى اۋما­عىنداعى كوكسايەك اۋىلدىق وكرۋ­گىندە 300 وتباسى اۋىزسۋدى ارىقتان ءىشىپ وتىرعانىن ايتىپ, مۇقتاجدىقتارىن اقپارات قۇ­رال­دارى ارقىلى جاريا ەتكەن سوڭ عانا ءتيىستى شارالار قابىلدانىپ, ماسەلە شەشىمىن تاپقانداي بولدى. تاسارىق, قاراتوبە اۋىلدىق وك­رۋگتەرىنە قاراستى ەلدى مەكەن­دەرگە بىرنەشە جىل بۇرىن جۇر­گى­زىلگەن اۋىزسۋ جۇيەسى ءتيىمسىز بو­لىپ شىقتى. جاۋىن-شاشىندى كۇندەرى تۇرعىندار قۇبىردان لاي سۋ ىشەدى. سەبەبى اۋىزسۋدىڭ با­سىنا تازارتقىش قوندىرعىلار ور­ناتىلماعان. ونىڭ ۇستىنە جوعارىدان كەلەتىن سۋدىڭ قى­سىمى دا ەسەپكە الىنباعان. وسىن­داي كەمشىلىكتەر سالدارىنان كەيبىر اۋىلدار, كوشەلەر ورتا­لىق سۋ قۇبىرىنان اجىراپ, بۇ­رىنعى جۇيەنى قولدانۋعا ءماج­بۇر. تۇرعىندار جاڭا جوبانى ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن جۇم­سالعان قىرۋار قارجىنىڭ قايى­رى بولماعانىن ايتادى. سا­رىاعاش قالاسىندا جالپى توپ­تاس­قان سۋ قۇبىرىنا قوسىلعان ەلدى مەكەندەردى تولىق سۋمەن قام­تۋدا جاز مەزگىلىندە سۋ تازارتۋ ستانساسىنىڭ قۋاتى جەتپەيدى. بۇگىندە ر-1 كانالىندا ماگيسترالدى سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى جۇر­گىزىلىپ جاتىر.

جوعارىدا ايتىلعانداي, ­40 اۋىل سۋ قۇبىرىمەن قام­تىل­ماعان. سونىڭ ىشىندە, 30 ەلدى مەكەندە قۇ­رىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جا­تىر. قالعان 10 ەلدى مەكەن قول­­دا­­نىس­تاعى سۋ كوزدەرىمەن (ۇڭعى­مالار, قۇدىقتار) قامتىل­عان. اۋىز­سۋ سالاسىندا قايتا-قۇرۋ, كە­ڭەيتۋ, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىس­تارى­­نا ارنالعان 44 جوباعا ساراپ­تا­مانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىن­عان. جالپى قۇنى – 37 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايدى, اتالعان جوبالار رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ناق­تى­لاۋىنا ۇسىنىلعان. دەگەنمەن قار­جى­لان­دىرۋ ماسەلەسىندە قيىن­دىقتار بار. 

جەتىساي اۋدانى ش.دىلدا­بە­كوۆ اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراس­تى سىرابات ەلدى مەكەنى تۇرعىن­دارىنىڭ اۋىزسۋ ساپاسىنا قاتىستى ارىز-شاعىمى بار. اۋىل تۇرعىنى كامالبەك ورتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلعا دەيىن اۋىزسۋعا قاتىستى پروبلەما بولماعان. «سول جىلدارى قازىنادان 50 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, اۋىزسۋدىڭ ۇڭعىماسى قايتا قازىلدى. وسى كەزدە ۇڭعىمادان اششى سۋ شىقتى. ول ىشۋگە جارامسىز بولعان سوڭ  جابۋعا تۋرا كەلدى. اۋىل سول كەزدەن باستاپ كورشىلەس بىرلىك اۋىلىنىڭ اۋىزسۋ جۇيەسىنە قوسىلعان. بىراق بۇل سۋ دا تازا ەمەس, اششى. جالپى ءبىز تۇراتىن ش.دىلدابەكوۆ وكرۋگىندەگى اۋىلداردىڭ بارىندە وسى جاعداي. ىشەتىن سۋدىڭ ساپاسى ناشار. اۋىل­عا قويىلعان سۋ تازارتقىش «ومەگا» قوندىرعىسىنان شىققان سۋدىڭ كولەمى ماردىمسىز. ول سۋ­دى تۇرعىندار ءليترىن 2 تەڭگەدەن ساتىپ الادى. قازىر  كولىگى بارلار تىرشىلىك ءنارىن باسقا جاقتان تاسىپ ىشەدى. سىراباتتاعى 1400-گە جۋىق تۇرعىننىڭ كورگەن كۇنى وسى بولىپ تۇر. كولىگى جوقتار امالسىزدان اششى سۋ ىشەدى. جاڭا ۇڭعىما قازۋعا ارنايى جەر بولىنگەن. بىر­اق اۋدانداعى اتقامىنەرلەر مەن مەردىگەر ۇڭعىمانى مۇلدەم باسقا جاقتان قازىپ, جۇمىستارىن دۇرىس جۇرگىزىپ جاتقان جوق», دەيدى ك.ورتاەۆ.

