كوشەلى ءىس – كوپكە ۇلگى

وسى ورايدا جۋىردا التىنبەك نۋح ۇلى باستاعان پارلامەنت سەناتىنىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وندا «تازا قازاقستان» جوباسى قىزىلوردا وبلىسىندا ءوڭىر باسشىسىنىڭ تىكەلەي ۇيىتقى بولۋىنىڭ ارقاسىندا ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. سىر وڭىرىنە كوشپەلى وتىرىسپەن بارعان سەناتورلار وبلىس ورتالىعىنىڭ تاپ-تۇيناقتاي تازالىعىنا كوز جەتكىزگەن. قىزىلوردا قالاسىنىڭ سانيتارلىق تازالىق جۇمىستارىنا وسى جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى بولىنگەن. كوممۋنالدىق مەكەمەلەرگە 50-دەن اسا جاڭا ارنايى تەحنيكا ساتىپ الىنعان. «قىزىلوردا تازالىعى» كاسىپورنى جۇمىس­شىلارى­نىڭ ايلىق جالاقىسى ءوسىرىلىپ, ولارعا قالالىق قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ قۇقىعى بەرىلگەن. بۇعان قوسا قىزىلوردانىڭ جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 36 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, كوشەلەر كەڭەيتىلىپ, ءتورت جولاقتى جولعا اينالدىرىلىپ جاتىر. وسىنداي يگى ىستەرگە جۇمىسسىز ازاماتتار تارتىلعان. قالانى اباتتاندىرۋعا دەمەۋشىلەر بولگەن 60 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىعا «اناعا تاعزىم» ورتالىعى, 350 ورىندىق زاماناۋي وقۋشىلار سارايى سالىنىپ, ورتالىق الاڭ جاڭعىرتىلعان. 

«قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەلدى مە­كەندەردى اباتتاندىرۋ, سانيتارلىق تازالىقتى ساقتاۋ جونىندەگى جۇمىس تاجىريبەسىن وزگە وڭىرلەرگە تاراتۋدى ۇسىنامىز. سونداي-اق ۇكىمەت تاراپىنان «تازا قالا», «جاڭارعان ايماق», «وسكەن ءوڭىر» سەكىلدى اتالىمدار بەلگىلەنىپ, رەيتينگتىك باعالاۋ قولعا الىنسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى», دەدى التىنبەك نۋح ۇلى.

سەناتورلاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىنا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بەرگەن رەسمي جاۋاپتا 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنا قول جەتكىزۋ ماقساتىندا نەگىزگى ۇلتتىق ينديكاتورلار كارتاسى قالىپتاستىرىلىپ, وعان «حالىقتىڭ ەكولوگيالىق ءومىر ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى» كور­سەتكىشى ەنگىزىلگەندىگى, ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ور­تالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وب­لىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ جەرگى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندارى قىزمەتى­نىڭ تيىمدىلىگىن جىل سايىنعى باعالاۋ جۇيەسى تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس جۇرگىزىلەتىنى مالىمدەلگەن.

بۇل رەتتە ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگىنە قاراستى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى جىل سايىن جۇر­گىزىپ كەلە جاتقان «وڭىرلىك ءال-اۋقات يندەكسى» زەرتتەۋىندەگى ماڭىزدى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى – قورشاعان ورتا ساپاسىنا قاناعاتتانۋ ەكەندىگىن ايتقان ءجون. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى­نا قاتىستى جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋالناما, راسىندا دا, قىزىلور­دا وب­لىسىندا قورشاعان ورتانىڭ ساپا­سىن جاقسارتۋ باعىتىندا قىرۋار جۇ­مىس اتقارىلىپ جاتقاندىعىن اي­عاق­تادى. سىر ءوڭىرى تۇرعىندارىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايعا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 2022 جىلعى 41,6 پايىزدان بىلتىر 60,1 پايىزعا دەيىن كوتەرىل­گەن. سونىڭ ىشىندە رەسپوندەنتتەر­دىڭ ­7,1 پايىزى قاناعاتتاناتىندىق­تا­رىن ءبىلدىرىپتى. وسى كورسەتكىش بۇرناعى جىلى نەبارى 0,6 پايىز بولعان ەدى. الايدا قىزىلوردالىقتاردىڭ 40,4 پايىزىنىڭ پىكىرىنشە, قورشاعان ورتانىڭ قوقىسپەن لاستانۋ دەڭگەيى ءالى دە جوعارى.

