جىبەك ءوندىرىسى جاندانادى

جوبالاردىڭ جالپى قۇنى – 2,2 ترلن تەڭگە

كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, الداعى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وڭىردە 2024-2027 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن 145 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلى قالىپتاستىرىلعان. جوبا­لار­دىڭ جالپى قۇنى – 2,2 ترلن تەڭگە. ولار 18 263 جۇمىس ورنىن اشۋعا سەپ بولۋى ءتيىس. اگرو­ونەر­كا­سىپتە – 37, ونەركاسىپتە – 58, قۇرىلىستا – 19, تۋريزم بويىنشا – 19 جوبا جانە وزگە دە سالالار بويىنشا دا بىرقاتار جوبا جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىن­دە, بيىل جالپى قۇنى 121,8 ملرد تەڭگەگە 2 270 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 44 ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وبلىس بويىنشا جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن 77 جوباداعى 741 جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋى تۇراقتى باقىلاۋعا الىنعان.

بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبالار ەكىنشى توقساندا باستالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بارلىق ينۆەستورمەن تورتجاقتى مەموراندۋم ءتۇزىلىپ, بۇگىندە 14 جوبا باستالىپ, 86 جۇمىس ورنى اشىلدى. جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ون­دىرىستىك اي­ماقتاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. مىسالى, ورداباسى اۋدا­­­نىندا ەكى وندىرىستىك ايماق قۇرىلادى جانە «بادام» يندۋس­تريالدى ايماعى 50 گەكتارعا ۇل­­عايادى. شۇبار اۋى­لىندا ون­دىرىستىك ايماق قۇرۋ ءۇشىن جوس­پار­لانعان 60 گەكتار جەر بادام-شۇبار اۆتوجولىنىڭ بويىن­دا, باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي اۆتودالىزىنەن 500 مەتر قاشىق­تىق­تا ورنالاسقان. وندىرىس­تىك ايماقتا قۋاتتىلىعى 25 مۆت قو­سال­قى ستانسا, 1,5 شاقىرىم ەلەكتر جۇيەسى, 2,1 شاقىرىم سۋ جۇ­يەسى, 0,7 شاقىرىم گاز جۇيەسى, ۇڭعى­ما قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋى ءتيىس.

لوگيستيكاعا سەرپىن بەرەر ءوندىرىس قاجەت

وڭىردە ءوندىرىس زاۋىتتارىن اشۋ ماقساتىنداعى يگى ىستەرگە وتاندىق ينۆەستورلار دا بەلسەندى اتسالىسىپ جاتىر. جۋىردا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى «ەۆرازياترانزيتگرۋپپ» جشس بايقاۋ كەڭەسىنىڭ قۇرىلتايشىسى جانە توراعاسى, «قازمەحليتپروم» جشس وكىلى سەرىك ۋاليەۆپەن كەزدەسىپ, بىرقاتار جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن تال­قى­لادى. بۇل كومپانيا وبلىس اۋما­عىندا ينۆەستيتسيالىق جوبا­لار­دى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى اشىل­عان.

«قازمەحليتپروم» كولىك-ەكس­پە­دي­تورلىق قىزمەتتەر كورسە­­تە­دى جانە قازاقستان مەن تمد ەلدەرىنىڭ بۇكىل اۋماعى بويىنشا جۇك تاسىمالدايتىن ۆاگون-تسيس­تەر­نالار مەن ۆاگوندار ۇسىنادى.

«قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق مۇم­­كىن­دىكتەرىن كەڭەيتۋ ماقسا­تىن­دا تۇركىستان وبلىسىندا ورتالىق ازيا مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اراسىنداعى ەكسپورت پەن يمپورتتى كەڭەي­تۋ­گە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرعاق پورتتى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ – ءبىزدىڭ باستى باعى­­تىمىز. وتاندىق كومپا­نيا­لار­دىڭ بيزنەستى دامىتۋ جو­نىن­دە­گى باستامالارىنا تولىق قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز جانە ىن­تى­ماقتاستىعىمىز ۇزاق مەر­زىمگە جالعاسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى وبلىس اكىمى كەزدەسۋدە.

