قارقارالى وڭىرىنەن سوعىسقا اتتانعان ادامدار سانى – 2148. مەرت بولعاندارى – 724, حابار-وشارسىز كەتكەندەر – 719. ال ەلگە امان-ەسەن ورالعاندارى– 645. قازىر ورتامىزدا جۇرگەندەرى نەبارى 10-اق ادام.
وكىنىشكە قاراي ەلگە امان-ەسەن ورالعان سول 645 ادامنىڭ كوبىسىن قازىرگى ۇرپاق كوپ بىلە بەرمەيدى. وعان اراعا كوپ جىلدار سالعان ۋاقىت كەرۋەنىنىڭ سالدارى بولۋى مۇمكىن. وسىنداي جايعا بوي الدىرماس ءۇشىن ءوز باسىم جاقسى بىلەتىن اتالارىمىز تۋرالى, ول ادامداردىڭ جاراتىلىسىنداعى ەرەكشە مىنەز-ق ۇلىقتارى تۋرالى قىسقاشا بولسا دا اتاپ ءوتۋدى مىندەت سانادىم. كەشەگى جاۋىنگەر, قازىر ورتامىزدا جوق جەرلەس اعا ۇرپاق الدىنداعى ءبىر پارىزىمىزدى وسىمەن وتەسەك دەيمىن.
سوعىس ارداگەرى قاشاۋباەۆ مۇسايىن اقساقالمەن كورشى تۇردىق. قازىر قارقارالى قالاسىندا تۋعاندارىنان ەشكىم قالعان جوق, قايتىس بولعانىنا دا اتتاي 40 جىل بولدى. ايتقان اڭگىمەسىنەن ەسىمدە قالعانى ول كىسى تانكىنىڭ زەڭبىرەك كوزدەۋشىسى بولعانى. مايدان دالاسىندا ءبىزدىڭ ت-34 اسكەردىڭ الدىڭعى شەبىندەگى اۋىر شايقاستار ورتاسىندا بولاتىنى بەلگىلى. جەرلەس جاۋىنگەر اتامىزدىڭ تانكى الدەنەشە رەت جانىپ, ءوزى ءولىم اۋزىنان امان قالىپ وتىرعان. بىرنەشە اسكەري وردەن, مەدالدارى بولاتىن. مۇسايىن اقساقالدىڭ ءۇيى پەشپەن بولىنگەن كىشكەنە تاس ءۇي ەدى. ۇنەمى سولدات ماحوركاسىن تارتىپ, كىتاپ وقىپ وتىراتىن. زەينەتكەرلىككە جاسى كەلسە دە زەينەتاقى الۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ول كەزدە قاريانىڭ بۇل مىنەزىنە ەشقايسىمىز ءمان بەرمەگەن ەدىك. كەرەمەت اۋقاتتى دا بولعان جوق. ەندى ويلاپ وتىرساق ول شىن مانىندەگى ەلجاندىلىق كورىنىسى, وتاندى شەكسىز ءسۇيۋ, تۋعان جەردىڭ توپىراعىنىڭ قادىر-قاسيەتىن قادىرلەۋ ەكەن. ۇلى دالاعا امان-ەسەن جەتىپ, جۋسان ءيىسى اڭقىعان اۋاسىن كوكىرەك كەرە جۇتۋ, سوسىن دامدەرى تاۋسىلعان كەزدە اتا-بابا قورىمىنا بارىپ ماڭگى ورىن تەبۋ سەكىلدى ارماندارىنا جاراتۋشىنىڭ جەتكىزگەنىنە شۇكىرشىلىك ەتكەنى عوي.
