ونداعى كورسەتكىشتەردىڭ كوتەرىلمەيتىن جولىن ىزدەۋ كەرەك
اقتاۋدا قالانى سۋمەن, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ, اعىندى سۋلاردى ءبولۋ جانە تازالاۋ قىزمەتىن اتقاراتىن «كاسپي جىلۋ-سۋ ارناسى» اتتى كاسىپورىن بار. اتالمىش مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورىن تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭعا سايكەس قىزمەت ەتەدى. 2014 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا كاسىپورىننىڭ جينالىسىنا قاتىسقان ەدىم, جينالىستان توبەدەن جاي تۇسكەندەي «جاڭالىقتاردى» ارقالاپ شىقتىم...
كاسىپورىن جۋىق ارادا ءوزى كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرىنە باعانى شارىقتاتۋدى كوزدەپ وتىر. ايتالىق, بۇعان دەيىن 49,89 تەڭگە بولىپ كەلگەن اۋىز سۋ تاسىمالى ەندى 114,61 تەڭگەگە, تەحنيكالىق سۋ 30,42 تەڭگەدەن 92,92 تەڭگەگە, ىستىق سۋ 49,09 تەڭگەدەن 148,50 تەڭگەگە كوتەرىلسە, سۋ ءبولۋ 45,7 تەڭگەدەن 98,17 تەڭگەگە, جىلۋ ەنەرگياسى 536,75 تەڭگەدەن 1016,59 تەڭگەگە دەيىن جوعارىلاماق. تالاي جىلداردىڭ تاجىريبەسىن جيعان ينجەنەر رەتىندە قالانىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى 86 پايىزعا ەسكىرگەنىن جاقسى بىلەمىن. تۇرعىندار سانى ارتا تۇسكەن ايماقتا بۇل جەلىلەر تۇتىنۋ قاجەتىن وتەۋدە سىر الدىراتىنى دا بەلگىلى. بىراق, كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن قولداۋدىڭ شارالارىن, مورالدىق قورعاۋدى جەكە تۇتىنۋشىلار ەسەبىنەن تاريفتەردى كوتەرۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ دۇرىس پا؟
قازىرگى تاڭدا كىرىس كولەمى 1474135 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىرعان كاسىپورىن تاريفتەردى كوتەرۋ ارقىلى 2745740 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كىرىس كەلتىرۋدى, سول ارقىلى بەلشەسىنەن باتقان شىعىننان شىعۋدى كوزدەيدى جانە بۇل كورسەتكىشتى مونوپولياعا قارسى اگەنتتىكتىڭ كەلىسىمىمەن جۇزەگە اسىرماق. ال, تۇرعىندارمەن كەلىسىم قايدا؟ ماڭعىستاۋ مۇنايلى ءوڭىر بولعانمەن, حالىقتىڭ ءبارى مۇنايشى ەمەس جانە مۇنايشى بولۋى مىندەتتى دە ەمەس. سوندىقتان, ءار ءنارسەدە حالىقتىڭ قالتاسىمەن ساناسقان ءجون بولار دەپ ويلايمىز.
ماڭعىستاۋ – ءشولدى ايماق. وسىعان وراي كەزىندە كەڭەس وداعى 30 پايىز سۋسىزدىق, 40 پايىز اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن تولەماقىلار بولگەن بولاتىن. ول جەڭىلدىك وداق تاراعاسىن توقتاتىلدى. «سۋسىز ءومىر جوق, وعان تولەنگەن اقشا – ادال» دەگەن حالىقتىڭ ءتوزىمىن اتالمىش كاسىپورىن ءوز مۇددەسىنە پايدالانىپ وتىرعان جوق پا دەگەن وي كەلەدى. سۋسىز ايماقتى سۋمەن قامتۋدى حالىقتىڭ قالتاسىنا قاراماي, ءوڭىر ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى شەشۋ جولدارىن نەگە قاراستىرماسقا؟ «كاسپي جىلۋ-سۋ ارناسى» مكك ۇسىنعان مالىمەتتەر بويىنشا, قۇزىرىنا 1163 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلىلەر قارايتىن كاسىپورىن ءۇش جىلدا جەلىلەردىڭ 67,5 شاقىرىمىن جوندەگەن, ال جەلىنى تۇگەل جوندەۋ ءۇشىن ءالى 16 جىل كەرەك. مەكەمەنىڭ تەحنيكالىق-جوندەۋ بازاسى ناشار, ستانوكتارى, جوندەۋ بوكستارى, قويمالارى تولىقتاي جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى, سونداي-اق, جالاقىسى از مەكەمەگە بىلىكتى ماماندار كەلمەيدى ەكەن. جۇمىستى ۇتىمدى ۇيلەستىرۋ, ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ كوپ كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الاتىنى بەلگىلى. مەكەمەنىڭ وتكەن جىلدارداعى جۇمىستارىنا قاراپ «وسى تۇستا ولقى تۇسكەن» دەگەن جەرلەردى بايقادىق جانە كاسىپورىن ۇسىنعان قاعازداعى ەسەپ-قيساپتاردى سانامالاي كەلە, كاسىپورىننىڭ قولدا بار قاراجاتتى ۇقساتا الماعاندىعىن اڭعارامىز.
