جانىڭدى جادىراتار اندەردى, ءانشىنى تىڭداعان كەزدەر ەشقاشان دا ەستەن كەتپەيدى. ءان دە, ءانشى دە رۋحاني قازىنا عوي.
ءبىزدىڭ ۇرپاق, حح عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا اعا بۋىن انشىلەر ونەرىن تىڭداپ, ولاردىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگىن سانامىزعا قۇيىپ وستىك. بۇل ءۇردىس كەيىنگى 80-90-جىلداردا دا جالعاسىن تاپتى.
ءجاسوسپىرىم كەزىمىزدە اۋدان ورتالىعىنداعى, اۋىلداعى مادەنيەت وشاقتارىنا الىستاعى اسەم قالامىز الماتىدان انشىلەر, كۇيشىلەر, بيشىلەر گاسترولدىك ساپارمەن ءجيى-ءجيى كەلەتىن. ولار ءوز ونەرلەرىن كورسەتىپ, شالعايداعى انسۇيەر قاۋىمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنەتىن. قازىر ويلاپ وتىرسام, سول الىستاعى اۋىل ساحناسىنان ونەر كورسەتكەن اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءۇنى قۇلاقتا, بەينەلەرى كوز الدىمدا. ولاردىڭ قاتارىندا قالي جانتىلەۋوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, بايعالي دوسىمجانوۆ, اعايىندى ريشات جانە ءمۇسىلىم ابدۋلليندەر, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, ءازيدوللا ەسقاليەۆ, باقىت قارابالينا, ءلاززات سۇيىندىكوۆا, باقىت ءاشىموۆا, زەينەپ قويشىباەۆا... وسىلاي ەسىمدەرىن جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
قازىرگى ارداقتى اعا بۋىن ءانشىلەرىمىز – بۇلبۇل ءۇندى بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەسكەندىر حاسانعاليەۆ, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ, سارا تىنىشتىعۇلوۆا, كەيىنگى ورتا بۋىن وكىلى روزا رىمباەۆا, الىبەك دىنىشەۆ, التىنبەك قورازباەۆ, «دوس-مۇقاسان» ۆوكالدى-اسپاپتار ءانسامبلى, ت.ب. ونەرلەرىن ساحنادان بىرنەشە مارتە كورىپ تىڭداساق تا ولاردىڭ اندەرىنە, انشىلىك ونەرىنە دەگەن ىنتىق سەزىمدەر ەش ورتايمايتىنى بەلگىلى. تەك ارامىزدا جۇرگەن ونەر شەبەرلەرىنىڭ سول جىلدارداعىداي الىستاعى انسۇيەر قاۋىم مەن گاسترولدىك ساپارلاردا جۇزدەسۋى سيرەپ, جۇرتشىلىقپەن اراسى الىستاپ بارادى. بۇعان ورتالىقتاعى نەمەسە قالالىق ونەرسۇيەر قاۋىمدى قوسىپ وتىرعانىم جوق. الىس اۋىلدارداعى تىڭدارماندار بەلگىلى ونەر شەبەرلەرىنىڭ ءان-بيىنە ءشولىركەپ, جۇزدەسەتىن, كەزدەسەتىن كۇن بولا ما ەكەن دەيدى. ءار ادامنىڭ ءوز ءانشىسى بولادى. مەن ءۇشىن سونداي شىن ونەر جۇلدىزى سارا تىنىشتىعۇلوۆا دەر ەدىم.
ماسكەۋدە 1967 جىلى شىلدە ايىندا سول كەزدەگى وداق استاناسىنىڭ م.گوركي اتىنداعى ورتالىق مادەنيەت جانە دەمالىس باعىنداعى جازعى «جاسىل تەاتر» ساحناسىنان قازاقتىڭ حالىق ءانىنىڭ اسەم سازى توگىلىپ تۇرىپ ەدى. تالعامپاز ءماسكەۋلىك ءانسۇيەر قاۋىم القىزىل كويلەك كيگەن قاراتورى قازاق قىزىنىڭ قوڭىر ءۇندى اسەم ءانىن بار ىنتاسىمەن تىڭداپ وتىردى. ول سول جىلدارداعى قازاقستاننىڭ ءداستۇرلى مادەني كۇندەرىنە قاتىسۋشى «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىنىڭ جاس ورىنداۋشىسى سارا تىنىشتىعۇلوۆا بولاتىن.