سالىستىرمالى تۇرعىدان قاراعان­دا, قورشاعان ورتانىڭ ساپاسى ەڭ جاق­سى ءوڭىر – تۇركىستان وبلىسى. بۇل ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ەكولوگيالىق جاع­داي­­­عا قاناعاتتانۋشىلىعى 65,4 پا­­­يىز­دان ­83,3 پايىزعا دەيىن جەتكەن. سو­­­­نىڭ ىشىن­دە قاناعاتتانۋشىلىق بىل­دىر­گەن­دەر­دىڭ ۇلەسى – 7,4 پايىز. الاي­دا تۇركىستاندىقتاردىڭ 45,8 پايىزى قور­شاعان ورتانىڭ قوقىسپەن لاستانۋىنا شاعىمدانعان.

ال قوقىستان ەڭ تازا ايماق – سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسى. سول­تۇس­تىك­قازاقستاندىق رەسپوندەنتتەردىڭ 35,8 پايىزى عانا قورشاعان ورتانىڭ قوقىسپەن لاستانۋى جوعارى دەپ ساناپتى. قىزىلجار ءوڭىرى تۇرعىن­دا­رىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايعا قاناعات­تانۋشىلىعى 63,4 پايىزدان 67,2 پا­يىزعا دەيىن ارتقان.

جامبىل وبلىسىندا قورشاعان ور­تانىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى 59,8 پايىزدان 61,6 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. اۋليەاتا ءوڭىرى تۇر­عىندارىنىڭ 45,9 پايىزى ەكولوگيانىڭ قوقىسپەن لاستانۋىنا نارازى.

اتىراۋ وبلىسىندا بىلتىر ەكو­لوگيالىق جاعدايعا قاناعات­تانۋ­شىلار سانى ءسال كوبەيىپ, بۇرناعى جىلعى 54,7 پايىزدان 56,6 پايىزعا دەيىن جەتكەن. الايدا اتىراۋلىقتاردىڭ 71,1 پايىزى اۋانىڭ لاستانۋى جوعارى دەپ ساناعان. مۇنايلى وڭىردەگى قوقىس تا از ەمەس بول­عاندىقتان, بۇعان رەسپوندەنتتەردىڭ 59,4 پايىزى رەنىش بىلدىرگەن.

قاراعاندى وبلىسىندا دا قورشا­عان ورتا ساپاسىنا قاناعاتتانۋشى­لار قاتارى 33,9 پايىزدان 46,7 پايىز­عا دەيىن قالىڭداعان. الايدا كومىرلى وڭىردە قوقىس ءالى دە كوپ بولعاندىقتان, رەسپوندەنتتەردىڭ 71,3 پايىزى قور­شاعان ورتانىڭ قالدىقتارمەن لاستانۋى جوعارى دەپ ساناپتى. اۋا ساپاسىنا شاعىمدانعانداردىڭ ۇلەسى دە كوپ – 66,2 پايىز.

وزگە وبلىستار مەن مەگاپوليس­تەر­دىڭ بارىندە وتكەن جىلى ەكولوگيالىق جاعداي ناشارلاي تۇسكەنى اڭعا­رىلادى. اسىرەسە ۇلىتاۋ وبلىسى تۇر­عىندارىنىڭ قورشاعان ورتا ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى بۇرناعى جىلعى 47,2 پايىزدان 12,3 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. مىستى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك ساۋالناماعا قاتىسقان تۇرعىندارىنىڭ 85,2 پايىزى اۋانىڭ, 81,5 پايىزى سۋدىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانبايتىندىعىن بىلدىرگەن. 82,1 پايىزى ەكولوگيانى قوقىس ءبۇلدىرىپ جاتىر دەگەن پىكىردە.