جوسپار جۇزەگە اسقان جاع­داي­دا جاڭا كاسىپورىن 20 گەكتار اۋماقتا ورنالاسادى. وندا ۆاگون بولشەك­تە­رى, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا كەشەنى ءۇشىن, قۇرىلىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جا­ساۋعا ارنالعان جابدىقتار مەن قوسال­قى بولشەكتەر شىعارىلماق تاراپ­­تار تۇركىستانداعى «TURAN» ار­نايى ەكونوميكالىق اي­­ما­عىن­دا جاڭا زاۋىت اشۋ بو­يىن­شا باس­تامانى جان-جاقتى پىسىق­تادى. وتاندىق ينۆەستور بۇل ماقساتتا 20 ملن دوللاردان استام قاراجات قۇيۋعا دايىن. جوبانىڭ قۋات­تى­لى­عى جىل سا­يىن ارتادى. اۋى­سىمىنا 200 توننا بولات قۇيا­تىن زاۋىتتا 100-دەن استام جەرگىلىكتى تۇرعىن تۇراقتى جۇمىس­پەن قامتىلماق.

تابيعي تالشىقتىڭ تاماشاسى

وبلىستا جۇمىس ىستەۋگە قى­زى­عۋ­شىلىق تانىتىپ وتىرعان شەتەل­دىك كومپانيالار دا از ەمەس. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى سەكىلدى سالالاردى دامىتۋدا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن. وبلىس بويىنشا دايىن ينفراقۇرىلىمى بار 9 يندۋستريالىق ايماق ورنا­لاس­قان. سونىمەن قاتار 42 شاعىن ونەر­كاسىپتىك ايماقتىڭ قۇ­رى­لىسى جۇرگىزىلۋدە. بيىل 9 شاعىن ونەركاسىپتىك ايماقتىڭ قۇرى­لىسى اياقتالادى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىندا ەگىستىكتى ءار­تاراپتاندىرۋ, تەرەڭ وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. مىسالى, نەگىزىنەن ماقتامەن اينالىساتىن جەتىساي اۋدانىندا جىبەك كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعان. اۋداندا تۇت ءوسىرۋ ارقىلى جىبەك قۇرتىن ءوندىرۋ باعىتىندا وتكەن جىلى كورشىلەس وزبەكستان ەلىنەن اكەلىنگەن جاپوندىق «اشيما» سورتىنىڭ العاشقى 10 مىڭ داناسى ەگىلگەن بولاتىن. بيىل دا بۇل جۇمىس جالعاسىن تاۋىپ, تۇت اعاشتارىن وتىرعىزۋعا 31,8 گەكتار جەر قاراستىرىلىپ وتىر.

جىبەك – جىبەك قۇرتىنىڭ ءپىللاسىنان ءوندىرىلىپ, توقىما-ماتا ونەركاسىبىندە پايدالانىلاتىن تابيعي تالشىق. ماماندار تابيعي جىبەك تالشىقتارىنان توقىلعان ماتالار ەرتە زامانداردا جوعارى باعالانعانىن, قىتايدان شىعارىلاتىن جىبەك ماتالار ۇلى جىبەك جولى ارقىلى دۇنيەجۇزىنىڭ باسقا ايماقتارىنا تارالىپ, ساۋداگەرلەرگە مول تابىس اكەلگەنىن ايتادى. اسىراندى جىبەك قۇرتى بارلىق جىبەكتىڭ 90%-ىن بەرەدى ەكەن. جىبەك ءوندىرىسىن دامىتۋعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن 6 كاسىپكەر انىقتالىپ, 52 گەكتار جەردىڭ 25 گەكتارىنا «شاپاعات نۇرى-2» شارۋا قوجالىعى تۇت اعاشىنىڭ «مارحابا 2017» سور­تىنان 250 مىڭ ءتۇپ كوشەت وتىرعىزعان. بيىل جوس­پار بويىنشا جەتىساي اۋدانىندا 400 گەكتار جەرگە تۇت وسىرىلمەك. الداعى ۋا­قىت­تا توقىما ءوندىرىسىن دامىتۋ كوز­دەلگەن.

