قازاقستان مەن قىتاي عىلىم مەن تەحنولوگياداعى سەرىكتەستىكتىڭ تامىرىن تەرەڭدەتپەك. بۇل تۋرالى وتاندىق عىلىمي ورتالىقتار بيوتەحنولوگيا, گەنومدىق تەحنولوگيالار, مولەكۋليارلىق دياگنوستيكا سالاسىنداعى جەتەكشى قىتايلىق كومپانيالارمەن ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا جانە ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان كەزدەسۋدە ەگجەي-تەگجەي ايتىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ عىلىم جانە يننوۆاتسيالار ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەسشىسى كۇنسۇلۋ زاكاريا, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى الىبەك قۋانتىروۆ, ءسىم ينۆەستيتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ, «QazBioPharm» ۇلتتىق حولدينگى» اق باسشىلىعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى چجان سياومەن رەسمي كەزدەسۋ وتكىزدى. كەلەلى كەڭەستە حولدينگ پەن قىتايلىق «Beijing Genomics Institute» (BGI) كومپانياسى اراسىنداعى سەرىكتەستىك تۋرالى, سونداي-اق ەكى جاقتىڭ عىلىمي باعىتتاعى اتقارىپ جاتقان ناتيجەلى جۇمىستارى ءسوز ەتىلدى.
بۇدان بولەك, ەكى ەل اراسىنداعى عىلىمي الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا بيوتەحنولوگيا, بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك, ۆەتەريناريا سالاسىنداعى كادرلاردى دايارلاۋ, مەديتسينا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر جانە عىلىمي جوبالارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ سەكىلدى كوپتەگەن ماسەلە تالقىلاندى.
سونىمەن قاتار قىتاي ەلشىسى حولدينگتىڭ ەنشىلەس ۇيىمى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ بازاسىندا BGI كومپانياسىمەن بىرلەسىپ اشقان, زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان, گەنەتيكالىق, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى قوسا العاندا, ءتۇرلى اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن ازىرلەۋگە ارنالعان Astana Genomic Centre (AGC) گەنەتيكالىق زەرتحاناسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
«Qazbiopharm» ۇلتتىق حولدينگى قىتايمەن بىرلەسكەن جوبالارىن تانىستىرسا, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ قوس ەلدىڭ بىرلەسىپ اشقان گەنومدىق زەرتحاناسى تۋرالى تولىعىراق مالىمەت بەردى. ايتا كەتۋ كەرەك, قازىر قىتاي عىلىمى ادامزاتتىڭ گەنەتيكاسىن تەرەڭ زەرتتەۋمەن اينالىسۋعا دەن قويىپ وتىر. ال BGI كومپانياسى – الەم بويىنشا وسى سالادا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىرعان كومپانيالاردىڭ ءبىرى. بۇگىننىڭ وزىندە كومپانيانىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىن كوپتەگەن ەل مويىنداپ وتىر. وسىلاي دەگەن كوميتەت توراعاسى: «گەنەتيكا – ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتۋشى فاكتور. سوندىقتان بۇل سالانى زەرتتەۋ ارقىلى ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا بولادى. وسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزگە زەرتحانا اسا قاجەت», دەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق-قىتاي بىرلەسكەن جوبالارى وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. سول ءۇشىن قىتاي عىلىمىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن ەلىمىزدىڭ عىلىمىنا دا ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. «وسىعان دەيىن دە قىتايمەن بىرلەسكەن بىرنەشە جوبامىز بار. ونىڭ ىشىندە مۇناي سالاسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قامتىلعان. ەندىگى جەردە BGI كومپانياسىمەن تاعى ءبىر جوبانى باستاعالى وتىرمىز. جوبانىڭ اياسىندا ارال ماڭىنداعى قۇرعاعان جەرلەردىڭ ىلعالدىلىعىن ساقتاپ, رەاگەنتتەردى سەبۋ ارقىلى جاسىلداندىرۋ كوزدەلەدى. مۇنداي تاجىريبە دۇنيە ءجۇزىنىڭ بىرنەشە ايماعىندا ءساتتى جۇزەگە اسقان. سوندىقتان ءبىز دە قىتايلىق ارىپتەستەرمەن بىرگە كەلەسى جىلى كوكتەمنەن باستاپ قىزىلوردا اۋماعىنا جاسىلداندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. قازىرگى ۋاقىتتا جەر تاڭدالىپ قويدى. دەگەنمەن ارال ماڭىنا ميكرواعزالار مەن جاسىل ءشوپتى ءوسىرىپ شىعارۋ ءبىراز ۋاقىت الاتىنى بەلگىلى. عىلىمي جۇمىس 1-2 جىلعا سوزىلادى», دەيدى ع.وسپانقۇلوۆ.
ال «Qazbiopharm» ۇلتتىق حولدينگىنىڭ باسشىسى ەرعالي ءابدىرايىموۆ گەنومدىق زەرتحانا قاتەرلى ىسىك پەن تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە, وسى كۇنى اۋرۋدىڭ ءتۇرى كوپ. سول ءۇشىن زەرتحانا تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بۇل ءۇشىن جۇكتى ايەلدەرگە دياگنوستيكا جاساۋ ماڭىزدى. بۇدان باسقا, زەرتحانا تىك ىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگىن ەمدەۋمەن اينالىسادى. «BGI كومپانياسىنىڭ قۇرىلعىلارى الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيالار بولىپ سانالادى. ءبىز وسىنداي جاڭا قۇرىلعىلار ارقىلى قاتەرلى ىسىكتىڭ بەلگىسىز ءتۇرىن ەرتە انىقتاي الامىز. بۇل – وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءۇشىن عانا ەمەس, دەنى ساۋ ۇلتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تاپتىرماس قۇرال», دەدى ە.ءابدىرايىموۆ.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان قىتايدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى چجان سياو مۇنداي ەكىجاقتى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا قوس ەلدىڭ كوشباسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى دە تىڭ سەرپىن بەرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىلاي دەگەن ول قازاق-قىتاي عىلىمىنداعى بىرلەسكەن جوبالار ءالى دە جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى. جوعارى دەڭگەيدە جاسالعان زەرتحانا جۇمىسىمەن تانىسقان ەلشى مۇنداي ورتالىقتار عىلىمي جەتىستىكتى ارتتىرىپ, قاراپايىم حالىققا دا پايداسىن تيگىزەرىنە سەنىم ءبىلدىردى. بىرلەسكەن جوبالار ەكى ەل ءۇشىن دە ماڭىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن قىتايدىڭ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋ باعىتىندا اتقارىلعان كوپتەگەن جوسپار بار. الداعى ۋاقىتتا زەرتحانانىڭ قىزمەتكەرلەرى قىتايدا بىلىكتىلىگىن شىڭداپ, وتاندىق عىلىمنىڭ العا جىلجۋىنا اتسالىسسا, حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدا ايتارلىقتاي كومەك بولارى انىق.