«قازاق حالقىنا قۇرمەت» ەسكەرتكىشىن ورناتتى
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە اسكەرگە شاقىرىلعان ءبىز ساحالين ارالىنىڭ انيۆا قالاسىندا بورىشىمىزدى وتەدىك. ۇلى مۇحيتقا سۇعىنىپ جاتقان ارالداعى ەڭ ءۇلكەن قالالاردىڭ ءبىرى انيۆانىڭ نەگىزگى تۇرعىن جۇرتىن كورەيلەر قۇرايتىن. ەرەكشەلىكتەرى – ماشينالارىنىڭ ءنومىرى سارى ءتۇس, ياعني ءبىزدىڭ ەلدىڭ ازاماتى ەمەس. بىلەتىنىمىز, كەڭەس اسكەرلەرىنە ىشتەرى جىلىمايتىندىعى, كۇلسە دە مۇزداي قاباق اڭعارىلىپ تۇرار ەدى.
كەيىن ەلگە كەلگەندە بايقادىق قوي, قازاقستانعا سوناۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس الدىندا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن كورەيلەردىڭ دەنى انيۆادان ەكەن. سوعىس الدىندا جاپوندار فاشيستىك گەرمانيامەن وداقتاس بولدى, ستالين ساحاليندەگى كورەيلەر سولارعا جاق تارتادى دەپ قاۋىپتەنگەن بولسا كەرەك.
كورەيلەر – وتە ەڭبەكقور حالىق. اق كۇرىشتىڭ اتاسى, ەكى ءمارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ىبىراي جاقاەۆقا قولىنا كەتپەن ۇستاتىپ, ۇستاز بولعان, كۇرىش ەگۋدى ۇيرەتكەن دە سول كورەيلەر. اعا بۋىنى قاشاندا قازاق حالقىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسىن تانىتىپ جۇرەدى.
– ءبىز قازاق حالقىنا شىنىندا بورىشتارمىز, – دەيدى قازاقستان كورەيلەرى وقو فيليالىنىڭ توراعاسى يۋري يۋگاي. – قازاقستان رەپرەسسياعا ۇشىراپ, قازاق دالاسىنا جەر اۋدارىلعان بارلىق ۇلىستارعا تۋعانىنداي جاردەمدەستى. اتا-بابالارىمىز: «قازاقتاردى سىيلاڭدار, ءبىزدىڭ ءتىرى ءجۇرگەنىمىز, سەندەردىڭ اماندىقتارىڭ تىكەلەي باۋىرمال قازاق حالقىنىڭ ارقاسى», دەيتىن. سول قامقورلىقتى بۇگىنگى بۋىن – ءبىز دە جاقسى سەزىنەمىز. ەلباسى: «ءبىزدىڭ باقىتىمىز – كوپ ۇلتتىلىعىمىزدا», دەگەندى ءجيى ايتادى. راسىندا, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاندا قازاق حالقى ءوز جەرىندە 50 پايىزعا دا جەتپەيتىن. بىراق, وسىنداعى ەتنوستاردىڭ ەشقايسىسى ءبۇيرەكتەن سيراق شىعارعان جوق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ, قازاق حالقىنىڭ جانىندا بولدى, ەرتەرەكتە امان الىپ قالعانىن ۇمىتپادى دەپ ويلايمىن. قازاق اعايىننىڭ قامقورلىعىن كورگەن بارلىق ۇلت, ۇلىس وكىلدەرى دە «قازاقستان تاۋەلسىزدىك الا الماۋى مۇمكىن», دەپ بولجام جاساعان تەرىس نيەتتىلەردىڭ قاراۋ ويىن جوققا شىعاردى.