ءيا, سارا دا بارشا زامانداستارى سياقتى ءان الەمىنە قىزىعا ۇمتىلعان تۇسى ەدى. ءوزى دۇنيەگە كەلگەن بۇرىنعى تالدىقورعان (قازىرگى الماتى) وبلىسى بورلىتوبە اۋدانىنداعى لەپسى وزەنىنىڭ جاعاسى – جەر ءجانناتى جەتىسۋ انگە دەگەن قۇمارلىعىنا تابيعي ۇيلەسىم تاۋىپ ونەرگە ەرتە جەتەلەگەن ەكەن. باستاۋىش سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە-اق مەكتەپ ساحناسىنا شىعۋى – ۇلكەن ونەردىڭ العاشقى سوقپاعىنا تۇسۋىنە جول اشىپتى. ۇلاندار (پيونەرلەر) سلەتىندە «وتان» ءانىن ءساتتى ورىنداپ ۇزدىك ونەرپاز اتانىپتى. مەكتەپتى ءبىتىرىپ, الىستاعى اۋىلدان اسەم الماتىعا كەلىپ, فيلارمونيادا اتاقتى ءانشى جامال وماروۆا سىنىبىندا وقىپ, ءان الىپپەسىن ۇيرەنىپ تانىلعان ەكەن. سول جىلدارى جازىلعان ۇلى سازگەر ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىنىڭ العاش تۇساۋىن كەسكەن ءانشى ۇستازى جامال وماروۆا بولسا, سارا دا سول جىلدارى بۇل اتاقتى ءاندى ءوز رەپەرتۋارىنا ەنگىزىپتى.
سارا وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق ەسترادا ستۋدياسىنا قابىلدانىپ, مۋزىكالىق ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. ۇستازى – رەسەي حالىق ءارتىسى يرما ياۋنزەم. سارا: «ۇستازىم دۇنيەجۇزى حالىقتارىنىڭ 60-تان استام تىلىندە ءان ايتاتىن, سونىڭ سىنىبىندا وقىپ 20-دان اسا تىلدە ءان سالۋدى ۇيرەنۋىم مەن ءۇشىن ۇلكەن ونەر جەتىستىگى ەدى», دەيدى. مەن ءوزىم ءسۇيىپ تىڭدايتىن ءانشى تۋرالى دەرەكتەردى جيناپ جۇرەمىن. سەبەبى, رۋحانيات سالاسىنىڭ وكىلدەرى ۇلت قازىناسى عوي.
ماسكەۋ ەسترادا ستۋدياسىنان كەيىن سارا تىنىشتىعۇلوۆانىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى قازاق ءان ونەرىنە جاڭا ىرعاق اكەلىپ, ناعىز ەسترادا ءانشىسى رەتىندە ۇلكەن بيىككە جەتەلەدى. 1968 جىلى بولگاريانىڭ استاناسى سوفيادا وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالىنە قاتىسىپ, لاۋرەات اتاندى. سارا, سونىمەن بىرگە, ءبىرنەشە تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, ياكۋت, قىرعىز تەلەفيلمدەرىنە تۇسۋگە شاقىرتۋ الىپ, ءوز ءسوزىمەن ايتقاندا «ءتۇسى قوڭىر ۇلتتار بەينەسىندەگى كەيىپكەرلەردى» ورىنداپ, ءوز شەبەرلىگىن شىڭداي ءتۇستى.
قازاق ونەرىنەن ناعىز شوقجۇلدىزداي جارقىراپ ورىن الاتىن, جاستاردىڭ ەسترادالىق «گۇلدەر» انسامبلىنە ول ءوز ۇلەسىن قوستى. انسامبل جەتەكشىسى گۇلجيھان عاليەۆا ساراداي تالانتتى ءانشىنى دەر كەزىندە تانىپ, ءوز باۋىرىنا الدى.