«بۇل وتە ۇتىمدى جوبا, سون­دىق­تان وسى سالانى دامىتۋىمىز كەرەك. جاڭا ءىستىڭ پايداسىن ديقاندار ءالى بىلمەي ءجۇر. بۇل – اعاش ءوسىرىپ, ونى ۇرپاققا مۇراعا قالدىراتىن كاسىپ. سۋدى از قاجەت ەتەدى, شىعىنى دا كوپ ەمەس. ەكولوگيالىق تۇرعىدان دا قولايلى. جىبەك ءوندىرىسى – الەم­دە­گى ەڭ تابىستى كاسىپتەردىڭ ءبىرى. جىبەك تالشىعى جىبەك قۇرتىنان الىنادى. ال جىبەك قۇرتىنىڭ نەگىزگى ازىعى – ول تۇت اعاشى. ءبىر گەكتار تۇت باۋىنان ورتاشا ەسەپپەن 50 توننا جاپىراق الىنادى. وسىلايشا, شارۋا ۇتادى. ودان ءجىپ, ماتا شىعارۋ ءىسىن دامىتۋ كەرەك. ءىس دامىعاندا جۇمىس ورنى كوپتەپ اشىلادى. سوندىقتان جىبەك ءوندىرىسىن جولعا قويۋ – تابىستى ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى», دەدى اۋدان شارۋالارىمەن كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى.

وڭىردەگى دامۋ قارقىنى بىركەلكى ەمەس

«اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلىپ جات­قان جۇمىس­تار­دى جۇزەگە اسىرۋعا «وڭ­تۇس­تىك» ايماقتىق ينۆەستي­تسيا­لىق ورتالىعىنان 100 ملن تەڭگە نەسيە الىنعان. ماماندار تۇت اعاشىن ەگۋ ارقىلى وتباسىلىق كاسىپ اشىپ, تابيعاتى قولايلى وڭىردە 1 گەكتار جەرگە ەگىلگەن تۇت اعاشىنىڭ جاپىراعىنان 2 ملن تەڭگەگە دەيىن, ال جىبەك قۇرتىن ءوسىرۋ ارقىلى 1 گەكتار باۋدان 4,5 ملن تەڭگەگە دەيىن پايدا تابۋعا بولاتىنىن ايتادى. ەگەر وڭىردە وسى كاسىپ جاپپاي قولعا الىناتىن بولسا, ونىمدەردى شىعىس ەۋروپا مەن جاپونيا, وڭتۇستىك كورەياعا, قىتايعا ەش كەدەرگىسىز ساتۋعا بو­لا­دى. ال وندىرىلگەن ءونىمنىڭ كيلوسىن كورشىلەس وزبەكستاندىق ين­ۆەس­تورلار 600 تەڭگەگە دەيىنگى باعا­دا ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.

جىل باسىندا باعالى ماتانىڭ ءوندىرىس كولەمىن ءوسىرۋ ماقساتىندا جول كارتاسى بەكىتىلگەن بولاتىن. ونىڭ نەگىزگى باعىتى – 2029 جىلعا دەيىن 10 مىڭ گەكتار اۋماققا تۇت اعاشتارىن وتىرعىزۋ. سونىمەن قاتار 2029 جىلعا قاراي 100 ميلليون تۇت كوشەتى مەن 500 مىڭ جاشىك جىبەك قۇرتىنىڭ ۇرى­عىن ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سون­داي-اق جىبەك ءجىپ ءوندىرىسىنىڭ كولە­­مىن 2,8 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

ايتا كەتەلىك, بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا وڭ ءوسىم بار. كورسەتكىشتەر جاقسارعان. بىراق جەكەلەگەن اۋدان, قالالاردا بىرقاتار ينديكاتوردىڭ ورىندالۋى تومەن دەڭگەيدە. ونەركاسىپ پەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءونىم كولەمىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى ماقتاارال, شاردارا, وتىرار, ساۋران جانە سارىاعاش اۋداندارىندا ورىندالماعان. نەگىزگى كا­پيتالعا تارتىلعان ينۆەس­تي­تسيا­نىڭ ناقتى كولەم يندەكسى وتىرار, كەنتاۋ, ماقتاارال مەن جەتىسايدا تومەندەۋ ورىندالىپ وتىر.

تۇركىستان وبلىسى