وسىنداي قاسيەت قارقارالى جەرىنىڭ تاعى ەكى ادامىنىڭ بويىنان كورىنىس بەرەدى. ءوز باسىم جاقسى تانيتىن قادىرلى اتالارىمىزدىڭ تاعى ءبىرى كاكىباەۆ ماقسۇت بولاتىن. اۋدانداعى توقتار اۋباكىروۆ اۋىلىنىڭ تۋماسى-تىن. 1912 جىلى ومىرگە كەلىپ, 2007 جىلى 95 جاسىندا قايتىس بولدى. بۇل كىسى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى شەشۋشى ايقاستاردىڭ ءبىرى كۋرسك يىنىندەگى وت-جالىنعا ورانعان مايدان دالاسىندا اۋىر جارالانىپ 9 اي گوسپيتالدا جاتقان. ءبىر قولىنىڭ مۇگەدەكتىگىنە قاراماستان ەلگە كەلگەن سوڭ تەر توگىپ, كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى. سول كەزدەگى اۋىلداستارىنىڭ جانە ءىنىسى حاليت اعانىڭ ايتۋىنشا, ماقاڭ قانداي ءىستى باستاسا سونى تىڭعىلىقتى اتقارىپ بىتكەنشە تىنىم تاپپايتىن. ناتيجەسىندە ول كىسى باسقارعان بريگادا ەگىن ەگۋ, ءشوپ شابۋ, ونى قورالارعا تاسۋ كەزەڭدەرىندە ۇنەمى الدىڭعى قاتاردان ورىن الاتىن. بالاسى ءشامشيانىڭ ايتۋى بويىنشا ۇلكەن تىنىمسىز ەڭبەك ادامى بولىپ, سول وڭىردەگى ەڭ بەدەلدى ادامنىڭ ءبىرى بولعان. ماقاڭ اقساقال كەيىننەن ءوز الدىنا ءبىر وتار قوي الىپ ەڭبەگىنىڭ وتە ناتيجەلى بولۋى سەبەپتى «قۇرمەت بەلگىسى», «وكتيابر رەۆوليۋتسياسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. ەرەكشە توقتاپ, ايتايىن دەگەنىم, اقساقالدىڭ تۇرعان ءۇيى اۋىلدىڭ ەكى بولمەلى شاتىرلانباعان قاراپايىم مەكەنجايى ەدى. سوندا 6 بالاسىمەن تۇردى. ءبىر كۇنى اۋىلعا كوميسسيا مۇشەلەرى كەلدى. اڭگىمەنىڭ مازمۇنى: ۇوس ارداگەرى كاكىباەۆ ماقسۇتقا اۋدان ورتالىعىنان جاڭادان سالىنعان ءبىر ءۇي بولىنگەن. مۇنى ەستىگەن ماقاڭ بۇلقان-تالقان اشۋلانىپ: «مەن ەشكىمنەن ءۇي سۇراعان ەمەسپىن جانە سۇرامايمىن», – دەپ ايتادى. نەتكەن تازالىق, قاراپايىمدىلىق!
بيىلعى 10 ناۋرىزدا مايدانگەر تىلەۋبەرلى شيتەنوۆ دەگەن اتامىز 95 جاسىندا قايتىس بولدى. بۇل كىسىنى 1997 جىلى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولعان كەزدەن باستاپ ءبىلدىم. تىلەۋبەردى اعا 1941 جىلى مايدانعا اتتانادى. 1 پريبالتيكا مايدانىنا جىبەرىلەدى. وندا اۆتوماتشى بولادى. جاستايىنان جىگەرلى, شاپشاڭ قيمىلعا بەيىم اعامىز نەشە ءتۇرلى ەرلىكتىڭ ۇلگىسى بولا بىلەدى. مىسالى, ول مايدان دالاسىندا نەمىستىڭ مۇزداي قارۋلانعان 149 سولداتى مەن وفيتسەرىن تۇتقىنعا الادى. وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن 3 ادام: باتالون كومانديرى سوكولوۆ, سەرجانت بەلوۋس جانە قاتارداعى جاۋىنگەر شيتەنوۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلادى. بەلگىسىز سەبەپتەرمەن الدىڭعى ەكەۋىنە بۇل اتاق بەرىلىپ, جەرلەسىمىز تىلەۋبەردىگە بۇيىرماپتى. ەرەكشە ەرلىكتەرى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز», «قىزىل تۋ» وردەندەرىن العان. 1949 جىلى مايدانگەر اعا اسكەر قاتارىنان بوساپ, ەلگە ورالادى. كوپتەگەن زامانداستارى سەكىلدى ول كىسى دە سوعىستان كەيىن جۇدەپ, قاۋساپ قالعان ەلدەگى شارۋانى رەتكە كەلتىرۋگە جان اياماي تەر توگىپ ەڭبەك جاسادى. سونىڭ ايعاعى بەيبىت كەزەڭدە بۇل كىسىنىڭ «ەڭبەك قىزىل تۋ», «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىن الۋى.
مەن كورگەن, مەن بىلگەن ءۇش مايدانگەر مىنە, وسىنداي جاندار ەدى. ولار ەلگە ۇلگى ادامدار بولاتىن. سونىسىمەن دە جەرلەستەرىنىڭ ەسىندە قالدى. ۇرپاقتارى ولاردى ۇمىتپايدى.
امانكەلدى بابايبەكوۆ,
قارقارالى قالالىق
ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
قاراعاندى وبلىسى.