تۇركىستان وبلىسىندا ءار اۋداندى ءوز ەرەكشەلىگىنە ساي سالاعا بەيىمدەۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. مىسالى, ءوڭىر تۇرعىندارى بايدىبەك, سايرام اۋداندارىندا مال شارۋاشىلىعى, شاردارادا بالىق ءوندىرۋ دامىعانىن ايتادى. سارىاعاش دەسە, ەل ءجۇزىمدى القاپتاردى ەسكە تۇسىرەدى. وبلىس باسشىسى دا ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن قاراستىرا كەلە, سول باعىتقا بەت بۇرۋ, جاپپاي مال ءوسىرىپ, نە قىزاناق ەگىپ, قالعان سالالار قۇر قالماۋ كەرەكتىگىن اۋدان اكىمدەرىنە ەسكەرتكەن.
سايرام اۋدانىنا ساپارىمىزدا بۇل ەرەكشەلىك پەن ەسكەرتۋدىڭ ناتيجەسىنە كوز جەتكىزدىك. ياعني مال اسىراپ, كوكونىس ەگۋدەن باسقا باعىتتار دا وركەندەپ كەلەدى. مىسالى, اقسۋكەنت اۋلىندا «Bella mebel» برەندىمەن ءونىم شىعاراتىن جيھاز فابريكاسى 2017 جىلدىڭ مامىر ايىنان بەرى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە كومپانيا وڭتۇستىك وڭىردەگى جيھاز نارىعىندا ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ الدى دەۋگە بولادى. وتباسىلىق بيزنەسكە ديلدورا نۋريددينوۆا كوپ كاسىپكەر سياقتى ساۋدادان كەلىپتى. باستاپقىدا ولار سەربيا مەن يتاليادا جاسالعان جيھازداردى كوتەرمە باعامەن ساتقان. جيھازدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كورىپ ءجۇرىپ, سونداي دۇنيەلەردى وزدەرى جاساۋعا بەل بۋادى. ناتيجەسى جامان ەمەس. قازىر فابريكادا 150-دەن اسا بىلىكتى مامان جۇمىس ىستەيدى. جۇمساق جيھازدىڭ 120 ءتۇرى شىعادى. ارزانى دا, قىمباتى دا بار. تۇتىنۋشى قالتاسىنا قاراي كەز كەلگەن ۇلگىنى تاڭداي الادى.
جيھاز فابريكاسىنداعى «زاماناۋي», «نەوكلاسسيكا», ء«داستۇرلى كلاسسيكا», «پروۆانس» جانە «ۆينتاج» ستيلىندەگى ونىمدەر نەمىس, يتاليا جابدىقتارىندا, زاماناۋي ماتەريالداردى قولدانا وتىرىپ جاسالادى. سونداي-اق فابريكا ونىمدەرى ساپا مەنەدجمەنتى مەن ەكولوگيالىق تازا دەگەن سەرتيفيكاتپەن راستالعان. ءوندىرىس ورنى يتاليالىق ديزاينەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن ەكولوگيالىق تازا ماتەريالدار مەن سەنىمدى كومپونەنتتەردى پايدالانا وتىرىپ, تۇتىنۋشىعا تەك جوعارى ساپالى جيھاز ۇسىنادى. كومپانيا جيھاز وندىرىسىندەگى اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ ءۇشىن جىلىنا 21,75%-بەن 2022 جىلى «Forte Bank»-تەن نەسيە العان.
«كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوبا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا قاتىسۋدىڭ ارقاسىندا ونىڭ 13,75%-ىن «دامۋ» قورى سۋبسيديالايدى. «جوعارى ساپا, زاماناۋي ديزاين, قولايلى باعالار, ەڭ باستىسى ساتىپ الۋشىلاردىڭ ريزاشىلىعى – ءبىزدىڭ بيزنەسىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى. بۇگىن ءبىز دايىن ءونىمدى ازەربايجان, رەسەي جانە وزبەكستان ەلدەرىنە ەكسپورتتايمىز», دەيدى زاۋىت ديرەكتورى ديلدورا نۋريددينوۆا.
وسى اۋدانداعى «ناۋرىز-5» جشس «Korkem» ساۋدا بەلگىسىمەن جەمىس جانە كوكونىس وڭدەۋمەن, كونسەرۆىلەۋمەن اينالىسادى. كومپانيا وتكەن جىلى جابدىقتار ساتىپ الۋ ءۇشىن «Halyk Bank»-تەن جىلدىق 21,75%-بەن نەسيە العان, ونىڭ 16,75%-ىن «دامۋ» قورى سۋبسيديالايدى. بارلىق ءونىم سەرتيفيكاتتالعان. 2002 جىلى نەگىزى قالانعان ءوندىرىس ورنى تاۋلىگىنە 10 تونناعا دەيىن كونسەرۆىلەنگەن ءونىم شىعاراتىن امبەباپ تەحنولوگيالىق جەلىمەن قامتىلعان. زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الۋعا قوماقتى ينۆەستيتسيا سالىنعان. ءونىم ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىندا ساتىلادى.
كونسەرۆى جاساۋعا جوعارى ساپالى ونىمدەر, سالات, تومات تۇزدىقتارى, مارينادتار مەن دجەمدەر ءۇشىن جاڭا پىسكەن كوكونىس, جيدەك قولدانىلادى. ونىڭ بارلىعى كومپانيانىڭ ءوز رەتسەپتىسىمەن دايىندالادى. ايىنا ورتا ەسەپپەن 50 توننادان استام ءونىم نارىققا شىعارىلىپ وتىر.