دەگەنمەن ش.دىلدابەكوۆ اۋىل­دىق وكرۋگىنىڭ اكىمى قانات تىلەۋوۆ حالىققا بەرىلىپ جاتقان سۋعا ءتيىستى ورگاندار «ىشۋگە جارامدى» دەگەن قورىتىندى بەرگەنىن ايتىپ وتىر. «2012 جىلى اۋىلداعى اۋىزسۋ ۇڭعى­ماسىن قايتا قازۋ جۇمىستارى «اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا جۇرگىزىلگەن. قازىلعان جەردەن اششى سۋ شىققان. وسىدان كەيىن سىرابات كورشىلەس بىرلىك اۋى­لىنىڭ اۋىزسۋ جۇيەسىنە قو­سىلعان. ياعني ءدال قازىر اۋىل اۋىز­سۋ جۇيەسىمەن قامتىلعان, ەسەپ­تەگىش قۇرالدار ورناتىلعان. سۋ تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى اعىپ تۇر. تۇرعىنداردىڭ سۋدىڭ ساپاسىنا كوڭىلى تولمايتىن شىعار. بىراق بىزدە اششى سۋ, ءتاتتى سۋ دەگەن ۇعىم جوق. سۋدىڭ ساپاسىنا سەس «ىشۋگە جارامدى» دەگەن قورىتىندى بەرگەن. سىراباتتا جاڭا اۋىزسۋ ۇڭعىماسىن قازۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن. بۇعان تاپسىرىس بەرۋشى – اۋداندىق ەنەرگەتيكا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمى. مەردىگەر مەكەمە 300 مەتردەي قازىپ قويدى. شىققان سۋ ساراپتاماعا جىبەرىلگەن», دەيدى اۋىل اكىمى.

تىرشىلىك نارىمەن قامتىلۋ دەڭگەيى تومەن اۋداندار – سارى­اعاش (11 اۋىل),  كەلەس (19 اۋىل). كەلەس اۋدانىنا قاراس­تى 83 ەلدى مەكەننىڭ 64-ءى ورتالىق­تاندىرىلعان اۋىزسۋمەن تولىق قامتىلعان. بۇل اۋىزسۋمەن قام­تىلۋ دەڭگەيىنىڭ 88,4%-عا جەت­كەنىن كورسەتەدى. 19 ەلدى مەكەندە اۋىزسۋ جۇيەسى ءالى تولىق جۇرگىزىلمەگەن. قازىردە 14-ىندە قۇ­رىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاز مەزگىلىندە اۋىزسۋ تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى اباي اۋىلىندا سۋ تاپشىلىعى بايقالعان. بۇل ماسەلەنى ۋاقىتشا شەشۋ ماق­ساتىندا ارنايى كولىكتەر ارقىلى اۋىزسۋ تاسىمالداۋ كەس­تەسى بەكىتىلىپ, تۇرعىندارعا جۇيەلى تۇردە جەتكىزىلىپ وتىر. سونى­مەن قاتار اباي اۋىلىنداعى 4 اۋماقتاعى سۋ تازارتاتىن ءمودۋلدى قۇرىلعىلار جوندەۋدەن ءوتىپ, تو­لىقتاي ىسكە قوسىلىپتى. اۋدان بو­يىنشا اۋىزسۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە باعىتتالعان جوبا اياسىندا الپامىس باتىر اۋىلدىق وكرۋگىندە 4 گا جەرگە 20 000 تەكشە مەترلىك سۋ قويماسىن, بىرتىلەك اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى كولتوعان ەلدى مەكەنىندە 1 گا اۋماققا 600 تەكشە مەترلىك سۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلانعان. بۇل – 25 مىڭنان استام ادامنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىت­تالعان ماڭىزدى جوبا. «شاردارادا – 3, ماقتاارال­دا – 1, كە­لەستە – 4, سارىاعاشتا 2 اۋىل­­دىڭ تۇرعىندارى كەشەندى بلوك مودۋلدەرىن ورناتۋعا قارسى بو­لىپ وتىر, وسىعان بايلانىس­تى تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمى الىنىپ, ءتيىستى حاتتاما تۇزىلگەن. مينيسترلىككە حاتتامالار تولىق ۇسىنىلعان», دەلىنگەن باسقار­مانىڭ مالىمەتىندە.

جوعارىدا ايتىلعان جەتىساي اۋدانىنداعى سىرابات اۋىلى باسقارمانىڭ ەسەبى بويىنشا اۋىزسۋمەن قامتىلعان ەلدى مەكەندەردىڭ ساناتىنا كىرەدى. بىراق قۇبىرمەن كەلگەن سۋدى كوپ تۇرعىندار اششى بولعاندىقتان تۇتىنبايدى. اۋدان ورتالىعىنا سابىلىپ, تۇششى سۋ تاسيدى. ياعني اۋىزسۋمەن قامتىلعانداردىڭ ەسەپتىك سانىن كوبەيتىپ تۇر.

تۇركىستان وبلىسى