– سىزدەر ءبىرىنشى بولىپ الماتى وبلىسى ۇشتوبە قالاسىندا «قازاق حالقىنا قۇرمەت» دەگەن بەلگىسى بار ەسكەرتكىش ورناتتىڭىزدار. ىقىلاس-پەيىلدەرىڭىزگە راحمەت. جالپى, قازاقستانداعى كورەي باۋىرلاردىڭ سانى قانشا, قانشاسى وڭتۇستىكتە تۇرادى؟
– ءجۇز مىڭنان اسادى, ونىڭ ون مىڭنان استامى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇرىپ جاتىر. ەسكەرتكىش ماسەلەسىنە كەلسەك, جوعارىدا سەبەبىن ايتتىم.
قازاقستاننان پانا تاۋىپ, قيىن-قىستاۋ شاقتا امان قالعان اتا-انالارىمىزدىڭ دەنى ءومىردەن وزدى. كەيىنگى ۇرپاق سول قيىن تاعدىردى ۇمىتپاسىن دەپ ويلادىق. وسىنداي ەسكەرتكىش باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا ورناتىلدى. ەندى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا دا ەسكەرتكىش بەلگى قويۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. كورەي حالقى جاقسىلىقتى ۇمىتپايتىن, ىزگىلىك, باۋىرمالدىق, ۇلكەندى سىيلاۋ سياقتى ازاماتتىق قاسيەتتەردەن قازاق حالقىنا ۇقساستىعى كوپ. ءتۇبى ءبىر ازيانىڭ بالالارىمىز عوي.
– سىزدەردە «كورە يلبو» اتتى كورەي تىلىندە شىعاتىن گازەتتەرىڭىز بار. بۇرناعى جىلى 90 جىلدىعىن تويلادىڭىزدار. ال, قازاقستانعا رەپرەسسيا سالقىنىمەن كەلگەندەرىڭىزگە 78 جىل...
– ءتۇسىندىم. ءبىزدىڭ كورەيلەر قيىر شىعىستان جەر اۋدارىلعاندا دۇنيە-م ۇلىكتەرىن الىپ وتە المادى. كوپشىلىگى بىرنەشە كۇندىك ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەگىن عانا قامداپ ۇلگەردى. ال ۇلتتىڭ ەرتەڭىن ويلاعان, ءتۇپ تامىرىنان اجىراماسىن دەگەن ەستى كىسىلەر قويىن-قونىشىنا ازىق-ت ۇلىك ەمەس, كورەي ارىپتەرىنىڭ شويىننان قۇيىلعان ۇلگىسىن الىپ ءوتتى. گازەت ول جاقتا 1923 جىلدان بەرى شىعا باستاعان. سودان بەرى ەسەپتەگەندە, 2013 جىلى 90 جاسقا تولدى. العاشقىدا قىزىلوردا وبلىسىندا شىقتى, كەيىن استانا الماتىعا اۋىسقاندا رەداكتسيا دا كوشىپ كەلدى. بۇگىندە 10 مىڭ تارالىممەن جارىق كورەدى. ال «كورە يلبو» دەگەن اتاۋ «كورەيلەر ءومىرى» دەگەن ماعىنانى بەرەدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قازاق باۋىرىندا وتىرعان ەتنوستارعا جاساعان قامقورلىعىنىڭ تاعى ءبىر جاعىمدى جاعىن ايتا كەتەيىن. قوس كورەي مەملەكەتىنەن بولەك, قازاقستاننان باسقا ەلدەردە بىردە-ءبىر كورەي تەاترى جوق. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن اباي اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلولوگيا بولىمىندە كورەي فاكۋلتەتى بار. 100 مىڭنان اساتىن ءبىر حالىقتىڭ وكىلىنە عانا وسىنداي قۇرمەت كورسەتىلىپ وتىر. ال وزگە ەلدەردە تۇراتىن, حالىق سانى 1 ميلليوننان اساتىن ۇلت وكىلدەرىندە گازەت, مادەني وشاقتارى جوق. ەكىنشى سورتتى ۇلت رەتىندە سەزىنەدى وزدەرىن. ءبىز بولساق, قازاقستاندى تۋعان وتانىمىز دەپ بىلەمىز. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جولعا دۇرىس قويىلعانىندا.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتەردە: * كورەيلىك ءبيشى قىزدار;
*يۋري يۋگاي.