سول جىلدارداعى «گۇلدەر» قازاق ونەرىنىڭ, قازاق ساحناسىنىڭ جالىنداعان جاستىق شاقتىڭ دۋمانداتقان قۋانىشى مەن مەرەكەسى بولاتىن. ءانشى سارا ساحناعا شىققاندا, زال تولى كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسى مەن قوشەمەت كورسەتۋى بولەك ەدى. مەن ءۇشىن سارا ءالى دە سول جىلدارداعى جاستىق قالپىندا قالعان سياقتى. 1968 جىلى سارا «جاستىق شاق جول بويىندا» اتتى انسامبلىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىنا گاسترولدىك ساپارمەن كەلدى. وبلىس ورتالىعى ورالدا, اۋدانداردا دا بولىپ ءبىرنەشە ونەر كەشىن وتكىزدى. سول كۇندەرى قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا تامان اۋدان ورتالىعى جىمپيتى كەنتىندە بولىپ, كونتسەرتىن بەردى. ۇلكەن شابىتپەن وتكەن كونتسەرتتەن سوڭ, انشىمەن كەزدەسىپ, قولىمداعى ارنايى الىپ كەلگەن كىتابىما قولتاڭبا جازعىزىپ الدىم. وندا: «جولدىعالي! وقۋدا ۇزدىك بولىپ, بولاشاقتا ۇلكەن تابىستارعا جەتۋىڭە تىلەكتەس اپاڭ سارا تىنىشتىعۇلوۆا جىمپيتى پوسەلكەسى. 24 نويابر. 1968». – دەپ جازىپ قولىن قويعان ەدى. بۇل اۆتوگراف مەن ءۇشىن قىمبات سانالاتىن, كوپتەگەن اقىن-جازۋشىلار ونەر شەبەرلەرىنىڭ قولتاڭباسى جازىلعان ءوزگە دە كىتاپتارىم اراسىندا قيماس تا قىمبات ەستەلىك رەتىندە ساقتاۋلى تۇر.
ءانشى 70-جىلداردىڭ ورتاسىندا ءوز الدىنا دەربەس «جالىن» اتتى ۆوكالدى-اسپاپتار ءانسامبلىن ۇيىمداستىرىپ, جەكە كونتسەرتتىك باعدارلامالار بويىنشا ءوز شىعارماشىلىق ونەرىن حالىققا ۇسىنىپ, بىرنەشە جاڭا اندەردى ورىنداپ, تىڭدارمان قاۋىمنىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ, رۋحاني بايلىعىن ەسەلەي ءتۇستى. سول جىلدارداعى, اتاپ ايتقاندا, 1974-1978 جىلدارداعى كونتسەرتتىك باعدارلاماسى جانە جەكە ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى ءۇشىن س.تىنىشتىعۇلوۆاعا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى دەگەن جوعارى اتاق بەرىلەدى. ءانشى كونتسەرتتىك باعدارلاماسىمەن ەۋروپا, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى – گەرمانيادا, بەلگيادا, فينليانديادا, ۆەنگريادا, موڭعوليادا, پاكىستاندا, بيرمادا, مالايزيادا, سينگاپۋردە, ۆەتنامدا, شري-لانكادا, ت.ب. ەلدەردە بولىپ, قازاق ءان ونەرىن دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنداعى انسۇيەر قاۋىمعا ناسيحاتتاپ قۇرمەتكە بولەنەدى. ءوز حالقىنىڭ وسىنداي ءانشىسى بولۋ زور باقىت ەمەس پە؟!
ساڭلاق ءانشىنى سوڭعى جىلدارى ساحنادان وتە سيرەك كورەتىن بولدىق. ونىڭ قوڭىر ءۇنىن, جانعا جىلى داۋسىن ساعىنعانداي كۇي كەشەمىز. وتكەن جىلى «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ «ايتۋعا وڭاي» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, ءوز پىكىرىن ايتتى, ءانىن ۇسىندى. حالقىمىزدىڭ سۇيىكتى ءانشىسى سارانىڭ ساحنادان شىرقاعان ءانىن كونتسەرت زالىنان كوزبە-كوز تىڭداماعانىما شيرەك عاسىردان اسىپ بارادى ەكەن. ءيا, ءانشى تاعدىرى انىندە...
بىلتىرعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا استانادا وتكەن قازاقتىڭ ءدۇلدۇل اقىن قىزى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆانىڭ مەرەيتويلىق كەشىنە قاتىسقان س.تىنىشتىعۇلوۆا اقىن ءسوزىنە جازىلعان «ءان باقىت» اتتى ءاندى ورىنداپ بەرگەنى تۋرالى «ەگەمەن قازاقستاننان» (18 قاراشا, 2014) وقىدىم. ساحنا كيەلى. سول ساحنانى ءانشىنىڭ ساعىناتىن كەزدەرى بولاتىنى شىندىق. وسى ماقالانى جازۋىما جۋرناليست س.مامەتتىڭ: «...قازاق ءان ونەرىنىڭ ءبىر جۇلدىزى سارا تىنىشتىعۇلوۆا: «وسى جۇرتتى اقۇشتاپتىڭ ارقاسىندا كورگەنىمە باقىتتىمىن! بۇل كۇندە ءبىز ۇمىتىلىپ بارامىز عوي!» – دەپ ءبىر نازىنىڭ شەتىن شىعارىپ,.. اۋەندى اسقاقتاتتى», دەگەن سوزدەرى سەبەپ بولدى.
جولدىعالي وتەەۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى,
سىرىم اۋدانى,
ارالتوبە اۋىلى.