ماسەلەن, ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 232 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 26 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلىلەردى كۇردەلى جوندەۋ جانە اۋىستىرۋ جۇمىستارىن جاساعان, مۇندا 1 مەتر قۇبىردى اۋىستىرۋ باعاسى شامامەن 9000 تەڭگەنى قۇرايدى. سونىمەن قاتار, 24 شاقىرىم اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن جانە وعان 213 ميلليون قارجى جۇمسالعان. وسى جوندەۋدە قۇبىردىڭ 1 مەترگە شاققاندا باعاسى 8460 تەڭگە قۇراعان. 2014 جىلدىڭ ون ايىندا 96 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 7,8 شاقىرىم جەلىنى كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزگەن, مۇندا 1 مەترگە شاققاندا باعاسى 12000 تەڭگە بولادى. 9,7 شاقىرىم قۇرايتىن ينجەنەرلىك جەلىلەردى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزگەن (1 مەترگە شاققاندا باعاسى 13400 تەڭگە). بۇدان اعىمداعى جوندەۋدىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن, جاڭادان اۋىستىرۋدان قىمباتقا شىققاندىعى بايقالادى. ەكىنشىدەن, بانكتەردەن العان نەسيە ەسەبىنەن 288 ملن. تەڭگەگە 8,7 شاقىرىم قۇبىر جەلىلەرىنە جاڭعىرتۋ (1 مەتر قۇبىر, شامامەن 32000 تەڭگە) ءجۇرگىزىلگەن. 869 ملن. تەڭگەگە كەيبىر شاعىن اۋدانداردا كارىزدى سورۋ ستانسالارىن جاڭعىرتۋعا جۇمسالعان اقشانىڭ ەسەبىن ءتۇسىندىرگەن دۇرىس بولار ەدى. 18 ملن. تەڭگەگە اعىمدى سۋلاردى تازارتۋعا لابوراتوريالىق جابدىقتار ساتىپ الىنعان, الايدا سۋ تازالىعىنىڭ جاقسارعان ساپاسىن تۇرعىندار سەزىنىپ جاتقان جوق. 26 ملن. تەڭگەگە ەكسكاۆاتور ساتىپ الىنعانى ءجون دەسەك تە, 661 دانا سۋ ولشەۋ قۇرالدارىن 37 ملن. تەڭگەگە العان, سوندا ءار داناسى 56000 تەڭگەدەن بولعانى ما؟ اكىمدىكتىڭ قارجىلاندىرۋى نەگىزىندە كەرنەۋلى كسس كوللەكتورلارىن جاڭعىرتۋ, بىرقاتار شاعىن اۋدانداردا كارىزدىك جانە سۋ وتكىزۋ جەلىلەرىن اۋىستىرۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزگەن. كاسىپورىن سوڭعى ءۇش جىلدا جالپى سوماسى 364 ملن. تەڭگەگە تەحنيكالارعا بولشەكتەر ساتىپ الىپتى. سول 95 تەحنيكانى ءجوندەۋگە كەتكەن اقشاعا 150 «گازەل» اۆتوكولىگىن ساتىپ الۋعا بولار ەدى...
67,5 شاقىرىم قۇبىردان مەتالل سىنىقتارىن تاپسىرماي دالاعا توككەن بە؟ تەمىر-تەرسەك جينايتىن ورىندارعا تاپسىرسا, ول شامامەن 800 ملن. تەڭگە قاراجاتتى قۇراپ, مەكەمەنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن «جىرتىققا-جاماۋعا» بولار ەدى.
بەلدەن باسىپ «ايتتىق-ءبىتتىگە» سالماي, حالىقپەن ساناسىپ, وسى جۇمىستاردىڭ جاسالۋىنىڭ قىمبات-ارزانىن ەكونوميست ماماندار تەكسەرىپ, حالىققا ءتۇسىندىرسە دۇرىس بولعان بولار ەدى. سونداي-اق, جابدىقتاردىڭ كونەرۋى, كوپتەگەن تۇتىنۋشىلاردىڭ بەرەشەك قارىزىن وتەمەۋى, كاسىپورننىڭ شىعىنعا وتىرۋى نەلىكتەن قاراپايىم تۇرعىندار ەسەبىنەن تۇگەندەلۋى ءتيىس. ىشپەي-جەمەي, قولىنا تۇسكەن قارجىسىن الدىمەن كوممۋنالدىق تولەمدەردى تولەيتىن تۇرعىندار, نە ءۇشىن وزگەلەر ءۇشىن جازا تارتۋى كەرەك؟ مەكەمە بولىنگەن قارجىنى ۇنەمدەپ, ورنىمەن جۇمساسا, تەندەردىڭ تالان-تاراجىنا سالماسا, قاراپايىم تۇتىنۋشىعا قول جايماي, كەلەلى ىستەر تىندىرۋعا بولاتىن سياقتى. ال, تاريفتەردىڭ كۇرت ءوسۋى تۇرعىندار ءۇشىن تۇسىنىكسىز بولىپ تۇر.
راحمەت لۇقمانوۆ,
اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.