ەلدى مەكەن اتاۋىنا نەگە نازار اۋدارمايدى؟
وتكەن جىلدىڭ 14 مامىرىندا «ەگەمەن قازاقستاندا» مەنىڭ «قاشقانتەڭىز» قالايشا «كوشكەنتەڭىز» اتاندى؟» دەگەن ماتەريالىم جاريالانعان بولاتىن. سودان بەرى ايلار وتسە دە, «قازاقستان تەمىر جولى» – ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ءتيىستى مەكەمەلەرى ءالى كۇنگە دەيىن ەشقانداي قورىتىندى شىعارعان جوق. بەكەت جوندەۋدەن كەيىن الدەبىرەۋدىڭ ماڭدايشاعا تاپسىرىس بەرۋدە بۇرىنعى تاريحي اتاۋى «قاشقانتەڭىزدى» ۇمىتىپ, «كوشكەنتەڭىز» دەپ شاتاستىرىپ العان. سونىڭ سالدارىنان ورىن العان كەلەڭسىزدىكتى جويۋعا تەمىرجولشىلاردىڭ قولى ءۇش جىلدان بەرى تيمەي كەلەدى. سول ماتەريالدا ءبىز تەمىرجول بەكەتىنىڭ اتاۋى العاشقى كۇننەن «قاشقانتەڭىز» ەكەندىگىن دالەلدەگەن بولاتىنبىز. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ كەلتىرگەن دالەلدەرىمىزگە دە, كەيىن بۇل ىسكە ارالاسقان جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ۇسىنىستارىن دا ەلەمەي, ءالى كۇنگە دەيىن بەكەتتىڭ بۇرىنعى اتىن قالپىنا كەلتىرمەي وتىرعاندىعى قالاي؟!
جول بويىنداعى سىلتەمەلەر سول ءوڭىردى تانىپ-ءبىلۋدىڭ كورنەكى قۇرالى. سوندىقتان دا جەردىڭ اتى اتا-بابالاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا قالدىرىپ كەتكەن حاتى ەكەندىگىن نازاردا ۇستاۋ اسا ماڭىزدى. الايدا, وسى قاعيدا كەيبىر ساتتەردە ساقتالمايدى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءاۆتودالىزىنىڭ جامبىل وبلىسىن قيىپ وتەتىن باسىم بولىگى پايدالانۋعا بەرىلدى. جولاۋشى دا, حالىق تا ريزا. جولدىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىمەن بىرگە جول بويىندا جازىلىپ تۇراتىن سىلتەمەلەر دە جاڭارتىلدى. كوپتەگەن جەر, ەل اتاۋلارى قايتا ءارى دۇرىس جازىلدى. بۇعان قۋانامىز. الايدا, وسى ىستە كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس. ءاۆتودالىزدىڭ جۋالى اۋدانى اۋماعىنداعى كوكتەمدە ءبىر ايداي عانا اعاتىن شاعىن وزەننىڭ اتى از ۋاقىتتا ەكى رەت وزگەرتىلدى. العاشقىدا «باقالى» دەپ رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسى بەكىتكەن اتاۋ بويىنشا دۇرىس جازىلعان. كوپ ۋاقىت وتپەي «باقاتەي» بولىپ وزگەرتىلدى. شىن مانىندە ول جەردىڭ دە, سۋدىڭ دا اتى «باقاتا». XIX عاسىردا كوشىپ كەلگەندەر «باقااتا» دەگەن ءسوزدى بۇرمالاپ «باقاتەي» دەپ اتاپ جىبەرگەن. شىن مانىندە قازاق تىلىندە «تەي» دەگەن ءسوز تۋدىرۋشى جۇرناق جوق.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنداعى ونوماستيكا كوميسسياسى بەكىتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەوگرافيالىق اتاۋلارىنىڭ مەملەكەتتىك كاتالوگىنىڭ» 7-تومىنىڭ 48-بەتىندە: «باقالى – وزەن, بيلىكول كولىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسقا قاراي ۇلكەن باقالى مەن كىشكەنە باقالى وزەندەرىنىڭ قوسىلۋىنان قۇرالادى» دەپ انىق جازىلعان. ياعني, رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسى ول وزەننىڭ اتىن «باقالى» دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. ايتسە دە, الدەبىرەۋلەردىڭ «باقاتەي» دەگەن باتىر اتالارىمىز ەدى» دەگەن ءسوزدى باسشىلىققا الىپ, وزەن اتاۋى قايتا وزگەرتىلگەن. ونداي باتىر بولعانى جونىندە جۋالىلىقتار ەستىگەن ەمەس. قورشاعان ورتامەن استاسىپ جاتقان اتاۋ. باقاسى كوپ بولعان سوڭ اتالعان. بارلىق گەوگرافيالىق اتاۋلاردا ول وزەن «باقالى» دەپ اتالاتىندىعى ناقتى جازىلعان. وتكەن جىلى عانا باسپادان شىققان ونوماست- عالىم زيبا قۇلامانوۆانىڭ «جامبىل وبلىسىنىڭ توپونيميكالىق انىقتامالىعىندا» دا وزەن اتاۋى «باقالى» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. سوندىقتان دا «قازاۆتوجول» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ بۇرىنعى باسشىسىنا وتكەن جىلدىڭ 19 تامىزىندا سۋ اتاۋىن تاريحي اتاۋىمەن اتاۋ تۋرالى حات جازعان بولاتىنمىن. الايدا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن رەسپۋبليكالىق شەشىمدى ورىنداماق تۇگىل باسشىدان جاۋاپ تا جوق. الدە جاۋاپ بەرۋدى قاجەتسىنبەدى مە ەكەن؟
وسى ەكى مىسالدى العا تارتا وتىرىپ جول باسشىلارى قۇزىرلى ورگانداردىڭ شەشىمدەرىنە پىسقىرمايدى ما دەپ ويلايسىڭ؟! ءاربىر جولدىڭ باسشىسى وسىلايشا تاريحي اتاۋلاردى وزگەرتە بەرسە نە بولعانى؟!
ماقۇلبەك رىسداۋلەت,
ارحيۆتانۋشى.
تاراز.