كىتاپ – رۋحاني قازىنا. ادام بويىنداعى كىتاپ وقۋ داعدىسى بالا كەزدەن قالىپتاسۋى كەرەك. كىتاپ وقۋ ارقىلى بالا شىدامدىلىققا, كوركەم ويلاۋعا ۇيرەنەدى, ياعني شىعارماشىلىق ويلاۋ داعدىسى قالىپتاسادى. كىتاپتاعى وقيعا جەلىسىن ەلەستەتۋ ارقىلى قيالىن دامىتادى. جاستايىنان كىتاپ وقىعان بالانىڭ اقىل-ويى تولىسىپ, ءتىل بايلىعى جەتىلىپ, زيالى ازامات بولىپ وسەدى. ەلدى قاشاندا كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, تاربيەلى دە ءبىلىمدى ادامدار دامىتادى. سوندىقتان قازىرگىدەي اقپاراتتار اعىنىنا توعىتىلىپ بارا جاتقان قوعامدى عالامتورعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋدىڭ جولدارىنىڭ ءبىرى كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇشتارلىقتى وياتۋ. بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ گادجەتتىڭ تىلىندە سويلەپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا قالاي ىنتالاندىرۋعا بولادى؟
وسى ساۋالىمىزدى استانا قالاسىنداعى ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ وقىتۋشىسى «جاس قالامگەر» ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى ءناريا اقباباقىزىنا قويعان ەدىك. پەداگوگتىڭ پىكىرىنشە بالانى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جاقسارتۋدان باستالادى.
«مەن جەتەكشىلىك ەتەتىن ادەبي ۇيىرمەگە قازاق تىلىنە مۇلدە قاتىسى جوق ەستە ساقتاۋ قابىلەتى ناشار بالالار دا جانە ەستە ساقتاۋى جاقسى بالالار دا كەلەدى. ەستە ساقتاۋ قابىلەتى ناشار بالالارعا باستاپقىدا ءتىلى جەڭىل-جاتىق 1-2 شۋماق ولەڭدەردى ۇسىنامىن. ءبىر ايدان كەيىن ودان كۇردەلىسىن, ەكى ايدان سوڭ ودان كوبىرەگىن, ءسويتىپ ارىپتەر ارقىلى, سوزدەر ارقىلى ەستە ساقتاۋدى كۇشەيتەتىن جاتتىعۋلار بار, سول ارقىلى بىرتىڭدەپ ولەڭ جاتتاۋعا كەلەدى. باستاپقىدا ساحنادا ورىندايدى. ساحنادا ءبىر-ەكى شۋماق ايتىپ كورگەننەن كەيىن سەنىمدىلىگى ارتادى, جاقسى ايتا باستايدى, باسقالارعا قاراپ تالپىنادى. 1 جىلدىڭ ىشىندە ساحنادا وتە جاقسى ولەڭ وقيتىن دەڭگەيگە جەتەدى. اتالعان دەڭگەي ناتيجەسىندە ولار مەكتەپتەردەگى ساباقتارىن ەستە ساقتاۋعا, ويىنا كەلگەن جاۋاپتاردى مۇعالىمگە قىسىلماي ايتۋعا ۇيرەنەدى, كونكۋرستارعا قاتىسىپ, وزىنە سەنىمدىلىگىن وياتادى. مىسالى, 6 جىل بويى وسىنداي ۇدەرىس كەزەڭىنەن وتكەن بالالار رەسپۋبليكالىق-حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ جەڭىمپازى اتاندى ءارى مەكتەپتەگى ساباعىن جاقسى وقيتىن جانە قوسىمشا دۇنيەلەردىڭ بارلىعىن الىپ جۇرەتىن ەستە ساقتاۋى جاقسى بالاعا اينالدى», دەيدى ن.اقباباقىزى.
