رۋحاني, مادەني يممۋنيتەتى مىقتى ەلدىڭ ىرگەسى دە بەرىك, ساپاسى دا جاقسى بولارى ءسوزسىز. وقيتىن ۇلت قالىپتاستىرۋ جولىندا مەملەكەت باسشىسى دا بىرقاتار باستاما كوتەرىپ, تىكەلەي نازارىندا ۇستاپ وتىر. ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدا بارشا حالىقتى كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا شاقىرعانى دا ەستە.
ء«بىز, ەڭ الدىمەن, جاستاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋىمىز كەرەك. سوندا جاپپاي كىتاپ وقيتىن ۇلتقا اينالامىز. تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ەلىمىزدە كىتاپحانا ءىسى كەنجەلەپ قالدى. توقسانىنشى جىلدارداعى الاساپىران ۋاقىتتا مىڭداعان كىتاپحانا جابىلدى. ميلليونداعان كىتاپ قورىنان ايىرىلدىق. كەيىنگى جىلدارى جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن ارەكەت جاسالىپ جاتىر. كىتاپحانا – مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىڭ نەگىزگى جادى. ەلىمىز ءۇشىن قۇندى تاريحي دەرەكتەر مەن ماتەريالداردىڭ دەنى كىتاپحانادا ساقتالادى. سوندىقتان كىتاپحانا ءىسىن دامىتۋعا بەي-جاي قاراۋعا بولمايدى», دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءيا, پرەزيدەنت ايتقانداي, كىتاپ وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن» بەلگىلەپ, اتالعان مەرەكەنى مازمۇندى ەتىپ وتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس 23 ءساۋىر – ۇلتتىق كىتاپ كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن ەدى. بيىل رۋحاني مەرەكە العاش رەت اتاپ وتىلمەك. اتاۋلى داتانىڭ اياسىندا ەل ىشىندە قانداي جوبالار باستالىپ, ءىس-شارالار اتقارىلاتىنىنا زەر سالىپ كوردىك.
سونىمەن ۇلتتىق كىتاپ كۇنى اياسىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بىرقاتار ىلكىمدى جوبا باستالدى. اتاپ ايتساق, الداعى مەرەكەدە «ۇلتتىق كىتاپ» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى انىقتالادى. ءدۇبىرلى دوداعا وتاندىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار كەيىنگى ەكى جىلدا جارىق كورگەن كىتاپتارىمەن «بالالارعا ارنالعان ۇزدىك كىتاپ», «ۇزدىك كوميكس», «نون فيكشن باعىتىنداعى ۇزدىك كىتاپ», «دەتەكتيۆ جانرىنداعى ۇزدىك كىتاپ», «ساتيرا جانرىنداعى ۇزدىك كىتاپ», «ۇزدىك يلليۋستراتسيالىق كىتاپ», «ۇزدىك اۋدارما كىتابى», «فانتاستيكا جانرىنداعى ۇزدىك كىتاپ», «ۇزدىك باسپا» اتالىمدارىندا قاتىستى. بايقاۋدىڭ گران-پري سىيلىعى «جىل كىتابى» مازمۇنى مەن باسپا-پوليگرافيالىق ساپاسى جاعىنان وتە جوعارى دەڭگەيدە دايىندالعان, ساتىلىم كورسەتكىشى جوعارى, جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن باسىلىمىنا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ايتا كەتەيىك, كىتاپ بايگەسىنىڭ جالپى جۇلدە قورى – 36 500 000 تەڭگەنى قۇرايدى.
سونداي-اق مەرەكەگە وراي ەلىمىزدە كىتاپ اپتالىعى باستالدى. اپتالىق اياسىندا ءار كۇنىنىڭ تاقىرىپتىق ايدارى بەكىتىلىپ, ۇلتتىق, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جانە اۋداندىق كىتاپحانالاردا ءۇش جۇزدەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. ماسەلەن, كۇنى كەشە عانا رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە كىتاپ فەستيۆالدارى, open air, اشىق ەسىك كۇنى, كىتاپ كورمە-جارمەڭكەلەرى ءوتتى. بۇدان بولەك جەرگىلىكتى اۆتورلاردى تانىتۋ جوبالارى, «كىتاپحانا ءتۇنى» اكتسياسى, «Weekend. Book. Vibes», «كىتاپ. تاريح. شەجىرە» كۇنى (سيرەك جانە قۇندى, ەرەكشە كىتاپتار), «كىتاپ – دوستىق امباسسادورى» اتتى حالىقارالىق باسقوسۋ جوسپارلانعان. ءيا, كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قوعامعا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا اتالعان ءىس-شارالاردىڭ يدەولوگيالىق ماڭىزى زور.
ال ەلىمىزدەگى كىتاپ ءونىمىنىڭ باسىلىپ شىعۋ ستاتيستيكاسىنا كەلەتىن بولساق, بىلتىر ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنا 231 باسپادان 5620 كىتاپ پەن كىتاپشالاردىڭ مىندەتتى داناسى (جالپى تارالىمى 6 ملن 238 مىڭ 610) كەلىپ تۇسكەن. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ونىڭ ىشىندە «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 169 اتالىم ادەبيەت (جالپى تارالىمى 255 مىڭ دانا) بار. اتالعان ادەبيەتتەر رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جالپىعا قولجەتىمدى كىتاپحانالارعا تاراتىلعان.
«مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ ىشىندە جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان «جەڭىس تۋىن جەلبىرەتكەن – راقىمجان قوشقارباەۆ», «ساعادات نۇر-ماعامبەتوۆ – حالىق قاھارمانى №1» فوتوالبومى, فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ 85 جىلدىعىنا «تاڭدامالى شىعارمالارى», اكىم ءتارازيدىڭ شىعارمالار جيناعىنىڭ 13-تومى, بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلىنىڭ «تاڭدامالى شىعارمالارى», سوفى سماتاەۆتىڭ «ەلىم-اي», تولەن ابدىكتىڭ «تاڭدامالى» 2-تومى, گەرولد بەلگەردىڭ 2 تومدىعى, ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ «قۇستار – ءبىزدىڭ دوسىمىز», ءامىرحان بالقىبەكتىڭ «قاتارداعى ولەڭ», تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆتىڭ «اڭگىمەلەر.تاڭدامالى» 1-تومى مەن باسقا دا جاس اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى بار», دەيدى مام ارحيۆ, قۇجاتتاما جانە كىتاپ ءىسى كوميتەتىنىڭ كىتاپ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى الماز مىرزاحمەت.
سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان مينيسترلىك «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وتاندىق قالامگەرلەردىڭ جاڭا شىعارمالارىنا قالاماقى تولەۋ جۇمىستارىن ۇيلەستىرەدى. ماسەلەن, بىلتىر 52 اۆتورعا قالاماقى تولەنگەن.
مينيسترلىكتىڭ كورسەتكەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە وقىرماننىڭ ءسوزسىز سۇرانىسىنا يە كىتاپ – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانى ەكەن. جالپى, قازاق تىلىندە كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ 200 جىلدان استام تاريحى بار. قازاق باسپاسىنىڭ شەجىرەسى سوناۋ 1800 جىلى قازان قالاسىندا اشىلعان تۇڭعىش ازيالىق باسپاحانادان باستاۋ الادى. قازاق تiلiندەگi ەڭ العاشقى كiتاپ – 1807 جىلى جارىق كورگەن «سەيفۇل – مالiك» قيسساسى.
«ۇلتتىق كىتاپحانا قورىنداعى العاشقى قازاق كىتاپتارى دەپ 1871 جىلى جارىق كورگەن ابىلعازىنىڭ «تۇرىك تۇقىمداس بەكتەردىڭ, حانداردىڭ شەجىرەسى», 1871 جىلى شىققان «ەر تارعىن» داستانى, سونداي-اق 1879 جىلى جارىق كورگەن ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «ناچالنوە رۋكوۆودستۆو ك وبۋچەنيۋ كيرگيزوۆ رۋسسكومۋ يازىكۋ» اتتى ەڭبەگىن ايتا الامىز», دەيدى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
قازۇەك كىتاپحاناسى اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ جاريالاعان كورسەتكىشى بويىنشا ەڭ بەلسەندى وقىرمان جاستار ەكەن (51%). ارينە, بۇعان داۋ جوق. ال 27%-ىن پروفەسسور مەن وقىتۋشىلار قۇرامى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جانە ءتۇرلى سالا ماماندارى قۇرايدى. ال ەڭ كوپ وقىلاتىن ادەبيەت – سالالىق ادەبيەت (فيلوسوفيا, مەديتسينا, ماتەماتيكا, ونەر, ت.ب.) – 69%, كوركەم ادەبيەت – 31%. ەگەر ستاتيستيكاعا سۇيەنەتىن بولساق, مەديتسينا تۋرالى كىتاپتاردى – 23059, پسيحولوگيا جايىندا – 6918, ءدىن جونىندە – 2305, گەوگرافيا حاقىندا 12105 وقىرمان سۇراعان. كوركەم ادەبيەت كىتاپحانا وقىرمانى اراسىندا دا سۇرانىسقا يە. كوركەم ادەبيەتتى ءتۇرلى جانرعا ءبولىپ قاراستىرساق, روماندار – 33%, دەتەكتيۆتەر – 19%, تاريحي بەللەتريستيكا – 15%, قيال-عاجايىپ – 13%, شىتىرمان وقيعا – 12%, بالالار ادەبيەتى – 8%.
سونىمەن ەلىمىزدىڭ جاستارى جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 10–12 كىتاپ وقيدى ەكەن. ءسۇيىپ وقيتىن كىتاپتار قاتارىندا حح عاسىر مەن قازىرگى زامانعى بالالار جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارى بار. جاستار اراسىندا جاۋاپ بەرگەن رەسپوندەنتتەردىڭ كوپشىلىگى كىتاپتى كوپ وقيتىنىن ايتادى. ماسەلەن, ءبىلىم الۋ ءۇشىن – 55%, وقۋدى مىندەت رەتىندە قابىلدايتىندار – 5%, كىتاپ وقۋدى ۇناتاتىندار – 40%. تىم جاقسى دا ەمەس, تىم جامان دا ەمەس ناتيجە وسىنداي.