ال ەت وندىرىسىمەن اينالىساتىن «Nurym Group» جشس تاعى ءبىر ەرەكشە جوبانى قولعا العان. ەندى مۇندا تۇيىرشىكتەلگەن جەم جاساۋ ءوندىرىسى ىسكە قوسىلادى. جوبا نەگىزىنەن ەت ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. مال شارۋاشىلىعى, ەت وڭدەۋ, ەت ساۋداسى, جەم ءوندىرىسى قاتار اتقارىلادى. قۇرىلىمىندا بورداقىلاۋ الاڭى مەن مال بازاسى جانە قويمالار بار. 2018 جىلى جۇمىسىن باستاعان كاسىپورىندا ءىرى قارا وسىرىلەدى. بۇگىندە 6 مىڭعا جۋىق ءىرى قارا مال بورداقىلانىپ جاتىر. كومپانيا 2021 جىلى 5 مىڭ باس بۇقا ساتىپ العان. وڭدەۋ قۋاتتىلىعى – جىلىنا 5 مىڭ توننا ەت. ءونىم يران مەن وزبەكستانعا ەكسپورتتالادى. جاقىندا مۇندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, تۇيىرشىكتەلگەن جەم جاساۋ ءوندىرىسى ىسكە اسىرىلادى. اتالعان زاۋىتتا ساعاتىنا 20 توننا تۇيىرشىكتەلگەن جەم شىعارىلماق. ءوندىرىس ورنى جانىنان ارنايى زەرتحانا مەن 20 مىڭ تونناعا دەيىن مال ازىعىن ساقتايتىن قويما سالۋ دا جوسپارلانعان. الداعى ۋاقىتتا زاۋىتتا بىرنەشە ازامات تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
وعان قوسا اۋدانداعى قاساپحانالاردان شىققان قالدىقتاردى تەرەڭ وڭدەۋ ماسەلەسى دە قولعا الىنباق. تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا ەت وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى بيىل باستالادى. كاسىپورىندا كۇنىنە 1 000 ءىرى قارا مال سويىلادى. مالدىڭ قانى مەن سۇيەگىن, ىشەك-قارنىن, تەرىسىن دە پايداعا اسىراتىن جاڭا كاسىپورىن 2025 جىلى ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
اۋداندا پوليەتيلەن جانە پوليۆينيلحلوريد قۇبىرلارىن شىعاراتىن زاۋىت تا جۇمىس ىستەپ تۇر. كاسىپورىن ونىمدەرىنە كەيىنگى كەزدەرى سۇرانىس ارتقان. سەبەبى سۋ, گاز جۇيەسى مەن درەناجدىق ۇڭعىمالاردى اۋىستىرۋ ءىسى وڭىردە قارقىن العان. ءارى اۋىل-ايماقتى گازداندىرۋ بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. مەملەكەتتىك باعدارلاما نەگىزىندە ىسكە قوسىلعان «وڭتۇستىك قازاقستان پوليەتيلەن قۇبىرلارى» زاۋىتى باستاپقىدا رەزەڭكە مەن پلاستيك بۇيىمدار شىعارسا, كەيىننەن سۋ قۇبىرى ءوندىرىسىن قولعا العان. قازىر 35 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان زاۋىتتا پوليەتيلەن جانە پوليۆينيلحلوريد قۇبىرلارىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى شىعارىلادى. دايىن ءونىم گاز بەن سۋدى تاسىمالداۋعا جانە قۇرىلىسقا پايدالانىلادى. مۇندا جىلىنا قالىڭدىعى 630 ميلليمەترگە دەيىنگى ءىرىلى-ۇساقتى 10 مىڭ توننا پوليەتيلەن قۇبىرلارى ءوندىرىلىپ, ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىنا جونەلتىلەدى. ال ديامەترى 400 ميلليمەتر بولاتىن پوليۆينيلحلوريد قۇبىرلارىن ەلىمىزدە جالعىز وسى زاۋىت وندىرەدى ەكەن.
زاۋىتتا جۇمىستىڭ باسىم بولىگى اۆتوماتتاندىرىلعان. وندىرىسكە قاجەتتى بارلىق تەحنيكا گەرمانيانىڭ «كراس ماففاي» فيرماسىنان اكەلىنگەن. وندىرىسكە قاجەت شيكىزات قازىر كورشىلەس وزبەكستاننان جەتكىزىلەدى. كاسىپورىننىڭ جىلدىق تاۋار اينالىمى – 4 ملرد تەڭگە.
حالىق سانى 237 مىڭنان اساتىن اۋداندا كوكونىس, جەمىس-جيدەك, ەت پەن ءسۇت كوپ وندىرىلەدى. وعان ءبىز جوعارىدا ايتىپ وتكەن تۇرمىسقا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى زاتتار شىعاراتىن كاسىپورىندار قوسىلىپ وتىر. ياعني تۇرعىندار تۇرمىس-تىرشىلىككە قاجەتتىنى الىستان ىزدەمەيدى. بۇل ورايدا شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا, ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا ۇلەس قوسۋعا نيەتتىلەرگە اۋداندا جاعداي جاسالىپ جاتىر.
تۇركىستان وبلىسى