پاۆلودار وبلىسىندا قورشاعان ورتا ساپاسىنا قاناعاتتاناتىن تۇر­عىن­دار سانى الدىڭعى جىلعى 50,6 پا­يىزدان 30,5 پايىزعا دەيىن ازايعان. ەرتىس-بايان ءوڭىرى تۇرعىندارىنىڭ 80,2 پايىزى – اۋانىڭ لاستانۋىنا, 53,6 پا­يىزى قوقىستىڭ كوپتىگى مەن اۋىزسۋدىڭ ساپاسىزدىعىنا شاعىمدانعان.

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەكولوگيا­­لىق جاعدايدى قاناعات تۇتاتىندار قاتا­رى 60,1 پايىزدان 33,8 پايىزعا دەيىن كۇرت تۇسكەن. اۋليەلى ءوڭىر تۇرعىندارى­نىڭ 92,9 پايىزى اۋانىڭ ساپاسى ناشار, ­84,2 پايىزى ەكولوگيانى قوقىس ءبۇلدى­رىپ جاتىر دەپ سانايدى. اۋىزسۋ­دىڭ تازالىعىنا كوڭىلى تولماعاندار­دىڭ ۇلەسى – 79,8 پايىز.

اقتوبە وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ 92,5 پايىزى قورشاعان ورتاعا قوقىس زالال كەلتىرىپ جاتقاندىعىنا نارازى. وڭىردە سۋ (87,4 پايىز) مەن اۋانىڭ (85,4 پايىز) ساپاسىنا شاعىمدانۋشىلار دا كوپ. اقتوبەلىكتەردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايعا قاناعاتتانۋشىلىعى 55,8 پا­يىزدان 37,7 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان.

قوقىستىڭ كوپتىگىنە نارازى تۇر­عىندار قاتارى شىعىس قازاقستان (74,7 پايىز), اقمولا (73,9 پايىز), قوستاناي (53,6 پايىز), اباي (52,9 پايىز) وبلىستارىندا دا قالىڭ كورىنەدى.

مەگاپوليستەرگە كەلسەك, شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى 70,3 پايىزدان 43,3 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. شىمكەنتتىكتەر, اسىرەسە اۋا ساپاسىنىڭ ناشارلىعىنا (65,6 پايىز), قوقىستىڭ كوپتىگىنە (65,4 پايىز) الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن.

الماتى قالاسى تۇرعىندارى­نىڭ 87,3 پايىزى اۋانىڭ, 69,4 پايى­زى سۋدىڭ ساپاسى ناشار دەگەن سىن ايتقان. 70,5 پايىزى ەكولوگياعا قوقىستان زالال كەلىپ جاتىر دەپ ساناعان. جالپى, وڭتۇستىك استانا تۇرعىندارىنىڭ ەكولوگيالىق جاع­دايعا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى 54,5 پايىزدان 44,3 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن.

استانا قالاسى تۇرعىندارىنىڭ ­ەكو­لوگيالىق جاعدايعا قاناعاتتانۋ­شى­لىعى دا 58,4 پايىزدان 48,7 پايىز­عا دەيىن ازايعان. استانالىقتار اۋا­نىڭ لاستانۋى (65,6 پايىز) مەن قوقىس­تىڭ ۋاقتىلى جيناپ اكەتىلمەۋىنە ­(65,4 پايىز) كوڭىلدەرى تولمايتىندى­عىن بىلدىرگەن.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ دەرەكتەرى مەملەكەت باسشىسى «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسىنا دەر كەزىندە باستاماشىلىق جاساعانىن كورسەتەدى. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ەكو­لو­گيالىق جاعدايى جاقسارا تۇس­كەنى انىق. بۇل رەتتە, سەناتورلار ۇسىن­عان­داي, قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىن ايتار­لىقتاي جاقسارتۋعا قول جەتكىزگەن وڭىر­لەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن جيناق­تاپ, ەلگە كەڭىنەن تاراتۋدان ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز. «جاقسىدان ۇيرەن, جاماننان جيرەن» دەيدى حالقىمىز.