ءناريا اقباباقىزى بالانىڭ جانىن جاتتىقتىرۋ ءۇشىن كىتاپ وقىتۋ بۇگىنگى قوعامدا, سمارتفون زامانىندا وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بالالار قازىر اقپاراتتى تەك سمارتفون ارقىلى قابىلداپ جاتىر. ويتكەنى بالالارعا كىتاپ وقىپ بەرەتىن اتا-انا, اجە جوق. مىسالى, 6 جاسار بالا ەگەر مەكتەپكە بارمايتىن بولسا, تەك قانا تەلەفون ارقىلى تاربيەلەنەدى. جەلىدەگى ۆيرۋستىق اقپاراتتاردىڭ بارلىعىن جۇقتىرىپ الاتىن بولادى. ال ادامنىڭ ميى ءبىر اقپاراتتى تولىعىمەن تۇسىنگەندە كەزدە عانا تۇنگى ۇيقى جاعدايىندا سۇرىپتايدى ەكەن, ەگەر اقپارات تۇسىنىكسىز ءارى قىسقا بولسا, ونى قايدا جىبەرەرىن بىلمەي, سۇرىپتاي الماي, مي دۇرىس دەمالمايدى ەكەن. سودان كەيىن بالا تاڭەرتەن شارشاڭقى بولىپ, ساباق وقۋعا ىنتاسى بولمايدى. سەبەبى اقپاراتپەن ميى تولىپ قالعان. ال باسقا اقپارات تۇرلەرى قىزىقسىز بولىپ كورىنە باستايدى. ويتكەنى تەلەفونداعى اقپاراتتار تەز, ىڭعايلى سياقتى بولىپ, اقپاراتتاردىڭ وڭاي جەتۋىنە ۇيرەنگەن بالانىڭ ميى ابدەن جالقاۋلانىپ الادى. سوندىقتان دا بالالاردى سمارتفوننان الشاقتاتۋ كەرەك, سودان كەيىن ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جاقسارتۋ كەرەك. ۇيىرمەدە ولەڭ جاتتاتا وتىرىپ, سودان كەيىن كىتاپ وقۋعا كەڭەس بەرىپ وتىرامىز. ويتكەنى كىتاپ وقىماعان بالانىڭ ميىندا رەتتىلىك-جيناقىلىق قالىپتاسپايدى. ۋنيۆەرسيتەتتەر ماماندىق بويىنشا بەلگىلى ءبىر باعىت-بىلىمدەردى بەكىتىپ بەرۋى مۇمكىن. بىراق بالانىڭ ىرگەتاسى, ياعني سويلەۋ جانە جاتتاۋ قابىلەتى, لوگيكالىق جانە كەڭىرەك ويلاۋ مەن كرەاتيۆتى ويلاۋ داعدىسى مەكتەپتەن قالىپتاسادى», دەيدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا مىسالى 6 جاسار بالاعا ۇزاق اڭگىمە-ەرتەگىلەر كەرەك ەمەس. 1 بەتتىك اڭگىمەلەردى اناسى نەمەسە اكەسى وقىپ بەرسە جانە «نە بولدى, قالاي بولدى» دەپ بىرگە تالقىلاسا جانە «جاڭا تۇسىنبەي قالدىم» دەپ بالانىڭ وزىڭە وقىتتىرسا, بالا ونى ايتۋ ارقىلى ميىنا سىڭىرەدى. كۇردەلى ويلار ارالاسىپ كەتكەن ەرتەگىلەر دە بار, سول سەبەپتى ەرتەگىلەردى دە وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە عانا ەمەس, ويلاۋ-ءتۇسىنۋ دەڭگەيىن انىقتاپ بەرۋ كەرەك. بالانىڭ سوزدىك قورىن تەست ارقىلى انىقتاپ الىپ, سوعان سايكەس ءماتىن بەرەتىن بولسا, جاقسى قابىلدايدى. ەرتەگىلەرگە قىزىقپاي جاتسا, «مىنانداي كەيىپكەرلەر بار» دەپ مۋلتفيلمدەردى كورسەتىپ جانە وعان ەرتەگىنى وقىپ بەرىپ, سودان كەيىن وزىنە وقىتاتىن بولسا, بالانىڭ قىزىعۋشىلىعى ويانا باستايدى. بالانى كىتاپقا قىزىقتىرۋ وڭاي ۇدەرىس ەمەس. جالىقپاي, باسىنان باستاپ ءتۇسىندىرىپ, ايتقىزىپ, قايتا-قايتا سويلەتىپ, سونىڭ بارلىعىن بويىنا سىڭىرگەن كەزدە عانا ورىن الاتىن دۇنيە.
«بالانى گادجەتتەن بىردەن الىستاتۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ۋاقىتىن شەكتەپ قويۋعا بولادى نەمەسە جاقسى كونتەنتتەردى تاڭداپ بەرۋ كەرەك. بالانى ۇيدە اتا-انا ەرىنبەي قاداعالاپ, بوس ۋاقىتتارىن نەمەن, قالاي وتكىزىپ جاتقانىن جۇيەلەپ وتىرۋ كەرەك. ال ەڭ دۇرىسى, بالانىڭ داعدىلارىن قالىپتاستىراتىن مۇعالىمگە اپارعانى ءجون. ويتكەنى بالا اتا-اناسى جوق كەزدە, سول دۇنيەلەردى ىستەمەۋى مۇمكىن, ال مۇعالىم قاداعالاعان كەزدە رەجيمگە ۇيرەنىپ, وعان وڭايىراق ءارى تەزىرەك جەتەتىن بولادى. كىتاپ گادجەتتى نەمەسە گادجەت كىتاپتىڭ ورنىن اۋىستىرىپ كەتەدى دەگەن جاڭساق پىكىر. تەلەفون وزىندىك ماڭىزعا يە. ال كىتاپ وزىندىك قۇندىلىق», دەيدى پەداگوگ.
اقش, ەۋروپا, جاپونيا مەن قىتاي سەكىلدى دامىعان ەلدەر كىتاپتان قول ۇزگەن جوق. ولاردىڭ تالعامپاز ۇل-قىزدارى بىلگەندى جاڭارتىپ, بىلمەگەندى ۇيرەنۋ ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن كىتاپقا جۇگىنەدى. ال بىزدە وقۋدى كەرەك ەتەتىن, كىتاپتى باعالايتىن جاستار سانىن ارتتىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى بولىپ وتىر.ء ناريا اقباباقىزى جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي بالانىڭ كىتاپ وقۋعا قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ ەڭ الدىمەن اتا-اناعا بايلانىستى. بالاپان ۇيادا نە كورسە, ۇشقاندا سونى ىلەدى. سوندىقتان, قازىرگى جاس اتا-انالاردىڭ وزدەرى كىتاپ وقۋدى ومىرلىك قۇندىلىققا اينالدىرسا, ونى كورگەن ۇرپاعى دا كىتاپ وقۋدى ادەتكە اينالدىرارى ءسوزسىز.