كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ەل سوتتارىنىڭ 2014 جىلعى جۇمىس قورىتىندىلارى تۋرالى بريفينگ ءوتتى. وعان جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى مورياك شەگەنوۆ, نۇرجان قايىپجان جانە جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءىلياس يسپانوۆ قاتىستى.
ولار سۋديالار وداعىنىڭ ءVى سەزىندە ەلباسىنىڭ سوت تورەلىگىنە قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرماسى جوعارعى سوت ارقىلى ءىس جۇزىندە اتقارىلىپ جاتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى 2014 جىلعى 17 قاراشادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭنامالىق اكتiلەرiنە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ, تورەشىلدىك راسىمدەردى ازايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعانى بەلگىلى. زاڭداردىڭ ەرەجەلەرى بىرقاتار نوۆەللالاردى ەنگىزە وتىرىپ, سونداي-اق سوتتاردىڭ قىزمەتىن رەگلامەنتتەيتىن نورمالاردى تۇزەتۋ ارقىلى سوت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالدى.
بۇل ورايدا ءوزىنىڭ بايانداماسىن ساباقتاعان جوعارعى سوت سۋدياسى م. شەگەنوۆ وتكەن جىلعى سوتتاردىڭ قىزمەتىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارعانىن جاريا ەتتى. ماسەلەن, سوتتارعا 1,2 ميلليوننان استام ءوتىنىش پەن ءىس تۇسكەن. وسى رەتتە شىعارىلعان سوت اكتىلەرىنىڭ 98,7 پايىزى زاڭدى ءارى نەگىزدى بولىپ تابىلادى ەكەن. ويتكەنى, سۋديالار قىزمەتىنە ارىزداناتىن ازاماتتار شاعىمى 5 پايىزعا ازايعان كورىنەدى. ەندى بۇل كورسەتكىش ودان ءارى جاقسارا تۇسەتىن سەكىلدى. سەبەبى, سوت جۇيەسىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋدىڭ سەگىز باعىتىنان تۇراتىن كەشەندى شارالار قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىنا سوتتار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, سۋديالاردى ىرىكتەۋ جۇمىسىن قاتاڭداتۋ, حالىقتى تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك زەرتتەۋ قورىتىندىلارىمەن قامتۋ جانە ت.ب. بار. سول سياقتى اعىمداعى جىلدان باستاپ رەسپۋبليكا سوتتارى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان جاڭا قىلمىستىق زاڭناما شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعى دا بەلگىلى.
م.شەگەنوۆ جۇرتشىلىقتىڭ تۇسىنىگى سوتتار تۋرالى ەكىگە جارىلىپ جاتاتىندىعىن, سوعان بايلانىستى حالىق اراسىندا ەكى ۇداي پىكىر قالىپتاساتىنىن, ءسويتىپ بىرەۋلەر ولاردى جاقتايتىنىن, ەندى بىرەۋلەر سىنايتىنىن دا جاسىرمادى. بايانداماشى ونىڭ سىرىن دا اشىپ بەردى. مۇنى ول سوت ءۇردىسىنىڭ تابيعاتىمەن, سوت شەشىمى ەكى تاراپتى دا ءبىردەي قاناعاتتاندىرا المايتىندىعىمەن, سوندىقتان ەكى جاقتىڭ ءبىرى قايتكەن كۇندە دە سوت شەشىمىنە كوڭىلى تولمايدى دەپ ءتۇسىندىردى. سوعان قاراماستان وتكەن جىل سوت دامۋىنىڭ جىلى بولعان كورىنەدى. ونىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى, ۇلتتىق سوت جۇيەسىنىڭ عالامدىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارعانىمەن اتاپ وتۋگە بولادى ەكەن. قازىرگى كەزدە سوت جۇيەسى سوناۋ 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 25 كورسەتكىشكە العا جىلجىعان. بۇعان ادامداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋ تەتىكتەرىن ءارى قاراي كۇشەيتۋگە جانە ونى تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق شارالاردىڭ سەپتىگى زور اسەرىن تيىگىزىپتى.
بىلتىرعى جىلى سوت قىزمەتىنە كوپتەگەن جاڭا ينستيتۋتتار مەن ءتۇرلى جاڭالىقتاردى ەنگىزۋدى كوزدەيتىن قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق جانە قىلمىستىق اتقارۋ كودەكستەرى قابىلداندى. بۇلاردىڭ ءبارى بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. سوعان ساي جوعارعى سوت ازىرلەگەن ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ازاماتتىق ءىس ءجۇرگىزۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوبالارى وتكەن جىلعى جەلتوقساندا-اق پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلگەن.
ارينە, سوتتاردىڭ باستى مىندەتى – سوت تورەلىگىن ۋاقىتىلى جانە ساپالى ورىنداۋ بولىپ تابىلادى. سوتتاردىڭ 2014 جىلعى قىزمەتىن تالداۋ ەلىمىزدەگى سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ كورسەتكىشتەرىنە ساي جاقسارىپ وتىر دەيمىز. وتكەن جىلى رەسپۋبليكا سوتتارىنا 43878 قىلمىستىق ءىس تۇسكەن. ولاردىڭ 93,3 پايىزى وندىرىسپەن اياقتالعان.الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 4 اۋماقتا سوتتارعا تۇسكەن قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى كوبەيدى. ولار ءوڭتۇستىك قازاقستان جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى مەن استانا جانە الماتى قالالارى بولىپ وتىر. 20 573 قىلمىستىق ءىس بويىنشا ۇكىم شىعارىلدى. ولاردىڭ اراسىندا 3 420 ادامعا ۇرلىق بويىنشا ۇكىم كەسىلگەن. سول سياقتى ادام توناۋ, الاياقتىق, ەسىرتكى زاتتارىن زاڭسىز پايدالانۋ سەكىلدى ىستەر دە كوپ قارالىپ وتىر, دەدى سۋديا م. شەگەنوۆ.
ال سۋديا ن.قايىپجان 2014 جىلى سوت تورەلىگى جۇيەسىن دامىتۋ جۇمىسى سوت ءىسىن ءجۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋگە, داۋلاردى سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ تاجىريبەسىن جاقسارتۋعا, زاڭنامانى جاڭعىرتۋعا, سوتتان تىس تەتىكتەردى قولدانۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتارعا 1 177 133 ازاماتتىق ءجانە اكىمشىلىك ىستەر مەن ءوتىنىشتەر تۇسكەن. بۇل 2013 جىلعا قاراعاندا 8,6 پايىزعا ارتىق ەكەن. ستاتيستيكا 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا مەدياتورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قارالاتىن ازاماتتىق ىستەر سانىنىڭ 4 ەسەگە ارتقاندىعىن كورسەتكەن.
سول سياقتى ءى.يسپانوۆ تا سوت جۇيەسىنە ەلەكتروندى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى ەنگىزۋدىڭ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ول سوت قۇجاتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگى بولىپ تابىلاتىن «سوت كابينەتى», «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» قىزمەتى, سوت پروتسەستەرىن اۋديو جانە بەينە تىركەۋ جۇيەسى, گيبريدتى ەلەكتروندى پوشتا, سمس جانە ەلەكتروندى حابارلامالار تاراتۋ سەكىلدى جوبالارعا كەڭىنەن توقتالدى. وسىلايشا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە كەلگەن جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى مورياك شەگەنوۆ, نۇرجان قايىپجان جانە جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءىلياس يسپانوۆتىڭ ايتۋلارى بويىنشا سوت جۇيەسى ءوز قىزمەتىن جىلدان جىلعا جاقسارتۋ ۇستىندە كورىنەدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلباسىنىڭ سوت كورپۋسىنىڭ الدىنا قويعان مەجەلى مىندەتتەردىڭ ويداعىداي ورىندالۋ بارىسى بولسا, ەكىنشىدەن سۋديالاردىڭ حالىق الدىنداعى ءوز ىستەرىنە ادالدىعى مەن ادىلدىگىن پاش ەتۋ كورىنىسى ەكەن.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».